Chủ nhật 22/11/2026 14:22
Thời tiết: Hà Nội 25°C
Đà Nẵng 27°C
Cà Mau 32°C
Hải Phòng 25°C
TP Hồ Chí Minh 34°C
e-ISSN 3093-3501
Vấn đề - Sự kiện / Thuế
aa

Dùng hóa đơn bất hợp pháp, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với chế tài phạt kép và xử lý hình sự

Lan Trung
Việc áp dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) không chỉ giúp tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tiết giảm hàng nghìn tỷ đồng chi phí phát sinh mỗi năm, mà còn góp phần minh bạch hóa các giao dịch thương mại, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính, đồng thời kiến tạo một kho dữ liệu số tập trung phục vụ công tác quản lý của ngành thuế. Tuy nhiên, sự bùng nổ của thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các giao dịch thanh toán trực tuyến xuyên biên giới đã mở ra không gian cho các phương thức gian lận hóa đơn thế hệ mới. Trước những thách thức này, ngành Thuế đã kích hoạt Trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) nhằm bóc gỡ các đường dây mua bán hóa đơn trái phép.
Dùng hóa đơn bất hợp pháp, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với chế tài phạt kép và xử lý hình sự
Ngành Thuế xây dựng ứng dụng quản lý thông qua chuỗi đồ thi mua bán hóa đơn. Nguồn: Cục Thuế

Ma trận gian lận: Từ công ty “ma” đến đại án hàng trăm tỷ đồng

Sự bùng nổ của thương mại điện tử và thanh toán trực tuyến đã mở ra không gian cho các phương thức gian lận hóa đơn điện tử (HĐĐT) thế hệ mới. Lợi dụng việc xử lý dữ liệu tự động và tốc độ luân chuyển nhanh, các mạng lưới tội phạm kinh tế đã hình thành cấu trúc tinh vi.

Theo đại diện Ban Pháp chế Cục Thuế, các đối tượng tội phạm hiện nay đã thanh lập mạng lưới tội phạm có tổ chức với các thủ đoạn tinh vi. Cụ thể:

Các đối tượng tạo chuỗi công ty “ma”, “biến mất” thần tốc: Thay vì hoạt động đơn lẻ, các đối tượng điều hành cùng lúc hàng chục, thậm chí hàng trăm doanh nghiệp tại nhiều xã, phường và tỉnh, thành phố khác nhau.

Cơ chế vận hành được tổ chức theo các mắt xích kín kẽ: Thu mua CMND, CCCD của người dân hoặc dùng hồ sơ giả để đăng ký doanh nghiệp qua mạng. Trụ sở thường nằm ở địa chỉ ảo, không có máy móc, kho bãi hay nhân công. Sau 3 - 6 tháng ồ ạt xuất bán hóa đơn khống thu tiền hoa hồng, khi hệ thống cảnh báo rủi ro kích hoạt, các đối tượng lập tức bỏ trốn.

Mua bán lòng vòng “rửa sạch” hàng trôi nổi: Thủ đoạn này tập trung ở các ngành có nguồn gốc đầu vào khó xác định như cát, đá, gỗ, xăng dầu, phế liệu. Hàng hóa thực chất do khai thác trái phép hoặc nhập lậu được “rửa sạch” qua chuỗi F1-F2-F3: công ty gốc xuất hóa đơn khống rồi bỏ trốn; công ty đệm duy trì thuế GTGT sát mức 0 để tránh cảnh báo; công ty cuối cùng hạch toán chi phí đầu vào. Dòng tiền được quay vòng qua tài khoản ngân hàng rồi rút tiền mặt hoàn lại.

Trục lợi tiền hoàn thuế GTGT: Tội phạm mua gom hàng kém chất lượng, dùng công ty “ma” nâng giá trị lên hàng nghìn lần, lập hồ sơ hải quan giả xuất khẩu và xoay vòng ngoại tệ qua ngân hàng.

Áp dụng chế tài phạt gộp, phạt kép và sẽ xử lý hình sự

Nhằm giữ vững kỷ cương quản lý thuế và ứng phó kịp thời với các thủ đoạn gian lận về HĐĐT, ngành Thuế đã tham mưu ban hành hệ thống văn bản pháp lý đồng bộ như: Luật thuế GTGT số 48/2024/QH15, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Nghị định số 254/2026/NĐ-CP, Nghị định số 310/2025/NĐ-CP, Nghị định số 291/2026/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn.

