 |
| Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo nền tảng tăng trưởng xuất khẩu
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng đặt ra các yêu cầu khắt khe về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, các đại biểu thống nhất nhận định rằng phát triển vùng nguyên liệu bền vững chính là điều kiện tiên quyết để ngành gỗ Việt Nam duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, Chính phủ đang quyết liệt triển khai các nhiệm vụ nhằm tạo đột phá tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Ông Nghĩa dẫn lại thông điệp của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026, nhấn mạnh mọi phản ánh đúng thực tiễn của doanh nghiệp phải được xử lý đến cùng, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và tổ chức thực thi để khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện cho doanh nghiệp yên tâm mở rộng đầu tư, sản xuất kinh doanh.
Theo ông Bùi Trung Nghĩa, sau gần ba thập kỷ phát triển, ngành chế biến gỗ Việt Nam đã trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực với kim ngạch hơn 17 tỷ USD năm 2025, đứng thứ 5 thế giới, thứ 2 châu Á và dẫn đầu Đông Nam Á, sản phẩm hiện diện tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong giai đoạn mới không còn đến từ mở rộng quy mô mà phải dựa vào chất lượng tăng trưởng, năng suất, khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn xanh, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, chống mất rừng và giảm phát thải carbon. Muốn đạt mục tiêu 25 tỷ USD xuất khẩu vào năm 2030, ngành gỗ phải chuyển mạnh sang mô hình lâm nghiệp bền vững, tự chủ nguyên liệu, nâng cấp chuỗi giá trị và phát triển chế biến sâu.
 |
| Các đại biểu tham dự đóng góp ý kiến tại Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, ngành gỗ Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên cạnh tranh mới, nơi “hộ chiếu xanh” trở thành điều kiện quyết định khả năng tiếp cận thị trường. Theo ông Diện, giai đoạn 2021-2025, ngành lâm nghiệp đã đáp ứng khoảng 78% nhu cầu nguyên liệu cho chế biến trong nước, với gần 4,9 triệu ha rừng trồng tạo nền tảng quan trọng để giảm phụ thuộc nhập khẩu. Song, những quy định mới như: Quy định về chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu (EU) cùng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ quản lý rừng bền vững và phát thải carbon đang buộc ngành gỗ phải chuyển từ tư duy “đủ nguyên liệu để sản xuất” sang “nguyên liệu hợp pháp, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững”. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị xuất khẩu và khẳng định vị thế của gỗ Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chuyển đổi sang chế biến sâu để nâng tầm giá trị gỗ Việt
Từ góc độ nghiên cứu, TS. Nguyễn Đức Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghiệp rừng nhận định, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay, chiếm khoảng 64% tổng giá trị xuất khẩu gỗ của ASEAN. Thành quả này có sự đóng góp của khoảng 1,4 triệu hộ trồng rừng, 4.600 doanh nghiệp cùng khoảng 2,4 triệu lao động. Ngành đặt mục tiêu đạt khoảng 19 tỷ USD trong năm 2026 và 25 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó, ngành gỗ không thể tiếp tục dựa vào gia công hoặc xuất khẩu nguyên liệu giá trị thấp mà phải đổi mới công nghệ, phát triển chế biến sâu và xây dựng thương hiệu nhằm gia tăng tỷ lệ giá trị giữ lại trong nước.
Theo TS. Nguyễn Đức Thành, sức ép từ các vụ phòng vệ thương mại, quy định EUDR, tác động của biến đổi khí hậu và cạnh tranh ngày càng gay gắt buộc doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy “làm nhiều, lợi nhuận ít” sang “làm tinh, giá trị cao”. Bốn trụ cột cần ưu tiên là: đầu tư thiết bị tự động hóa; số hóa quản trị nhà máy; ứng dụng công nghệ vật liệu và chế biến sâu; phát triển thiết kế số gắn với sản xuất xanh. Khi công nghệ được áp dụng đồng bộ, doanh nghiệp không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn chủ động truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước xây dựng thương hiệu gỗ Việt trên thị trường toàn cầu.
 |
| Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIFOREST trình bày tham luận tại Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Ở góc độ doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở diện tích rừng mà ở chất lượng nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến sâu. Sau ba thập kỷ phát triển rừng trồng thương mại, Việt Nam đã xây dựng được vị thế là trung tâm chế biến, xuất khẩu gỗ hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, lợi thế tăng trưởng dựa trên nguyên liệu giá rẻ, lao động giá rẻ và sản lượng lớn đang dần thu hẹp khi thế giới chuyển sang ưu tiên ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), chứng chỉ rừng, truy xuất nguồn gốc và phát triển carbon thấp. Theo ông Hoài, ngành gỗ Việt Nam cần chuyển đổi từ mô hình “Forest Cropping” sang “Smart Forestry”, từ cung cấp sinh khối sang cung cấp giá trị, phát triển gỗ lớn chất lượng cao thay cho khai thác chu kỳ ngắn để tạo nền tảng bền vững cho chế biến sâu.
Để thực hiện mục tiêu này, ông Ngô Sỹ Hoài đề xuất thúc đẩy liên kết giữa chủ rừng, hợp tác xã và doanh nghiệp; tạo cơ chế thị trường đủ hấp dẫn để khuyến khích người dân kéo dài chu kỳ trồng rừng; đầu tư mạnh cho giống cây chất lượng cao, chứng chỉ rừng và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử. Đồng thời, VIFOREST sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý trong đối thoại chính sách, hỗ trợ cập nhật các yêu cầu quốc tế và phát triển chuỗi nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xanh.
Những kiến nghị được đưa ra tại Diễn đàn cho thấy, khi điểm nghẽn về nguyên liệu được tháo gỡ bằng cơ chế, công nghệ và liên kết chuỗi, ngành gỗ Việt Nam sẽ có thêm động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị xuất khẩu và tiến gần hơn mục tiêu trở thành trung tâm chế biến gỗ xanh, hiện đại của khu vực vào năm 2030.
