Xuất khẩu xăng, dầu phụ thuộc cân đối nguồn cung nội địa

Ảnh minh họa.

Xuất, nhập khẩu gắn chặt chẽ với cân đối cung - cầu trong nước

Dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Nghị định kinh doanh xăng, dầu gồm 3 chương, 14 điều, tập trung hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, sản xuất, phân phối, công bố giá và bình ổn giá xăng, dầu.

Một điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định rõ điều kiện xuất khẩu xăng, dầu và nguyên liệu. Theo đó, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu và thương nhân sản xuất xăng, dầu được phép xuất khẩu xăng, dầu và nguyên liệu. Tuy nhiên, Bộ Công Thương sẽ xem xét đề nghị xuất khẩu “trên cơ sở cân đối nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ trong nước”, bảo đảm việc xuất khẩu không ảnh hưởng đến cung - cầu tại thị trường nội địa.

Quy định này đặt hoạt động xuất khẩu trong mối liên hệ trực tiếp với mục tiêu ổn định nguồn cung, bảo đảm an ninh năng lượng và hạn chế rủi ro thiếu hụt hàng hóa trong nước khi thị trường quốc tế biến động.

Ở chiều ngược lại, dự thảo siết chặt việc nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất xăng, dầu. Thương nhân sản xuất xăng, dầu được nhập khẩu nguyên liệu theo kế hoạch đã đăng ký với Bộ Công Thương. Nguyên liệu nhập khẩu “chỉ được sử dụng để sản xuất xăng, dầu tại nhà máy sản xuất của thương nhân”.

Trường hợp thay đổi mục đích sử dụng nguyên liệu, doanh nghiệp phải được Bộ Công Thương chấp thuận bằng văn bản. Quy định này nhằm bảo đảm nguyên liệu nhập khẩu được sử dụng đúng mục đích, tránh tình trạng phân tán, sử dụng sai kế hoạch đã đăng ký.

Đối với thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng, dầu, việc nhập khẩu nguyên liệu cũng phải bám sát kế hoạch đã đăng ký. Bộ Công Thương sẽ xem xét, trả lời bằng văn bản về kế hoạch sản xuất, nhập khẩu nguyên liệu, bán sản phẩm xăng, dầu và nguyên liệu.

Cơ chế này tạo thành chuỗi quản lý xuyên suốt từ khâu nhập khẩu - sản xuất - tiêu thụ, qua đó tăng tính minh bạch và khả năng giám sát dòng chảy hàng hóa trên thị trường.

Dự thảo cũng quy định rõ chủ thể được tham gia hoạt động thương mại quốc tế trong lĩnh vực xăng, dầu. Chỉ thương nhân có Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối kinh doanh xăng, dầu mới được kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu xăng, dầu và nguyên liệu. Quy định này nhằm bảo đảm đúng chủ thể, đúng phạm vi được cấp phép, tránh mở rộng hoạt động ngoài điều kiện kinh doanh đã được xác nhận.

Đối với hoạt động bán xăng, dầu cho các đối tượng đặc thù, thương nhân phải đăng ký ngành nghề kinh doanh cung ứng xăng, dầu hàng không hoặc kinh doanh dịch vụ cung ứng tàu biển, tùy từng trường hợp. Đây là yêu cầu để phân định rõ chức năng, trách nhiệm và điều kiện tham gia từng phân khúc thị trường.

Trong bối cảnh Việt Nam vẫn duy trì một tỷ trọng đáng kể nguồn cung từ nhập khẩu, việc chuẩn hóa điều kiện xuất, nhập khẩu được xem là cần thiết nhằm giữ ổn định thị trường trong nước.

Công bố, kê khai giá xăng dầu qua phần mềm, gắn với cơ chế bình ổn

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là chế độ báo cáo chi tiết về nhập khẩu, xuất khẩu và tồn kho xăng, dầu. Theo đó, thương nhân đầu mối phải báo cáo số liệu nhập - xuất - tồn kho xăng, dầu và tồn kho tại ba miền; báo cáo tình hình nhập khẩu, mua từ nguồn sản xuất trong nước, pha chế, xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu; đồng thời báo cáo kế hoạch sản xuất, nhập khẩu nguyên liệu và sản lượng xuất bán.

Đáng chú ý, việc báo cáo phải thực hiện qua ứng dụng, phần mềm điện tử do cơ quan có thẩm quyền quy định; chỉ trong trường hợp cần thiết mới gửi bản giấy. Quy định này hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, phục vụ công tác quản lý, giám sát thị trường theo thời gian thực.

Dự thảo Thông tư cũng quy định rõ việc công bố và kê khai giá xăng, dầu phải thực hiện trên nền tảng ứng dụng, phần mềm của Bộ Công Thương. Theo đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối có trách nhiệm công bố, điều chỉnh giá bán lẻ xăng, dầu; riêng đối với dầu mazut là giá bán buôn trong hệ thống phân phối.

Đối với thương nhân bán lẻ không thuộc hệ thống phân phối của đầu mối hoặc phân phối, việc công bố, điều chỉnh giá được thực hiện trực tiếp tại cửa hàng. Các thương nhân này cũng phải kê khai giá theo mẫu và gửi về cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.

Việc chuẩn hóa quy trình công bố và kê khai giá được đặt trong tổng thể cơ chế giám sát thị trường xăng, dầu. Trong bối cảnh giá xăng, dầu có tác động lan tỏa đến nhiều ngành, lĩnh vực, yêu cầu cập nhật, theo dõi kịp thời mặt bằng giá được xác định là công cụ phục vụ công tác điều hành.

Dự thảo đồng thời xác định các mặt hàng thực hiện bình ổn giá gồm xăng, xăng sinh học và dầu điêzen. Căn cứ theo dõi, đánh giá mặt bằng giá là giá bán lẻ do thương nhân đầu mối công bố, tập trung vào các chủng loại chiếm trên 70% sản lượng tiêu thụ cả nước.

Biện pháp bình ổn được xem xét khi giá bán lẻ trong nước biến động bất thường, tăng liên tiếp trong thời gian một tháng, với biên độ lớn và mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên, có nguy cơ tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đời sống nhân dân.

Trong trường hợp này, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan thu thập, phân tích các yếu tố về cung - cầu, giá thế giới, chi phí, tồn kho, tình hình sản xuất, nhập khẩu trong 3 tháng, 1 tháng… để báo cáo Chính phủ quyết định chủ trương bình ổn.

Trường hợp khẩn cấp như sự cố, thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động bất thường, Bộ Công Thương phối hợp các cơ quan liên quan tổ chức thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.