Một mẫu đơn thay cho bộ hồ sơ giấy
Dưới góc độ quản lý nhà nước và tạo thuận lợi thương mại, theo đánh giá của Cục Hải quan, việc đưa hàng hóa về địa điểm bảo quản chờ kết quả kiểm tra chuyên ngành là một nghiệp vụ trọng yếu, giúp giải phóng nhanh hàng hóa khỏi khu vực cửa khẩu.
Dựa trên các vướng mắc từ cộng đồng doanh nghiệp về việc liệu có phải nộp các chứng từ đăng ký kiểm tra chuyên ngành hoặc chứng minh địa điểm bảo quản như quy định cũ tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC hay không, Cục Hải quan đã có hướng dựa trên tinh thần của Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Theo đó, người khai hải quan đã được giảm bớt đáng kể gánh nặng về mặt chứng từ giấy tờ không cần thiết trong giai đoạn khởi tạo hồ sơ.
 |
| Công chức hải quan kiểm tra hệ thống camera giám sát hàng hóa tại kho bãi của doanh nghiệp chế xuất. Ảnh: H.Nụ |
Cụ thể, khi có nhu cầu đưa hàng về địa điểm bảo quản theo đề nghị, trách nhiệm của người khai hải quan đã được khu biệt rõ ràng: doanh nghiệp chỉ phải gửi cho cơ quan Hải quan đơn đề nghị đưa hàng về bảo quản theo các tiêu chí quy định tại Mẫu số 18 Phụ lục II Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Đây là một bước cải cách mang tính đột phá, chuyển từ cơ chế tiền kiểm hồ sơ phức tạp sang cơ chế tự khai báo dựa trên các tiêu chí chuẩn hóa.
Việc lược bỏ yêu cầu phải nộp các chứng từ chứng minh địa điểm hoặc đăng ký kiểm tra chuyên ngành (vốn đã được hệ thống quản lý rủi ro và các bộ ngành cập nhật liên thông) giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí hành chính và sai sót trong quá trình chuẩn bị bộ hồ sơ hải quan điện tử.
Sự chuyển dịch này phản ánh tư duy quản trị dựa trên niềm tin vào tính tuân thủ của doanh nghiệp và hiệu quả của hệ thống dữ liệu dùng chung. Mẫu số 18 không chỉ đơn thuần là một mẫu đơn, mà là bản cam kết pháp lý về điều kiện bãi lưu giữ và khả năng tự chịu trách nhiệm của người khai. Việc tinh gọn hóa này đòi hỏi doanh nghiệp phải đảm bảo thông tin khai báo trên Mẫu số 18 tuyệt đối chính xác, đặc biệt là các thông số về địa chỉ, diện tích và khả năng niêm phong hải quan tại kho riêng, nhằm tạo điều kiện cho cơ quan Hải quan thực hiện bước kiểm tra hiện trường tiếp theo một cách thuận lợi, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan) nhấn mạnh.
Xác nhận liên thông qua hệ thống CCES
Cũng liên quan đến vấn đề này, qua quá trình triển khai Thông tư số 121/2025/TT-BTC, Chi cục Hải quan khu vực XI gặp vướng về quy trình hậu kiểm địa điểm bảo quản. Theo quy định tại điểm b.1.3 khoản 5 Điều 32 Thông tư số 38/2015/TT-BTC đã được sửa đổi bổ sung tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC, đối với các địa điểm chưa được cơ quan Hải quan xác nhận điều kiện giám sát, trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày xác nhận đưa hàng về bảo quản lô hàng đầu tiên, Hải quan nơi đăng ký tờ khai phải tổ chức kiểm tra thực tế và cập nhật kết quả lên Hệ thống. Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo hàng hóa được bảo quản nguyên trạng, tránh tình trạng thẩm lậu vào thị trường nội địa khi chưa có kết luận kiểm tra chuyên ngành cuối cùng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Hệ thống điện tử (E-customs) chưa cập nhật kịp thời chức năng này, cơ quan Hải quan đã xác lập một quy trình xử lý linh hoạt để không làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa. Trong thời gian chờ hoàn thiện phần mềm phối hợp với đơn vị xây dựng hệ thống, các đơn vị hải quan được chỉ đạo thực hiện thông báo kết quả kiểm tra thông qua văn bản trên hệ thống CCES.
Giải pháp này đảm bảo thông tin về tính đáp ứng điều kiện giám sát của kho bãi doanh nghiệp được lưu chuyển thông suốt giữa chi cục nơi đăng ký tờ khai và chi cục nơi quản lý địa điểm bảo quản, ngay cả khi chức năng cập nhật tự động chưa hoàn thiện.
Đối với doanh nghiệp, thời hạn 30 ngày cho “lô hàng đầu tiên” là cột mốc quan trọng. Việc phối hợp chặt chẽ với công chức hải quan trong việc xuất trình địa điểm bãi để xác nhận điều kiện giám sát là tiền đề để các lô hàng tiếp theo được đưa về bảo quản một cách tự động và nhanh chóng hơn. Khi kết quả kiểm tra được cập nhật lên hệ thống (hoặc lưu vết qua văn bản CCES), doanh nghiệp sẽ xác lập được uy tín về hạ tầng logistics với cơ quan Hải quan. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính thượng tôn pháp luật mà còn là giải pháp căn cơ để doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí lưu kho bãi tại cảng, đưa hàng hóa về nhà máy sớm nhất để phục vụ lắp đặt hoặc vận hành thử nghiệm theo đúng lộ trình sản xuất kinh doanh năm 2026.
Cục Hải quan khẳng định, những điều chỉnh về thủ tục bảo quản hàng hóa tại Thông tư số 121/2025/TT-BTC đã mang lại diện mạo mới cho quy trình thông quan hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành. Sự kết hợp giữa hồ sơ tối giản (chỉ với Mẫu số 18) và cơ chế xác nhận liên thông (qua hệ thống CCES) là minh chứng cho nỗ lực cải cách không ngừng của ngành Hải quan. Mặc đù vậy, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt các hướng dẫn này để thực hiện quyền đưa hàng về bảo quản một cách hiệu quả, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện tại kho bãi để vượt qua đợt kiểm tra hiện trường trong vòng 30 ngày, tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động xuất nhập khẩu bền vững.
