Số hóa định danh và cơ chế tự động hóa trong quản trị trị giá
Điểm thay đổi mang tính bản lề trong lĩnh vực hải quan tại Thông tư số 121/2025/TT-BTC là việc tích hợp định danh VNeID và gắn chặt trách nhiệm pháp lý cá nhân vào từng hành vi khai báo trên môi trường số.
Nếu như trước đây, các sai lệch trên tờ khai thường được xử lý thông qua pháp nhân doanh nghiệp với các quy trình giải trình có phần lỏng lẻo, thì hệ thống mới xác lập một cơ chế truy vết cá nhân tuyệt đối. Điều này buộc các doanh nghiệp phải thay đổi hoàn toàn quy trình quản trị nhân sự trong bộ phận xuất nhập khẩu.
 |
| Doanh nghiệp cần thiết lập các quy định nội bộ. Ảnh minh họa. |
Việc phân quyền sử dụng chữ ký số và tài khoản khai báo không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành vấn đề quản trị rủi ro pháp lý. Doanh nghiệp cần thiết lập các quy định nội bộ khắt khe để giám sát người thực hiện khai báo, bởi mọi lỗi hệ thống hay khai sai hiện nay đều để lại dấu vết số không thể xóa nhòa, ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số tuân thủ của doanh nghiệp trên hệ thống đánh giá rủi ro quốc gia.
Song song với việc số hóa danh tính, cơ chế tham vấn trị giá hải quan “một lần dùng nhiều lần” với thời hạn hiệu lực lên đến 6 tháng chính là chìa khóa để doanh nghiệp tối ưu hóa kế hoạch vận hành. Quy định mới này cho phép kết quả tham vấn được bảo lưu và áp dụng thống nhất cho các lô hàng có cùng điều kiện trong suốt nửa năm.
Đây là thay đổi mang tính “sát sườn”, giúp giải phóng dòng hàng cho các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu sản xuất liên tục, vốn thường xuyên bị kẹt ở khâu nghi vấn trị giá.
Việc chuẩn hóa quy trình tham vấn tập trung không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu sự can thiệp thủ công từ cơ quan Hải quan tại cửa khẩu mà còn tạo ra sự nhất quán về chi phí thuế trong dài hạn, giúp bộ phận xuất nhập khẩu chủ động hoàn toàn trong khâu điều phối hàng hóa.
Siết chặt an ninh chuỗi cung ứng
Nghị định số 167/2025/NĐ-CP thiết lập một tiêu chuẩn mới về an ninh chuỗi cung ứng, không chỉ dừng lại ở các số liệu kim ngạch mà tập trung vào khả năng tự kiểm soát của doanh nghiệp. Việc chuẩn hóa chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO) theo tiêu chuẩn Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh được tính minh bạch trong toàn bộ quá trình luân chuyển hàng hóa.
Điều này đồng nghĩa với việc các đối tác vận chuyển, đại lý hải quan và đơn vị kho bãi mà doanh nghiệp hợp tác cũng phải đáp ứng được các tiêu chuẩn tuân thủ nhất định. Nếu một mắt xích trong chuỗi cung ứng gặp vấn đề về pháp lý, chỉ số tín nhiệm của doanh nghiệp chủ quản trên hệ thống hải quan cũng sẽ bị sụt giảm tự động, dẫn đến việc bị đẩy từ luồng Xanh sang luồng Vàng hoặc Đỏ. Đây là bài toán quản trị đối tác mà doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng để duy trì các đặc quyền thông quan nhanh.
Đặc biệt, “cửa sổ vàng” 60 ngày để doanh nghiệp tự khai bổ sung sau thông quan mà không bị xử phạt hành chính là một cơ chế mở nhưng cũng đầy thách thức. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp tự rà soát và khắc phục những sai sót vô ý trong quá trình khai báo.
Tuy nhiên, trong môi trường Hải quan số, mọi giao dịch đều được lưu vết vĩnh viễn và việc hệ thống tự động phân tích rủi ro sẽ sớm phát hiện ra những sai sót nếu doanh nghiệp không chủ động. Đối với các loại hình kinh doanh đặc thù như gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất, sự thay đổi trong cách thức quản lý tờ khai đối ứng tại chỗ là một lưu ý tử huyệt.
Quy định mới rút ngắn các khoảng thời gian chờ và thắt chặt kỷ luật về thời hạn đăng ký tờ khai đối ứng trong vòng 15 ngày; nếu vi phạm, doanh nghiệp sẽ đối mặt với việc hủy tờ khai xuất khẩu và hệ lụy là không thể quyết toán tình hình sử dụng nguyên liệu, gây tắc nghẽn toàn bộ quy trình hoàn thuế. Do đó, việc xây dựng một bộ quy tắc ứng xử nội bộ và hệ thống cảnh báo sớm về thời hạn pháp lý chính là giải pháp sống còn để doanh nghiệp đứng vững trước sự chuyển mình của ngành Hải quan năm 2026.
