![]() |
| Doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ chủ động rà soát đối tác trước yêu cầu mới. Ảnh: VASEP |
Từ ngày 5/1/2027, Mỹ áp dụng tiêu chí mới xác định tư cách bên đứng tên nhập khẩu (IOR), đồng thời yêu cầu nhà nhập khẩu nước ngoài đáp ứng điều kiện chặt chẽ hơn về đại lý hải quan và Chương trình Đối tác thương mại hải quan chống khủng bố (CTPAT). Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần khẩn trương xác định chủ thể đứng tên trên hồ sơ hải quan, tránh nguy cơ bị từ chối khai báo, phát sinh chi phí và chậm thông quan hàng hóa.
Có công ty tại Mỹ chưa đủ điều kiện đứng tên nhập khẩu
Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), ngày 6/11/2026, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) công bố quy định mới áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu nói chung, không phải yêu cầu riêng đối với thủy sản Việt Nam.
Tuy nhiên, những thay đổi liên quan trực tiếp đến tư cách pháp lý của bên đứng tên nhập khẩu và trách nhiệm khai báo có thể ảnh hưởng đến phương thức tổ chức nhập khẩu, thông quan hàng hóa của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang thị trường Mỹ.
Theo quy định của CBP, bên đứng tên nhập khẩu (IOR) là chủ thể chịu trách nhiệm trước hải quan Mỹ về hồ sơ khai báo, nghĩa vụ thuế và việc tuân thủ các quy định hải quan liên quan.
Điểm đáng chú ý là việc có công ty hoặc địa chỉ tại Mỹ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đương nhiên đủ điều kiện trở thành IOR của Mỹ.
Cụ thể, cá nhân được xác định đủ điều kiện là IOR của Mỹ nếu là công dân hoặc thường trú nhân hợp pháp tại Mỹ. Đối với tổ chức, ngoài điều kiện được thành lập theo pháp luật Mỹ và có hiện diện tại Mỹ, tổ chức phải đáp ứng 1 trong 2 tiêu chí.
Thứ nhất, ít nhất 51% chủ sở hữu hưởng lợi phải là công dân hoặc thường trú nhân hợp pháp tại Mỹ và có quyền kiểm soát tổ chức. Thứ hai, tổ chức phải trực tiếp sở hữu bất động sản có giá trị đáng kể tại Mỹ, không bị ràng buộc bởi thế chấp hoặc nghĩa vụ bảo đảm.
Khi đánh giá mức độ hiện diện tại Mỹ, CBP có thể xem xét địa điểm kinh doanh chính, hoạt động thực tế, nhân sự, doanh thu và tài sản tại thị trường này.
Theo hãng luật Akin dẫn hướng dẫn hỏi đáp của CBP, ngưỡng giá trị bất động sản được xác định theo mức cao hơn giữa 20 triệu USD và 100% trị giá hàng nhập khẩu do IOR khai báo trong năm trước. Chỉ phần giá trị bất động sản không bị ràng buộc mới được tính. Đáng lưu ý, ngưỡng này nằm trong hướng dẫn hỏi đáp của CBP, không được ghi trực tiếp trong quy định.
Như vậy, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam có công ty con, công ty liên kết hoặc pháp nhân tại Mỹ cần kiểm tra kỹ tư cách của chủ thể đứng tên nhập khẩu, thay vì mặc định pháp nhân hiện diện tại Mỹ có thể đáp ứng điều kiện IOR của Mỹ.
Doanh nghiệp chủ động phương thức nhập khẩu
Theo quy định, đối với bên đứng tên nhập khẩu không đáp ứng tiêu chí IOR của Mỹ, CBP xếp vào nhóm IOR nước ngoài. Yêu cầu mới áp dụng đối với hàng nhập vào lưu thông tại Mỹ, bao gồm hồ sơ nhập khẩu chính thức và các hồ sơ nhập khẩu đơn giản phải nộp theo mẫu CBP 3461, CBP 7501 hoặc biểu mẫu điện tử tương ứng. Quy định không cấm toàn bộ thủ tục nhập khẩu đơn giản đối với IOR nước ngoài.
Đáng chú ý, phương thức khai báo của IOR nước ngoài phụ thuộc vào tình trạng xác nhận tham gia CTPAT của CBP. Nếu IOR nước ngoài đã được CBP xác nhận theo CTPAT, chủ thể này có thể tự khai nếu có quyền làm thủ tục hoặc thuê đại lý hải quan được Mỹ cấp phép.
Ngược lại, nếu IOR nước ngoài chưa được CBP xác nhận theo CTPAT, phải chỉ định đại lý hải quan vừa được Mỹ cấp phép, vừa có trạng thái CTPAT validated. Đại lý có thể khai thay hoặc đứng tên nhập khẩu, tùy từng trường hợp.
Đặc biệt, nếu bên ủy quyền thuộc diện IOR nước ngoài chưa được xác nhận theo CTPAT và không phải chủ sở hữu hoặc bên mua hàng, đại lý đủ điều kiện phải đứng tên nhập khẩu.
VASEP lưu ý, trạng thái CTPAT xác nhận không đồng nghĩa với việc mới nộp hồ sơ hoặc mới được chứng nhận tham gia chương trình. Theo CBP, hiện chỉ nhà nhập khẩu không cư trú của Canada đủ điều kiện đăng ký CTPAT với tư cách IOR nước ngoài. Do đó, đối với doanh nghiệp Việt Nam đứng tên IOR nước ngoài, phương án cần chuẩn bị là làm việc với đại lý hải quan đã được CBP xác nhận theo CTPAT.
CBP có thể từ chối hồ sơ nếu không đáp ứng yêu cầu CTPAT hoặc thiếu thông tin bắt buộc về bên ủy quyền. Trường hợp khai báo không đúng tư cách IOR của Mỹ, CBP có thể yêu cầu nộp hồ sơ tổng hợp và nộp trước thuế, phí ước tính trước khi giải phóng hàng.
Đại lý khai khách hàng đủ điều kiện là IOR của Mỹ cũng phải kiểm tra tài liệu chứng minh và lưu hồ sơ trong 5 năm kể từ ngày xác minh.
Một điểm doanh nghiệp cần phân biệt là mốc 6/5/2027 không phải thời gian gia hạn chung. Việc lùi thời hạn, nếu được CBP chấp thuận, chỉ áp dụng đối với nghĩa vụ xác minh và lưu hồ sơ liên quan của đại lý hải quan. Các trường khai báo mới và yêu cầu CTPAT đối với IOR nước ngoài vẫn có hiệu lực từ ngày 5/1/2027.
Trước những thay đổi này, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp thủy sản Việt Nam chủ động rà soát phương thức nhập khẩu và xác định rõ trách nhiệm của các bên trong chuỗi giao dịch.
Đối với trường hợp khách hàng tại Mỹ đứng tên nhập khẩu, doanh nghiệp cần xác nhận ai là IOR trên hồ sơ hải quan và phối hợp cung cấp chứng từ lô hàng khi cần thiết. Doanh nghiệp Việt Nam không phải tham gia CTPAT chỉ vì hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ.
Trường hợp doanh nghiệp hoặc công ty liên kết tại Mỹ trực tiếp đứng tên nhập khẩu, cần rà soát tư cách IOR với đại lý hải quan. Việc thành lập công ty con, LLC hoặc có mã số EIN tại Mỹ không tự động xác lập tư cách IOR của Mỹ. Nếu thuộc diện IOR nước ngoài, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng CTPAT của đại lý, thống nhất phương án đại lý khai thay hay đứng tên nhập khẩu, đồng thời rà soát giấy ủy quyền và thông tin định danh theo quy định.
Đặc biệt, với các hợp đồng giao hàng theo điều kiện DDP hoặc thuê dịch vụ đứng tên nhập khẩu, doanh nghiệp cần xác nhận bằng văn bản ai thực sự là IOR, ai chịu trách nhiệm nộp hồ sơ và bên nào chịu chi phí phát sinh nếu quá trình thông quan bị chậm trễ.
VASEP khuyến nghị doanh nghiệp ưu tiên rà soát các lô hàng dự kiến làm thủ tục tại Mỹ từ ngày 5/1/2027, kể cả những lô hàng đã rời Việt Nam trước thời điểm này. Đồng thời, tiếp tục theo dõi hướng dẫn bổ sung của CBP và xác nhận phương án khai báo với Customs Broker tại Mỹ đối với từng trường hợp cụ thể.
Việc chủ động xác định đúng tư cách IOR, lựa chọn đại lý hải quan đáp ứng điều kiện và thống nhất trách nhiệm giữa các bên sẽ giúp doanh nghiệp thủy sản hạn chế nguy cơ hồ sơ bị từ chối, phát sinh chi phí và chậm thông quan khi quy định mới của Mỹ chính thức được áp dụng.