Nguyên tắc phạt gộp, Nghị định số 310/2025/NĐ-CP thay thế cách phạt cộng dồn từng lần bằng việc phạt gộp một lần theo tổng số lượng hóa đơn vi phạm. Trần phạt hành vi xuất hóa đơn sai thời điểm nâng lên tối đa 70 triệu đồng, không lập hóa đơn lên tối đa 80 triệu đồng.

Chế tài “phạt kép” từ 21/7/2026: Theo Nghị định số 291/2026/NĐ-CP, hành vi sử dụng HĐĐT không hợp pháp dẫn đến khai sai hoặc trốn thuế sẽ bị xử phạt đồng thời: Phạt hành vi khai sai (phạt 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc hoàn thừa). Đối với hành vi trốn thuế (phạt từ 1-3 lần số tiền thuế trốn).

Xử phạt thủ tục sử dụng hóa đơn không hợp pháp từ 20-50 triệu đồng đối với tổ chức (cá nhân bằng ½ tổ chức), buộc hủy giá trị hóa đơn và điều chỉnh lại sổ sách kế toán, hồ sơ thuế.

Xử lý hình sự nghiêm khắc: Trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm sẽ bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015:

Tội mua bán trái phép hóa đơn (Điều 203): Mua bán từ 10-30 số hóa đơn đã ghi nội dung (hoặc 50-100 số chưa ghi) bị phạt tù đến 05 năm; pháp nhân bị phạt đến 1 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Tội trốn thuế (Điều 200): Làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số tiền được hoàn từ 100 triệu đồng trở lên bị phạt tù đến 07 năm; pháp nhân bị phạt đến 10 tỷ đồng.

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): Áp dụng đối với hành vi lập hồ sơ khống chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT.

Dùng AI để truy tìm các trường hợp sai phạm

Đại diện Ban Pháp chế, Cục Thuế cũng nhấn mạnh, trong thời gian tới để kiểm soát tốt việc sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp, cơ quan Thuế đang cùng với các cơ quan chức năng đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế và đột phá công nghệ toàn diện.

Về thể chế chính sách sẽ bổ sung chế tài xử phạt hành vi mua hóa đơn khống nhưng chưa sử dụng để chặn nguồn cầu ngay từ đầu.

Nghiên cứu nhằm chi tiết hành vi thông đồng, bao che người nộp thuế có hành vi trốn thuế trong đó có hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để có thể nhận diện hành vi này trên thực tế, đồng thời tăng mức xử phạt đối với hành vi thông đồng, bao che, không cung cấp thông tin này nhằm răn đe và xử lý nghiêm góp phần hạn chế việc mua bán, sử dụng hóa đơn trái phép trên thực tế.

Cùng với hoàn thiện thể chế chính sách, cơ quan Thuế sẽ ứng dụng AI tự động quét kho dữ liệu, truy tìm và phát hiện các chuỗi giao dịch lòng vòng khép kín (A → B → C → A) hoặc các chuỗi giao dịch phân nhánh bất thường và lập tức cảnh báo về các mắt xích có nguy cơ gian lận cao.

Bên cạnh đó, hệ thống cũng sẽ tự động phát hiện các pháp nhân phát hành hóa đơn đột biến vào các cung giờ đêm khuya, ngày nghỉ, hoặc xuất hóa đơn mặt hàng không đúng ngành nghề đăng ký, không có hóa đơn mua vào của các nguyên liệu tương ứng.

Hệ thống cũng hỗ trợ lập biên bản điện tử: Tự động hóa công tác lập biên bản vi phạm hành chính, giúp cơ quan thuế ban hành quyết định xử phạt kịp thời.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng đang thiếp lập cơ chế liên thông dữ liệu tài chính theo thời gian thức, đối chiếu rà soát, phân tích hệ thống rủi ro về hóa đơn, biến động số dư để đối chiếu với mã số thuế của người mua, người bán nhằm phát hiện ngay các giao dịch kinh tế không đúng bản chất, không có thực, đồng thời phối hợp ngay với cơ quan Công an trong các vụ việc có dấu hiệu gian lận trong sử dụng HĐĐT và mua bán trái phép HĐĐT.

