Thu ngân sách từ xuất nhập khẩu: Bứt phá từ các nhóm hàng chủ lực

Mặt hàng ô tô nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ảnh: H.Nụ

Động lực từ cơ cấu hàng hóa chịu thuế

Bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam ghi nhận sự dịch chuyển tích cực về quy mô và cơ cấu hàng hóa, tạo nền tảng vững chắc cho công tác thu ngân sách. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt 78,2 tỷ USD, tăng 26,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Sự tăng trưởng này tập trung sâu vào các mặt hàng có thuế suất cao và có hàm lượng giá trị gia tăng lớn, phản ánh nhu cầu sản xuất và tiêu dùng nội địa đang phục hồi mạnh mẽ, đồng thời cho thấy hiệu quả của các chính sách tháo gỡ khó khăn mà Chính phủ đã triển khai.

Theo đó, nhóm nguyên liệu, máy móc, phụ tùng sản xuất bao gồm hóa chất, chất dẻo, sắt thép, nguyên phụ liệu dệt may, linh kiện điện tử và linh kiện ô tô tiếp tục giữ vững vị thế dẫn đầu của kim ngạch chịu thuế. Với tổng trị giá 40,8 tỷ USD, nhóm này chiếm tới 54,7% tổng kim ngạch nhập khẩu có thuế và ghi nhận mức tăng 26,1% so với cùng kỳ năm trước, đóng góp khoảng 19.640 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.

Đây là con số quan trọng, minh chứng cho sự hồi phục và mở rộng của khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, vốn là động lực chủ chốt của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới. Sự gia tăng này không chỉ làm tăng thu ngân sách mà còn cho thấy các doanh nghiệp đang tích cực tái đầu tư, mở rộng sản xuất để đón đầu các cơ hội xuất khẩu.

Bên cạnh đó, thị trường còn chứng kiến sự đột biến về trị giá của nhiều mặt hàng đặc thù như ô tô nguyên chiếc nhập khẩu đạt hơn 96.200 chiếc với trị giá 2,3 tỷ USD, tăng 14,8% về lượng và 27% về trị giá, góp phần tăng thu 2.850 tỷ đồng.

Đặc biệt, nhóm đá quý và kim loại quý ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 831,2% về trị giá, mang lại nguồn thu 2.890 tỷ đồng.

Phân bón các loại cũng ghi nhận con số ấn tượng khi lượng nhập khẩu tăng 1.292% và trị giá tăng 915%, giúp tăng thu 900 tỷ đồng; ở chiều ngược lại, xuất khẩu phân bón cũng tăng trưởng mạnh 73,6% về lượng và 157,1% về trị giá, đóng góp thêm 400 tỷ đồng vào ngân sách.

Ngoài ra, các nhóm mặt hàng khác như sản phẩm từ dầu mỏ tăng 81,8% về trị giá (tăng thu 1.400 tỷ đồng), quặng và khoáng sản tăng 32,7% về trị giá (tăng thu 970 tỷ đồng) cũng đóng góp đáng kể.

Riêng mặt hàng dầu thô, dù lượng xuất khẩu giảm 14,1% do ưu tiên nguồn cung nội địa, nhưng nhờ trị giá tăng 19,9%, mặt hàng này vẫn góp phần tăng thu 270 tỷ đồng.

Chiến lược quản lý thuế chuyên sâu

Số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm đạt 215.140 tỷ đồng, tăng 16,9% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này là minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý thụ động sang chủ động kiểm soát và chống thất thu quyết liệt.

Công chức hải quan kiểm tra hàng nhập khẩu. Ảnh: H.Nụ

Phân tích về sự tăng trưởng này, đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan) cho biết, kết quả thu ngân sách là sự tổng hòa giữa sự phục hồi của thị trường và các biện pháp nghiệp vụ chuyên sâu. Trong đó, nhóm hàng nguyên liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất hiện đang đóng vai trò trụ cột, tạo ra dòng tiền thu ổn định và lâu dài.

Việc giám sát chặt chẽ các nhóm hàng có biến động trị giá lớn như đá quý, phân bón hay ô tô không chỉ giúp tăng thu tức thời mà còn giúp cơ quan Hải quan kịp thời ngăn chặn các kẽ hở gian lận, đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan cũng nhấn mạnh, việc hoàn thành 47,7% dự toán ngay trong tháng 5 là nỗ lực từ việc kết hợp giữa tăng trưởng kim ngạch tự nhiên và thanh kiểm tra chuyên biệt. Điển hình là việc truy thu thành công hơn 1.800 tỷ đồng từ Công ty TNHH Seojin Việt Nam thông qua công tác kiểm tra sau thông quan. Điều này khẳng định sức mạnh của dữ liệu lớn trong việc phân tích rủi ro. Việc truy thu này không chỉ mang lại số thu cho ngân sách mà còn tạo tính răn đe, giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật cho các doanh nghiệp khác trong việc khai báo trị giá và phân loại hàng hóa.

Trong giai đoạn tới, Cục Hải quan xác định tập trung vào ba trụ cột nghiệp vụ then chốt: Thứ nhất, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu để phát hiện sớm các dấu hiệu khai sai trị giá, đặc biệt đối với hàng hóa có thuế suất cao và các mặt hàng có kim ngạch lớn.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình kiểm tra sau thông quan đối với các doanh nghiệp có rủi ro cao dựa trên sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và các công cụ quản lý rủi ro hiện đại.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hải quan để giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp của con người, từ đó triệt tiêu các cơ hội tiêu cực và tạo sự thông thoáng tối đa cho chuỗi cung ứng.