![]() |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
EUDR đặt lại chuẩn cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Việt Nam
Tại tọa đàm trực tuyến “EUDR bước vào giai đoạn thực thi: Từ truy xuất nguồn gốc đến quản trị dữ liệu chuỗi cung ứng cho hàng Việt Nam” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 20/11, các chuyên gia và cơ quan quản lý cùng chỉ ra thách thức lớn đối với hàng xuất khẩu Việt Nam: dữ liệu vùng nguyên liệu và khả năng truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng.
|
Chia sẻ tại tọa đàm, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận trước yêu cầu mới của thị trường. Sản phẩm có chất lượng tốt, giá cạnh tranh chưa đủ; doanh nghiệp còn phải quan tâm đến cách thức sản xuất và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.
Yêu cầu này xuất phát từ EUDR, tác động trực tiếp đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như cà phê, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ. Theo lộ trình cập nhật, doanh nghiệp vừa và lớn phải thực hiện các nghĩa vụ từ ngày 30/12/2026; phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ áp dụng từ ngày 30/6/2027.
EUDR yêu cầu sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh phải chứng minh không có nguồn gốc từ đất bị phá rừng sau ngày 31/12/2020, được sản xuất phù hợp với pháp luật liên quan của nước sản xuất và có tuyên bố thẩm định trách nhiệm hoặc hồ sơ khai báo theo quy định. Do đó, doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu về vị trí vùng sản xuất, tình trạng sử dụng đất, nhà cung cấp, quá trình thu mua và chế biến. Nếu dữ liệu thiếu hoặc không đủ tin cậy, sản phẩm có thể không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường EU.
Thực tiễn cho thấy, thời gian qua, Việt Nam đã có những bước tiến trong xây dựng dữ liệu phục vụ EUDR. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến cuối tháng 10/2026, khoảng 400.000 ha cà phê đã có dữ liệu gắn tọa độ địa lý, chiếm hơn 50% diện tích cà phê cả nước. Với cao su, các doanh nghiệp lớn và Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam đã xây dựng dữ liệu tọa độ cho hơn 300.000 ha.
Trước đó, ngày 20/10/2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm công bố bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1 cùng nền tảng WebGIS, hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương đối chiếu, kiểm tra nguy cơ chồng lấn giữa vùng sản xuất với đất rừng.
Tuy nhiên, kết quả này mới là nền tảng ban đầu. Dữ liệu tại nhiều địa phương và doanh nghiệp còn phân tán, chưa đồng bộ về cấu trúc và thông tin. Một số vùng trồng thiếu hồ sơ chứng minh tính hợp pháp của đất hoặc chưa cập nhật đầy đủ lịch sử sử dụng đất. Trong khi đó, nông hộ nhỏ, hợp tác xã và doanh nghiệp quy mô nhỏ còn hạn chế về nhân lực, kỹ thuật và chi phí thu thập, quản lý dữ liệu.
Nhấn mạnh thách thức hiện nay không chỉ là thu thập thông tin mà còn phải làm sạch, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu giữa các hệ thống, bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) lưu ý, cảnh báo chồng lấn trên bản đồ không đồng nghĩa với kết luận vi phạm. Doanh nghiệp cần tiếp tục đối chiếu hồ sơ đất đai và xác minh thực tế để xác định chính xác tình trạng vùng nguyên liệu.
Cần kết nối dữ liệu, giữ chuỗi cung ứng
Đáp ứng EUDR không chỉ là việc riêng của doanh nghiệp xuất khẩu mà đòi hỏi sự phối hợp xuyên suốt từ người sản xuất, đơn vị thu mua đến cơ sở chế biến. Mỗi khâu đều phải cung cấp thông tin đủ tin cậy để chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và liên kết với từng lô hàng xuất khẩu.
| Theo lộ trình cập nhật, doanh nghiệp vừa và lớn phải thực hiện các nghĩa vụ từ ngày 30/12/2026; phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ áp dụng từ ngày 30/6/2027. EUDR cũng yêu cầu sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh phải chứng minh không có nguồn gốc từ đất bị phá rừng sau ngày 31/12/2020, được sản xuất phù hợp với pháp luật liên quan của nước sản xuất và có tuyên bố thẩm định trách nhiệm hoặc hồ sơ khai báo theo quy định. Theo đó, doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu về vị trí vùng sản xuất, tình trạng sử dụng đất, nhà cung cấp, quá trình thu mua và chế biến. Nếu dữ liệu thiếu hoặc không đủ tin cậy, sản phẩm có thể không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường EU. |
Thực tế tại Công ty cổ phần Cà phê DETECH cho thấy quy mô công việc không nhỏ. Từ mùa vụ 2025-2026, doanh nghiệp đã triển khai truy xuất nguồn gốc cho 7.500 nông hộ trồng cà phê Arabica tại Sơn La. Hồ sơ phải có tọa độ GPS từng mảnh vườn, diện tích canh tác, thông tin hộ sản xuất, dữ liệu thu mua, sơ chế và liên kết với lô hàng xuất khẩu.
Bà Lê Hằng, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Cà phê DETECH cho biết, khách hàng EU yêu cầu minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng trồng đến hồ sơ của từng lô hàng. Vì vậy, doanh nghiệp phải đầu tư cho định vị vùng nguyên liệu, xây dựng dữ liệu và đào tạo để đáp ứng yêu cầu truy xuất, kiểm chứng của đối tác.
Với ngành gỗ, bài toán còn phức tạp do nguồn nguyên liệu qua nhiều khâu trung gian. Việt Nam hiện có khoảng 1,5 triệu hộ trồng rừng quy mô nhỏ, bình quân khoảng 2 ha mỗi hộ. Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, những doanh nghiệp có kinh nghiệm xuất khẩu sang EU và hệ thống quản lý nguồn nguyên liệu bài bản có mức độ sẵn sàng cao hơn. Ngược lại, doanh nghiệp ít xuất khẩu vào thị trường này, có chuỗi cung ứng phức tạp hoặc sử dụng gỗ nhập khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong thu thập, kiểm chứng dữ liệu.
Từ thực tế đó, ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: hoàn thiện hướng dẫn và nền tảng dữ liệu; kết nối nông hộ, thương nhân, doanh nghiệp với cơ quan quản lý; tăng cường đào tạo và duy trì đối thoại với phía EU.
Trong đó, cơ quan nhà nước cần cung cấp dữ liệu nền về đất đai, lâm nghiệp và vùng sản xuất; doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng, thu thập và xác minh thông tin; hợp tác xã, đơn vị thu mua và người sản xuất phối hợp cập nhật hồ sơ. Việc phân định rõ trách nhiệm giữa các bên sẽ giúp dữ liệu được duy trì xuyên suốt, hạn chế tình trạng thiếu hụt hoặc sai lệch khi truy xuất.
Theo ông Hoài, một hệ thống dữ liệu thống nhất cũng giúp doanh nghiệp tránh thu thập, kê khai trùng lặp, giảm chi phí và thời gian tuân thủ. Cùng với đó, cần ưu tiên hỗ trợ nông hộ nhỏ, hợp tác xã và doanh nghiệp quy mô nhỏ về kỹ thuật, nhân lực và kinh phí để duy trì sự tham gia của họ trong chuỗi cung ứng.
EUDR không chỉ là yêu cầu riêng của thị trường EU mà còn phản ánh xu hướng gia tăng tiêu chuẩn về môi trường và trách nhiệm trong thương mại quốc tế. Vì vậy, chuẩn hóa dữ liệu vùng nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng và phân định rõ trách nhiệm giữa các bên không chỉ giúp doanh nghiệp Việt đáp ứng quy định trước mắt, mà còn củng cố năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì thị trường xuất khẩu trong dài hạn.