Đổi mới quy trình thông báo cơ sở sản xuất và địa điểm nộp báo cáo quyết toán

Linh hoạt thông báo cơ sở sản xuất khi chưa đủ máy móc

Điểm nổi bật của cải cách lần này là sự phân tách lộ trình rõ ràng giữa doanh nghiệp thường và doanh nghiệp chế xuất, giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc nhập khẩu tài sản cố định. Bên cạnh đó, việc thống nhất đầu mối nộp báo cáo quyết toán giúp doanh nghiệp quy mô lớn quản lý dữ liệu tập trung và giảm bớt gánh nặng hành chính.

Theo quy định sửa đổi tại Điều 56 Thông tư số 121/2025/TT-BTC, trách nhiệm thông báo cơ sở sản xuất đã được thiết kế bám sát thực tiễn vận hành của doanh nghiệp gia công. Đối với các đơn vị không phải là doanh nghiệp chế xuất, nếu hợp đồng gia công có điều khoản thuê hoặc mượn máy móc từ nước ngoài, doanh nghiệp được phép thực hiện thông báo cơ sở sản xuất ngay cả khi tại thời điểm đó chưa có máy móc thiết bị tại nhà xưởng.

Ảnh minh họa.

Quy định này cho phép doanh nghiệp hoàn tất tư cách pháp nhân hải quan trước để kịp tiến độ nhập khẩu. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý mốc thời gian: trong vòng 30 ngày kể từ ngày hoàn thành việc nhập khẩu số máy móc này, phải thực hiện thông báo bổ sung thông tin chi tiết cho cơ quan Hải quan để phục vụ công tác kiểm tra thực tế.

Theo đại diện Cục Hải quan, một bước tiến lớn khác nhằm cắt giảm thủ tục kiểm tra chồng chéo doanh nghiệp đã thông báo cơ sở sản xuất lần đầu cho loại hình gia công, sau đó muốn bổ sung thêm loại hình sản xuất xuất khẩu trên cùng cơ sở đó (hoặc ngược lại), cơ quan Hải quan sẽ không thực hiện kiểm tra lại cơ sở sản xuất mới bổ sung. Quy định này giúp doanh nghiệp tránh được việc tiếp đoàn kiểm tra nhiều lần cho cùng một địa điểm sản xuất, trừ các trường hợp thuộc diện quản lý rủi ro đặc biệt.

Lộ trình hai giai đoạn

Đối với doanh nghiệp chế xuất, Thông tư số 121/2025/TT-BTC xác lập một lộ trình thông báo chuyên biệt gồm hai giai đoạn quan trọng để phù hợp với đặc thù dự án đầu tư.

Giai đoạn đầu diễn ra trước khi nhập khẩu lô máy móc, thiết bị đầu tiên, doanh nghiệp chế xuất thực hiện thông báo cơ sở sản xuất theo Mẫu số 20 Phụ lục II nhưng chưa cần cung cấp các thông tin về máy móc, nhân công và năng lực sản xuất. Việc này tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp chế xuất bắt đầu nhập khẩu máy móc tạo tài sản cố định mà không bị vướng mắc về thủ tục cơ sở sản xuất.

Giai đoạn thứ hai là giai đoạn hoàn thiện trước khi hoạt động. Chậm nhất 30 ngày trước thời điểm chính thức vận hành, doanh nghiệp phải thông báo về việc đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan (như hệ thống camera, tường rào, cổng trạm) theo Mẫu số 25 Phụ lục VII ban hành kèm Nghị định số 18/2021/NĐ-CP. Riêng với trường hợp chuyển đổi từ doanh nghiệp thường sang doanh nghiệp chế xuất, nếu không có thay đổi về nhà xưởng thì doanh nghiệp không phải thông báo lại cơ sở sản xuất mà chỉ cần hoàn thiện thông báo đáp ứng điều kiện giám sát hải quan.

Thống nhất địa điểm nộp báo cáo quyết toán

Song song với cải cách khâu thông báo cơ sở, nguyên tắc nộp báo cáo quyết toán tại Điều 60 Thông tư số 121/2025/TT-BTC cũng được kiện toàn để tạo thuận lợi cho công tác hậu kiểm.

Nguyên tắc chung là doanh nghiệp nộp báo cáo quyết toán tại chi cục hải quan khu vực nơi đã thực hiện thông báo cơ sở sản xuất. Đối với những tổ chức, cá nhân có quy mô lớn, sở hữu nhiều cơ sở sản xuất nằm tại các địa bàn khác nhau và thuộc sự quản lý của nhiều chi cục hải quan, Thông tư số 121/2025/TT-BTC cho phép doanh nghiệp được chủ động lựa chọn một Chi cục Hải quan khu vực duy nhất để nộp báo cáo quyết toán tập trung.

Theo Cục Hải quan, việc tập trung đầu mối báo cáo giúp doanh nghiệp dễ dàng đối soát dữ liệu nguyên liệu, vật tư trên toàn hệ thống, đồng thời giúp cơ quan Hải quan có cái nhìn tổng thể về dòng hàng hóa của doanh nghiệp. Những điều chỉnh này cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình vận hành, đảm bảo sự minh bạch và tuân thủ pháp luật hải quan.