Siết trách nhiệm nền tảng, thúc đẩy thương mại điện tử xanh

TMĐT được dự báo chiếm 60-70% tổng giá trị hàng hóa của nền kinh tế số Việt Nam. Đồ họa: TT

SME hưởng lợi từ đà tăng TMĐT

Ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển TMĐT và Công nghệ số - eComDX (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2024, thị trường TMĐT đạt 25 tỷ USD, tăng 25% - cao nhất Đông Nam Á và đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Quy mô thị trường TMĐT Việt Nam mặc dù chưa vượt Indonesia (65 tỷ USD) và Thái Lan (26 tỷ USD), nhưng sở hữu dư địa phát triển rất lớn. Dự kiến đến năm 2025, TMĐT Việt Nam có thể vượt 30 tỷ USD và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng.

Triển vọng tích cực trên được củng cố bởi một số chỉ số như: chi tiêu TMĐT bình quân đầu người ở mức 400 USD/năm; 55% dân số mua sắm trực tuyến; các ngành hàng như tiêu dùng nhanh tăng 62%, đồ gia dụng - công nghệ tăng 41%, thời trang tăng 39%.

Việt Nam cũng có lợi thế về lực lượng dân số trẻ (70% dưới 35 tuổi), tỷ lệ sử dụng smartphone lên tới 85% và chi phí data thấp, tạo điều kiện thuận lợi để TMĐT lan tỏa sâu rộng.

Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, kinh tế số năm 2024 đạt quy mô 36 tỷ USD và dự kiến tăng lên 38-40 tỷ USD trong năm 2025, thì TMĐT sẽ chiếm 60-70% tổng giá trị hàng hóa của nền kinh tế số Việt Nam.

Từ sự phát triển này, SME được đánh giá là đối tượng hưởng lợi lớn. Việc mở rộng TMĐT tạo điều kiện để SME tham gia vào chuỗi giá trị số, tiếp cận thị trường rộng mở và vượt qua giới hạn địa lý. SME cũng được hỗ trợ bởi nhiều chính sách chuyển đổi số của Chính phủ và Bộ Công Thương.

Bên cạnh đó, thị trường nội địa, đặc biệt là khu vực nông thôn được xem là dư địa tăng trưởng lớn. Các mô hình mới như thương mại xã hội (Social commerce), mua sắm trực tiếp (Live commerce) và video mua sắm (Video commerce) cũng mở ra nhiều kênh tiếp cận khách hàng. Trong khu vực, Video commerce hiện đã chiếm 25% tổng giá trị hàng hóa TMĐT. Ngoài ra, TMĐT xuyên biên giới tiếp tục phát triển nhờ các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, TMĐT Việt Nam vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Tỷ lệ TMĐT trong tổng bán lẻ mới đạt 10%, thanh toán tiền mặt còn phổ biến và hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn là vấn đề nổi cộm. Cạnh tranh giữa các nền tảng lớn như Shopee, TikTok, Lazada ngày càng gay gắt, đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo thị trường lành mạnh.

Theo dự thảo Luật TMĐT, người bán trong nước sẽ phải xác thực qua VNeID, người bán nước ngoài sẽ phải xác thực qua giấy tờ pháp lý.

Dự thảo Luật TMĐT: Siết trách nhiệm, tăng minh bạch

Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, những hạn chế hiện nay đòi hỏi sự điều chỉnh pháp lý toàn diện. Vì vậy, dự thảo Luật TMĐT đang được khẩn trương hoàn thiện nhằm thiết lập hành lang pháp lý đầy đủ và chặt chẽ hơn, phản ánh các mô hình kinh doanh mới và yêu cầu phát triển bền vững.

Ngày 21/11, Bộ Công Thương đã họp rà soát dự thảo Luật TMĐT. Đây là bước hoàn thiện trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tại cuộc họp, các đại biểu rà soát bố cục, tính thống nhất và sự đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời thảo luận về các chương, mục cần chỉnh lý.

Một số đơn vị đề nghị bổ sung quy định cụ thể đối với hoạt động của nền tảng TMĐT trung gian; yêu cầu minh bạch thông tin giao dịch; tăng cường quản lý các nền tảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới và hoàn thiện quy định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trực tuyến.

Nhiều ý kiến cũng kiến nghị rà soát lại cách dùng từ, khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành để bảo đảm thống nhất và phù hợp thực tiễn. Các đại biểu đề xuất sắp xếp lại một số điều khoản để tránh chồng chéo, trùng lặp, giúp việc áp dụng thuận tiện hơn.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn cho biết, dự thảo Luật TMĐT hoàn thiện theo hướng đến phát triển TMĐT xanh và bền vững, đồng thời có các chính sách hỗ trợ dành riêng cho doanh nghiệp nữ chủ, startup và doanh nghiệp tại vùng khó khăn.

Dự thảo quy định cụ thể về các mô hình kinh doanh mới như bán hàng livestream, nền tảng tích hợp đa dịch vụ, tiếp thị liên kết, giao kết hợp đồng tự động. Một trong những điểm nhấn quan trọng là tăng trách nhiệm của các chủ thể tham gia TMĐT. Cụ thể, là định danh xác thực bắt buộc. Theo đó, người bán trong nước phải xác thực qua VNeID, người bán nước ngoài xác thực qua giấy tờ pháp lý.

Bên cạnh đó, nền tảng TMĐT phải xác thực người bán, kiểm duyệt nội dung, giám sát hàng giả/hàng cấm và cung cấp dữ liệu cho cơ quan quản lý. Nền tảng nước ngoài phải thành lập pháp nhân hoặc ủy quyền đại diện tại Việt Nam và thực hiện ký quỹ…

"Đây là bước hoàn thiện quan trọng để củng cố niềm tin người tiêu dùng, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và đưa TMĐT trở thành công cụ đắc lực cho mọi doanh nghiệp, đặc biệt là SME, trong kỷ nguyên kinh tế số", ông Tuấn nhận định.