Sự phối hợp giữa cơ chế pháp lý nghiêm khắc và công nghệ phân tích dữ liệu thời gian thực sẽ tạo nên hàng rào phòng thủ vững chắc, ngăn chặn gian lận và bảo vệ ngân sách nhà nước.

Tin bài có thể bạn quan tâm

Đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp, gỡ khó cho người nộp thuế

Đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp, gỡ khó cho người nộp thuế

Chính phủ đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc về nghĩa vụ tài chính tồn đọng, tạo điều kiện khôi phục hoạt động hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định.
Cục Thuế thông báo nâng cấp ứng dụng HTKK phiên bản 5.8.4

Cục Thuế thông báo nâng cấp ứng dụng HTKK phiên bản 5.8.4

Ngày 18/11/2026, Cục Thuế chính thức thông báo việc nâng cấp ứng dụng Hỗ trợ kê khai (HTKK) lên phiên bản 5.8.4. Phiên bản mới này nhằm đáp ứng các quy định tại Thông tư số 89/2026/TT-BTC ngày 30/6/2026 và Nghị định số 252/2026/NĐ-CP của Chính phủ, đồng thời giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai phiên bản HTKK 5.8.3.
Tăng cường hợp tác quốc tế, hỗ trợ hiện đại hóa quản lý thuế

Tăng cường hợp tác quốc tế, hỗ trợ hiện đại hóa quản lý thuế

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa có buổi làm việc với đoàn công tác Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ). Buổi làm việc là dịp để hai bên nhìn lại những kết quả hợp tác trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường quản lý tài chính công” giai đoạn 2022–2026, đồng thời trao đổi về định hướng hỗ trợ kỹ thuật nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa ngành Thuế trong thời gian tới.
Mở lối xử lý 2,5 triệu mã số thuế nhưng không mở cửa cho trục lợi

Mở lối xử lý 2,5 triệu mã số thuế nhưng không mở cửa cho trục lợi

Cơ chế đặc thù xử lý nợ thuế đang trình Quốc hội được kỳ vọng tháo nút thắt khiến khoảng 2,5 triệu mã số thuế ở trạng thái ngừng hoạt động hoặc không còn tại địa chỉ đăng ký chưa thể khép hồ sơ. Để chính sách đạt được mục tiêu, cần phân biệt rõ ràng giữa người nộp thuế thực sự ngừng kinh doanh với trường hợp cố tình né nghĩa vụ, đồng thời lấy dữ liệu và quản lý rủi ro làm hàng rào kiểm soát.
Giảm 30% thuế, đòn bẩy giúp hàng triệu doanh nghiệp, hộ kinh doanh vượt qua khó khăn

Giảm 30% thuế, đòn bẩy giúp hàng triệu doanh nghiệp, hộ kinh doanh vượt qua khó khăn

Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động, việc ban hành Nghị định số 398/2026/NĐ-CP ngày 29/10/2026 của Chính phủ được ví như "luồng sinh khí mới" tiếp sức cho cộng đồng kinh doanh. Với mức giảm 30% thuế TNCN và thuế TNDN áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026–2027 đối với các cơ sở có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, hàng triệu hộ kinh doanh cùng doanh nghiệp nhỏ đang có thêm nguồn lực tài chính quan trọng để gỡ khó, ổn định sản xuất và phát triển bền vững.
Chính phủ trình đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp đến ngày 21/11/2026

Chính phủ trình đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp đến ngày 21/11/2026

Chính phủ đề xuất xử lý xóa nợ lệ phí môn bài (gồm cả thuế môn bài trước ngày 1/1/2017) và tiền chậm nộp (gồm cả tiền phạt chậm nộp trước ngày 1/7/2013) của người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 tính đến ngày 21/11/2026.
Giảm tác hại thuốc lá: Từ chính sách thuế đến kiểm soát điểm bán

Giảm tác hại thuốc lá: Từ chính sách thuế đến kiểm soát điểm bán

Lộ trình tăng thuế sẽ khiến tăng giá bán thuốc lá được kỳ vọng góp phần giảm người hút thuốc và số ca tử vong sớm. Cùng với chính sách thuế, việc kiểm soát điểm bán, ngăn mua bán thuốc lá mới trên môi trường số được đặt ra trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Cảnh báo sớm tạm hoãn xuất cảnh: Giải pháp giúp người nộp thuế hạn chế rủi ro

Cảnh báo sớm tạm hoãn xuất cảnh: Giải pháp giúp người nộp thuế hạn chế rủi ro

Với sự phối hợp liên ngành chặt chẽ và ứng dụng công nghệ hiện đại, thời gian hủy bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế đã được rút ngắn chỉ còn từ 5 đến 7 phút. Đáng chú ý, ngành Thuế đang đa dạng hóa các phương thức cảnh báo sớm qua eTax Mobile, VNeID và tin nhắn SMS giúp người nộp thuế chủ động phòng tránh rủi ro trước mỗi chuyến đi.
Cục Thuế siết chặt kỷ cương: Công chức làm sai phải bỏ tiền túi hoàn trả ngân sách

Cục Thuế siết chặt kỷ cương: Công chức làm sai phải bỏ tiền túi hoàn trả ngân sách

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa ban hành Công văn số 8743/CT-PC về trách nhiệm của cơ quan Thuế và công chức thuế trong thi hành công vụ.
Doanh nghiệp cần nhận diện sớm rủi ro để phát triển bền vững

Doanh nghiệp cần nhận diện sớm rủi ro để phát triển bền vững

Trong bối cảnh ngành Thuế đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý rủi ro dựa trên cơ sở dữ liệu tập trung, tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ là kê khai hay nộp tiền đúng hạn. Nhận diện sớm dấu hiệu rủi ro, kiểm soát chặt chẽ từng hóa đơn điện tử và chủ động thiết lập "chuỗi bằng chứng giao dịch" chính là chìa khóa giúp DN an tâm phát triển bền vững.
Nộp thừa tiền thuế: Quyền hoàn trả thuộc về người nộp thuế

Nộp thừa tiền thuế: Quyền hoàn trả thuộc về người nộp thuế

Theo Luật sư Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, pháp luật cho phép người nộp thuế được bù trừ hoặc hoàn trả khoản tiền thuế nộp thừa khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Đẩy mạnh tuyên truyền chính sách thuế và xử lý tạm hoãn xuất cảnh theo thời gian thực

Đẩy mạnh tuyên truyền chính sách thuế và xử lý tạm hoãn xuất cảnh theo thời gian thực

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa có công văn gửi Thuế các tỉnh, thành phố và các Ban, đơn vị trực thuộc về việc đẩy mạnh tuyên truyền chính sách thuế và thực hiện quy định tạm hoãn xuất cảnh.
Gỡ vướng thuế, tiếp sức người kinh doanh

Gỡ vướng thuế, tiếp sức người kinh doanh

Ghi nhận những giải pháp quản lý thuế được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu tại phiên chất vấn ngày 12/11, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng việc triển khai sẽ giúp giải quyết hồ sơ mã số thuế tồn đọng, giảm thời gian, giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế.
Bộ trưởng Bộ Tài chính đã thẳng thắn trước vướng mắc, rõ giải pháp hoàn thuế

Bộ trưởng Bộ Tài chính đã thẳng thắn trước vướng mắc, rõ giải pháp hoàn thuế

Trao đổi với phóng viên, ông Lê Văn Sơn, Trưởng ban Đào tạo Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP. Hồ Chí Minh, đánh giá Bộ trưởng Bộ Tài chính đã thẳng thắn nhìn nhận khó khăn của doanh nghiệp trong hoàn thuế, đồng thời đề cập những giải pháp gắn cải cách thủ tục với kiểm soát rủi ro và nâng cao trách nhiệm thực thi.
Hoàn thuế đạt 99% dự toán năm, góp phần giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp

Hoàn thuế đạt 99% dự toán năm, góp phần giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp

Trong 10 tháng năm 2026, số tiền hoàn thuế đã đạt khoảng 99% dự toán cả năm. Đánh giá cao nỗ lực của Bộ Tài chính và cơ quan Thuế trong việc đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế, các chuyên gia cho rằng, kết quả này không chỉ góp phần giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp, mà còn thể hiện những chuyển biến tích cực trong cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.