 |
| Người nộp thuế có trách nhiệm đăng ký, chứng minh người phụ thuộc và chịu trách nhiệm về tính trung thực của việc kê khai. Ảnh: Đức Mỹ |
Phóng viên: Thưa ông, hiện nay việc người nộp thuế đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc là cá nhân không nơi nương tựa được quy định như thế nào?
Ông Nguyễn Văn Thức: Theo quy định hiện hành, việc xác định người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh được thực hiện theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 09/2026/QH16; Điều 47, Điều 48 Nghị định số 253/2026/NĐ-CP và Thông tư số 87/2026/TT-BTC.
Cùng với đó, tại điểm đ khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định nhóm “cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng” gồm: Anh, chị, em ruột; ông, bà nội ngoại; cô, dì, cậu, chú, bác ruột; cháu ruột và những người khác mà người nộp thuế có nghĩa vụ trực tiếp nuôi dưỡng theo quy định pháp luật.
Đối với nhóm này, pháp luật quy định người phụ thuộc phải đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định tại Điều 104, Điều 105, Điều 106 Luật Hôn nhân và gia đình và pháp luật có liên quan. Đây là các điều kiện phải đáp ứng đồng thời, không phải chỉ cần đáp ứng một trong hai điều kiện.
Ngoài ra, theo khoản 3 Điều 47 Nghị định số 253/2026/NĐ-CP nêu rõ, nếu người phụ thuộc trong độ tuổi lao động thì phải đồng thời không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt mức quy định.
Trường hợp ngoài độ tuổi lao động thì phải không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt mức quy định; Điều 3 Thông tư số 87/2026/TT-BTC quy định mức này là không quá 3 triệu đồng/tháng, tính bình quân trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập.
Theo khoản 4 Điều 47 Nghị định số 253/2026/NĐ-CP quy định, người không có khả năng lao động được xác định là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Trên cơ sở đó, người nộp thuế có trách nhiệm đăng ký, cung cấp hồ sơ chứng minh người phụ thuộc và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của việc kê khai.
Phóng viên: Đối với trường hợp người nộp thuế kê khai người phụ thuộc là cô, dì, cậu, chú, bác ruột… không nơi nương tựa thì cần đáp ứng những điều kiện gì?
Ông Nguyễn Văn Thức: Đây cũng là nội dung đáng chú ý vừa được Thuế TP. Hồ Chí Minh trả lời, hướng dẫn Công ty TNHH SPS VietNam nội dung liên quan tại Công văn số 13751/TPHCM-QLDN3.
Theo đó, đối với cô, dì, cậu, chú, bác ruột; cháu ruột, ngoài các điều kiện về sống cùng, độ tuổi, khả năng lao động và thu nhập nêu trên, còn phải xem xét nghĩa vụ nuôi dưỡng theo Điều 106 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13.
|
Theo Điều 106, cô, dì, chú, cậu, bác ruột, cháu ruột có quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau trong trường hợp người cần được nuôi dưỡng không còn cha, mẹ, con và những người được quy định tại Điều 104, Điều 105 của Luật này hoặc còn nhưng những người này không có điều kiện để thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Do đó, trường hợp người đăng ký giảm trừ cho một trong các trường hợp tên đã ngoài độ tuổi lao động, không có thu nhập và người ngươi nộp thuế thực tế đang nuôi dưỡng chưa phải là tất cả điều kiện mà còn phải xem xét người được kê khai có thuộc trường hợp không nơi nương tựa và người người kê khai có phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình hay không.
Về hồ sơ, tại khoản 4 Điều 4 Thông tư số 87/2026/TT-BTC quy định hồ sơ đối với cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng gồm các giấy tờ như: Bản chụp thẻ căn cước; bản kê khai về người phải trực tiếp nuôi dưỡng; giấy tờ chứng minh mối quan hệ giữa người nộp thuế và người phụ thuộc; giấy tờ chứng minh người nộp thuế phải có nghĩa vụ nuôi dưỡng người phụ thuộc theo quy định của pháp luật (nếu có).
Như vậy, khi đăng ký nhóm đối tượng này cần xem xét tổng thể các điều kiện, không nên hiểu đơn giản rằng cứ có quan hệ cô, dì, chú, bác… và thực tế đang gửi tiền nuôi dưỡng thì đương nhiên được giảm trừ.
Phóng viên: Ông có lưu ý gì đối với doanh nghiệp, người nộp thuế để việc đăng ký, kê khai người phụ thuộc đúng quy định và hạn chế sai sót?
Ông Nguyễn Văn Thức: Trước hết, doanh nghiệp và người nộp thuế cần căn cứ đúng từng nhóm người phụ thuộc và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh theo quy định. Đặc biệt đối với nhóm “cá nhân khác không nơi nương tựa”, cần kiểm tra kỹ quan hệ thân nhân, nghĩa vụ nuôi dưỡng theo pháp luật, điều kiện sống cùng, độ tuổi, khả năng lao động và mức thu nhập.
Từ góc độ thực tiễn, tôi cho rằng có thể nghiên cứu thêm điều kiện người phụ thuộc phải “đang sống cùng người nộp thuế”.
Thực tế có nhiều trường hợp người thân thực sự không nơi nương tựa, người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo pháp luật và đang chịu toàn bộ chi phí nuôi dưỡng, vì công việc phải đi làm ăn xa nên không thể sống cùng, nhưng họ gửi tiền hàng tháng, chi trả sinh hoạt, khám chữa bệnh, thuê hoặc nhờ người khác trực tiếp chăm sóc người phụ thuộc.
| Người nộp thuế cũng cần lưu ý mình chịu trách nhiệm về việc xác định người phụ thuộc và kê khai đúng, trung thực thu nhập của người phụ thuộc; trường hợp cơ quan Thuế phát hiện kê khai không đúng có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. |
Trong trường hợp như vậy, nếu áp dụng điều kiện “phải sống cùng” thì có thể bỏ sót những trường hợp mà về bản chất người nộp thuế thực sự đang thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Do đó, theo tôi, về lâu dài cơ quan có thẩm quyền có thể nghiên cứu theo hướng vẫn giữ điều kiện về nghĩa vụ nuôi dưỡng, thu nhập, khả năng lao động và các điều kiện khác để tránh lợi dụng chính sách, nhưng xem xét không tuyệt đối hóa điều kiện phải sống cùng.
Thay vào đó, có thể cho phép người nộp thuế chứng minh thực tế trực tiếp nuôi dưỡng thông qua chứng từ chuyển tiền, chi phí khám chữa bệnh, chi phí chăm sóc và các tài liệu hợp pháp khác.
Cách tiếp cận này sẽ phù hợp hơn với thực tế đời sống hiện nay, nhất là trường hợp người lao động phải đi làm xa gia đình rất phổ biến, đồng thời vẫn bảo đảm chính sách giảm trừ gia cảnh đúng người, đúng đối tượng và hạn chế việc lợi dụng chính sách.
Đặc biệt, Công văn số 13751/TPHCM-QLDN3 của Thuế TP. Hồ Chí Minh cũng nêu rõ, đối với cá nhân không nơi nương tựa đã được đăng ký là người phụ thuộc và đủ điều kiện là người phụ thuộc trước ngày 1/7/2026 thì không phải đăng ký lại. Qua đó, giúp người nộp thuế thuận lợi trong việc kê khai giảm trừ gia cảnh khi thực hiện quyết toán thuế.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông !
