 |
| Ngành Thuế từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu tập trung, bao phủ toàn bộ vòng đời nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. |
Dữ liệu liên thông – “xương sống” của quản lý thuế hiện đại
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, quản lý thuế không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào hồ sơ giấy và kiểm tra sau. Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hoá cho rằng, dữ liệu đang trở thành “xương sống” của quản lý thuế hiện đại, quyết định khả năng phát hiện rủi ro, phòng chống gian lận và nâng cao chất lượng phục vụ người nộp thuế.
Theo đó, ngành Thuế đã từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu tập trung, bao phủ toàn bộ vòng đời nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, từ đăng ký, kê khai, nộp, hoàn đến quản lý hóa đơn và báo cáo tài chính.
Đáng chú ý, dữ liệu này không còn khép kín trong nội bộ ngành mà được kết nối, chia sẻ với nhiều bộ, ngành và cơ quan liên quan như hải quan, kho bạc, ngân hàng, bảo hiểm xã hội và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn, bảo mật.
Một bước ngoặt quan trọng đó là việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc từ năm 2022. Từ chỗ quản lý chứng từ phân tán, ngành Thuế đã chuyển sang quản lý dòng dữ liệu giao dịch gần như theo thời gian thực. Đây là tiền đề để ứng dụng phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro.
Trên nền tảng dữ liệu hóa đơn điện tử với hàng chục tỷ giao dịch, các công cụ phân tích đang được sử dụng để nhận diện những dấu hiệu bất thường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ cơ quan thuế sớm phát hiện rủi ro và tập trung nguồn lực đúng đối tượng.
“Quản trị quan hệ tuân thủ không phải là ‘nới lỏng quản lý’, mà là quản lý thông minh hơn. Công nghệ cho phép chúng tôi nhận diện sớm rủi ro và can thiệp kịp thời, giúp người nộp thuế điều chỉnh trước khi xảy ra vi phạm”. |
Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng Trung tâm dữ liệu lớn của ngành Thuế, tích hợp toàn bộ dữ liệu thuế và dữ liệu liên ngành, qua đó nâng cao chất lượng ra quyết định quản lý và giảm sự phụ thuộc vào can thiệp thủ công.
Song song với dữ liệu, việc thiết lập các kênh kết nối, chia sẻ thông tin liên ngành thông qua API (giao diện lập trình ứng dụng) được xem là bước đi tất yếu.
Ông Toàn cho biết, chuyển đổi số và tự động hoá nhận định, API giúp dữ liệu được trao đổi theo chuẩn thống nhất, an toàn và kịp thời, tạo nền tảng cho quy trình xử lý điện tử xuyên suốt giữa các cơ quan nhà nước.
“Khi dữ liệu được kết nối thông suốt, nhiều thủ tục sẽ được xử lý tự động, người nộp thuế không phải cung cấp lại những thông tin mà Nhà nước đã có”, ông Phạm Quang Toàn, Trưởng Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hoá chia sẻ.
Đồng hành để nâng cao tuân thủ, thay vì chỉ kiểm soát
Không dừng lại ở ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý thuế còn kéo theo sự thay đổi về tư duy và phương thức quản lý. Mục tiêu cao nhất của quản lý thuế hiện đại là nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện, thay vì chỉ tập trung vào phát hiện và xử lý vi phạm.
Từ định hướng đó, ngành Thuế đang triển khai mô hình quản trị quan hệ tuân thủ, dựa trên phân tích dữ liệu và hành vi của người nộp thuế. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, cơ quan thuế có thể phân nhóm người nộp thuế theo mức độ rủi ro, từ đó áp dụng các biện pháp tác động phù hợp, ưu tiên hỗ trợ, hướng dẫn đối với nhóm có thiện chí tuân thủ.
“Quản trị quan hệ tuân thủ không phải là ‘nới lỏng quản lý’, mà là quản lý thông minh hơn. Công nghệ cho phép chúng tôi nhận diện sớm rủi ro và can thiệp kịp thời, giúp người nộp thuế điều chỉnh trước khi xảy ra vi phạm”, ông Toàn chia sẻ.
Một minh chứng cho cách tiếp cận này là việc triển khai hoàn thuế TNCN tự động đối với các hồ sơ rủi ro thấp. Thông qua việc tự động xác minh và đánh giá rủi ro, nhiều hồ sơ được giải quyết nhanh chóng mà không cần sự can thiệp trực tiếp của cán bộ thuế. Đây là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ công và củng cố niềm tin của người nộp thuế.
Trong thời gian tới, ngành Thuế dự kiến mở rộng các ứng dụng công nghệ theo hướng hỗ trợ nhiều hơn cho người nộp thuế, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và các mô hình kinh doanh mới trong nền kinh tế số. Việc cung cấp tờ khai điền sẵn dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử, hay xây dựng hồ sơ rủi ro phù hợp với từng loại hình kinh doanh, được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tuân thủ và hạn chế sai sót không chủ ý.
Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi đi cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, đầu tư hạ tầng công nghệ và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ. “Công nghệ là công cụ, nhưng con người và niềm tin mới là yếu tố quyết định. Khi người nộp thuế thấy rõ lợi ích và sự công bằng trong quản lý, họ sẽ chủ động tuân thủ”, ông Toàn nhấn mạnh.
Nhìn tổng thể, việc hiện đại hóa công tác quản lý thuế đến năm 2030 không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả thu ngân sách, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững.
Từ dữ liệu liên thông đến quản trị quan hệ tuân thủ, ngành Thuế đang từng bước chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình quản trị hiện đại, trong đó công nghệ và sự đồng hành với người nộp thuế giữ vai trò trung tâm.
