 |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Hàng Việt mới chiếm hơn 1% tổng nhu cầu nhập khẩu cả khối CPTPP
Theo Bộ Công Thương, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với năm 2024. Cùng thời gian này, xuất khẩu của Việt Nam sang cả ba thị trường Canada, Mexico và Peru (những nơi trước CPTPP Việt Nam chưa có quan hệ FTA) đều tăng trưởng tích cực.
|
Tuy nhiên, phía sau những con số trên là một khoảng trống đáng chú ý. Chia sẻ tại Tọa đàm trực tuyến “Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 28/9, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025, tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP (không kể Việt Nam) đạt khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi Việt Nam xuất khẩu sang các thị trường này 70,6 tỷ USD, tương đương hơn 1% thị phần.
Theo ông Ngô Chung Khanh, biến động thương mại toàn cầu đang thúc đẩy các đối tác tìm thêm nguồn cung và khách hàng, tạo cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng. “CPTPP không chỉ là thị trường tiêu thụ, mà còn là nơi cung cấp nguyên liệu và giúp đa dạng hóa chuỗi cung ứng”, ông Khanh nói.
Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn nguyên liệu từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang thị trường khác. Giá trị của hiệp định vì thế không chỉ nằm ở mở rộng đầu ra mà còn ở khả năng đa dạng hóa nguồn cung.
Với ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, chuyển hướng thị trường cần được chuẩn bị từ trước. Doanh nghiệp không thể chờ biến động chính sách mới tìm thị trường mới, bởi việc điều chỉnh chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn và điều kiện cung ứng cần thời gian.
Mexico là một minh chứng về khả năng mở rộng không gian xuất khẩu thông qua CPTPP. Theo bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, năm 2025, thương mại hai chiều Việt Nam - Mexico đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt trên 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Đến tháng 8/2026, thương mại hai chiều đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%; xuất khẩu đạt gần 6,3 tỷ USD, cũng tăng gần 40%.
Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực vào thị trường Mexico gồm: máy vi tính, điện tử và linh kiện; điện thoại và linh kiện; máy móc, thiết bị; giày dép; dệt may; phương tiện vận tải và phụ tùng.
Mexico không chỉ là thị trường tiêu dùng lớn mà còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất Bắc Mỹ, kéo theo nhu cầu nhập khẩu đa dạng từ hàng tiêu dùng đến nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị.
“Còn nhiều dư địa vào thị trường CPTPP”, khẳng định điều này, ông Ngô Chung Khanh cho hay, Canada nhập khẩu hơn 700 tỷ USD mỗi năm nhưng hàng Việt Nam chỉ chiếm hơn 1%; Mexico nhập khẩu hơn 650 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này năm 2025 chỉ khoảng 6,5 tỷ USD, cũng chỉ chiếm hơn 1%.
Bộ Công Thương cũng ghi nhận, mức tận dụng ưu đãi CPTPP tại Mexico có sự cải thiện đáng kể. Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu có C/O CPTPP từ khoảng 7% năm 2019 tăng lên 47% năm 2024; riêng thủy sản đạt 70-80%.
Ưu đãi thuế mở cửa, cơ hội nào cho hàng Việt?
CPTPP mở ra lợi thế thuế quan, nhưng để biến ưu đãi thành đơn hàng, doanh nghiệp còn phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn nhập khẩu và yêu cầu cụ thể của từng nhà mua hàng. Tuy nhiên, nhà mua hàng còn quan tâm đến quy cách, chất lượng, chứng nhận, năng lực sản xuất, số lượng đặt hàng tối thiểu, thời gian giao hàng, khả năng duy trì nguồn cung và cách doanh nghiệp xử lý khi phát sinh vấn đề.
| Không gian CPTPP đang tiếp tục được mở rộng. Tại phiên họp Hội đồng CPTPP lần thứ 10 tháng 6/2026, các thành viên đã thảo luận việc gia nhập của Indonesia, Philippines và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đồng thời rà soát quá trình gia nhập của Costa Rica và Uruguay. Thị trường mở rộng đồng nghĩa doanh nghiệp có thêm lựa chọn về khách hàng, đối tác và nguồn cung, nhưng cũng phải đáp ứng những yêu cầu đa dạng hơn về xuất xứ, tiêu chuẩn và năng lực cung ứng. |
Một dẫn chứng được bà Trang đưa ra là trong số 8 doanh nghiệp Mexico được Thương vụ đưa sang Việt Nam tham dự chuỗi sự kiện Viet Nam International Sourcing đầu tháng 9/2026, đã có 4 doanh nghiệp đạt được thỏa thuận thương mại với nhà cung ứng Việt Nam.
Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, với doanh nghiệp điện tử, yêu cầu còn nằm ở tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và khả năng giao hàng ổn định. Mỗi thị trường, thậm chí mỗi khách hàng, có thể đặt ra những yêu cầu riêng.
“Đa dạng hóa cần thực hiện cả ở đầu ra và nguồn cung”, nhấn mạnh điều này, ông Khanh cho rừng, quy tắc xuất xứ là điều kiện tiên quyết để hưởng ưu đãi CPTPP, trong khi doanh nghiệp cũng cần tổ chức lại chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một nguồn cung và mở rộng mạng lưới đối tác.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, điểm nghẽn lớn nhất là thiếu thông tin, nguồn lực tiếp cận thị trường và đối tác tin cậy. Vì thế, theo bà Hương, doanh nghiệp cũng không nhất thiết phải xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh mà có thể tham gia chuỗi cung ứng với vai trò cung cấp linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc một công đoạn sản xuất. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với cơ cấu xuất khẩu hiện nay.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tổng hợp, trong 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD; xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%. Riêng nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 337,99 tỷ USD, chiếm 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Không gian CPTPP đang tiếp tục được mở rộng. Tại phiên họp Hội đồng CPTPP lần thứ 10 tháng 6/2026, các thành viên đã thảo luận việc gia nhập của Indonesia, Philippines và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đồng thời rà soát quá trình gia nhập của Costa Rica và Uruguay. Thị trường mở rộng đồng nghĩa doanh nghiệp có thêm lựa chọn về khách hàng, đối tác và nguồn cung, nhưng cũng phải đáp ứng những yêu cầu đa dạng hơn về xuất xứ, tiêu chuẩn và năng lực cung ứng.
Theo bà Trang, doanh nghiệp muốn vào thị trường mới cần bắt đầu từ sản phẩm, cụ thể: xác định mã HS, quy tắc xuất xứ, thuế CPTPP và yêu cầu nhập khẩu; sau đó đánh giá khả năng cạnh tranh, tìm đúng đối tác, đưa sản phẩm ra thị trường kiểm chứng và tiếp tục theo dõi sau kết nối.
Chung quan điểm, bà Hương cũng cho rằng, giá trị của FTA không chỉ nằm ở mức giảm thuế mà còn ở việc mở rộng không gian thị trường và chuỗi cung ứng. Vì vậy, bên cạnh duy trì thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng thêm thị trường mới ngay khi điều kiện kinh doanh thuận lợi, thay vì chờ biến động xảy ra mới tìm phương án thay thế.
Như vậy, tận dụng CPTPP không chỉ là tìm thêm nơi bán hàng. Đây còn là quá trình doanh nghiệp chuẩn bị sản phẩm, nguồn cung, xuất xứ, đối tác và năng lực sản xuất để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường.
