![]() |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Sầu riêng vào diện kiểm soát tăng cường
Theo Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong nửa cuối tháng 10/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã công bố 30 thông báo mới về SPS, trong đó có 14 dự thảo và 16 quy định đã có hiệu lực. Diễn biến này cho thấy các thị trường nhập khẩu tiếp tục điều chỉnh, siết chặt yêu cầu về dư lượng hóa chất, kiểm dịch và an toàn thực phẩm đối với hàng nông sản.
Các quy định mới không chỉ đặt ra yêu cầu đối với sản phẩm cuối cùng mà còn mở rộng kiểm soát đến toàn bộ quá trình sản xuất. Nguồn gốc nguyên liệu, mã số vùng trồng, điều kiện canh tác và khả năng truy xuất từng lô hàng trở thành những tiêu chí quan trọng. Chỉ cần sản phẩm vượt ngưỡng dư lượng hoặc không đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ bị từ chối nhập khẩu, dù đã hoàn tất các điều kiện thương mại khác.
Áp lực tuân thủ càng rõ nét khi xuất khẩu nông sản tiếp tục tăng trưởng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nông sản đạt 32,65 tỷ USD, tăng 3,9%.
| Theo Lệnh số 10 ngày 1/9/2026 của Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực Ukraina (có hiệu lực từ ngày 16/10/2026), sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh có xuất xứ Việt Nam, mã hàng hóa 0810 60 00 00, được đưa vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật khi nhập khẩu vào Ukraina. |
Quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng cũng đồng nghĩa với việc rủi ro từ những thay đổi chính sách tại thị trường nhập khẩu có thể ảnh hưởng lớn hơn đến doanh nghiệp và vùng nguyên liệu. Vì vậy, SPS không còn đơn thuần là khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà cần được kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và xuất khẩu.
Điển hình như Lệnh số 10 ngày 1/9/2026 của Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực Ukraina (có hiệu lực từ ngày 16/10/2026) quy định, sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh có xuất xứ Việt Nam, mã hàng hóa 0810 60 00 00, được đưa vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật khi nhập khẩu vào Ukraina.
Quy định này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng phải kiểm soát chặt hơn việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại vùng trồng, tuân thủ thời gian cách ly và chủ động lấy mẫu kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu. Đồng thời, nhật ký canh tác, thông tin vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết quả kiểm nghiệm cần được lưu trữ, đối chiếu đồng bộ để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi phát sinh yêu cầu từ cơ quan kiểm soát nhập khẩu.
Không chỉ dư lượng hóa chất, các biện pháp kiểm dịch thực vật cũng tiếp tục được nhiều thị trường điều chỉnh. Liên minh châu Âu (EU) đề xuất bổ sung nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense Tropical Race 4 (tác nhân gây bệnh héo vàng trên chuối) vào danh mục sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch. Trong khi đó, Hàn Quốc thông báo bổ sung 36 loài sinh vật gây hại vào danh mục kiểm dịch, dự kiến áp dụng trong nửa đầu năm 2027.
Những thay đổi này cho thấy hàng rào kiểm dịch ngày càng được thiết lập chặt chẽ hơn, không chỉ tập trung vào việc phát hiện dịch hại trên sản phẩm nhập khẩu mà còn đặt ra yêu cầu phòng ngừa từ khâu sản xuất. Doanh nghiệp vì thế cần tăng cường giám sát vùng nguyên liệu, kiểm soát nguy cơ dịch bệnh và phối hợp với người sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn của từng thị trường.
![]() |
| Nhiều thị trường nhập khẩu tiếp tục điều chỉnh giới hạn tối đa MRL, đặt xuất khẩu nông sản Việt Nam trước sức ép mới. Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Chủ động đối diện với phép thử SPS mới
Bên cạnh kiểm dịch, nhiều thị trường tiếp tục điều chỉnh giới hạn tối đa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL), đặt ra yêu cầu mới đối với nông sản nhập khẩu.
Tại Nhật Bản, ba dự thảo sửa đổi MRL đối với các hoạt chất Tiadinil, Fenazaquin và 1,3-Dichloropropene đã được công bố. Đáng chú ý, Nhật Bản đề xuất hạ MRL Fenazaquin trên chanh dây xuống còn 0,01 mg/kg, có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng này.
Australia đề xuất tăng MRL Cyazofamid trong củ gừng từ 0,01 lên 0,1 mg/kg và Metalaxyl trên dâu tây từ 0,6 lên 2 mg/kg. Trong khi đó, New Zealand dự kiến sửa đổi MRL đối với 7 hợp chất, đồng thời loại bỏ propamocarb khỏi danh mục được phép sử dụng.
| Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nông sản đạt 32,65 tỷ USD, tăng 3,9%. Quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng cũng đồng nghĩa với việc rủi ro từ những thay đổi chính sách tại thị trường nhập khẩu có thể ảnh hưởng lớn hơn đến doanh nghiệp và vùng nguyên liệu. Vì vậy, SPS không còn đơn thuần là khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà cần được kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và xuất khẩu. |
Ở nhóm chất ô nhiễm, Ma Cao (Trung Quốc) ban hành Quy định hành chính số 27/2026, sửa đổi 165 mức giới hạn kim loại nặng trong thực phẩm, trong đó 92 mức được điều chỉnh hoặc bổ sung. Các chất kiểm soát gồm asen, cadimi, chì, thủy ngân và thiếc. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/4/2027.
Thổ Nhĩ Kỳ cũng cập nhật điều kiện kiểm dịch đối với một số loại gỗ nhập khẩu, đồng thời giảm giới hạn nitrit, nitrat trong một số nhóm thực phẩm và loại bỏ một số phụ gia khỏi danh mục được phép sử dụng.
Tại Anh, biện pháp khẩn cấp phòng, chống bệnh lở mồm long móng được áp dụng từ ngày 27/10/2026, hạn chế nhập khẩu một số sản phẩm động vật từ các quốc gia, vùng lãnh thổ chưa được công nhận an toàn dịch bệnh.
Các động thái này cho thấy tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khác biệt giữa các nước thành viên WTO, từ giới hạn dư lượng, danh mục hóa chất đến điều kiện kiểm dịch. Nếu chậm cập nhật, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ hàng bị ách tắc, phát sinh chi phí kiểm nghiệm, lưu kho hoặc mất cơ hội xuất khẩu.
Đáng chú ý, nhiều dự thảo SPS vẫn đang trong thời gian tiếp nhận ý kiến đến tháng 12/2026. Nhật Bản, EU và Ukraina nhận góp ý đến ngày 29/12; Hàn Quốc và một số dự thảo của EU đến ngày 27/12; Australia đến ngày 24/12 và New Zealand đến ngày 19/12. Đây là cơ hội để doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng Việt Nam phản ánh vướng mắc và đề xuất điều chỉnh trước khi quy định được ban hành.
Trước những thay đổi của hàng rào SPS, doanh nghiệp cần theo dõi sát các quy định theo từng thị trường, từng mặt hàng; thường xuyên cập nhật giới hạn dư lượng, chất ô nhiễm và yêu cầu kiểm dịch để kịp thời điều chỉnh quy trình sản xuất.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến các thông báo đang trong giai đoạn dự thảo. Đây là thời điểm để cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp nghiên cứu, đóng góp ý kiến trước khi quy định chính thức được ban hành. Nếu chậm cập nhật, chỉ điều chỉnh khi quy định đã có hiệu lực, doanh nghiệp có thể phát sinh chi phí, thậm chí đối mặt với nguy cơ gián đoạn đơn hàng. Vì vậy, kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất, thay vì xử lý khi phát sinh vi phạm, là giải pháp quan trọng để bảo vệ thị trường và nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.