Tăng cường kiểm soát rủi ro pháp lý và nghĩa vụ tài chính của người nộp thuế

Người nộp thuế làm thủ tục tại Thuế TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Đức Mỹ

Những điểm mới quan trọng cần lưu ý

Phân tích những điểm quan trọng cần lưu ý, bà Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thuế SAVITAX cho biết, Công văn số 6436/CT-PC mang lại giá trị thiết thực khi hệ thống hóa toàn diện các quy định mới.

Với các điểm nhấn quan trọng như: Thời hạn khai thuế bổ sung đã rút ngắn từ 10 năm xuống còn 5 năm theo khoản 5 Điều 12 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Nghĩa là nếu quá thời hạn này, người nộp thuế sẽ mất quyền khai bổ sung và chỉ còn quyền giải trình số liệu.

Bà Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thuế SAVITAX.

Bên cạnh đó, mã số thuế cá nhân và hộ gia đình nay chính là số định danh cá nhân, điều này góp phần đồng bộ với dữ liệu dân cư nhằm tránh tắc nghẽn các quy trình thủ tục.

Về chính sách thuế thu nhập cá nhân, đây là lần đầu tiên chi phí y tế và giáo dục được giảm trừ tối đa lần lượt là 23 triệu đồng/năm và 24 triệu đồng/năm, đồng thời, mức giảm trừ gia cảnh nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, biểu thuế cũng được rút gọn từ 7 bậc xuống 5 bậc.

Theo ông Võ Thành Cay, Tổng giám đốc Công ty TNHH Giải pháp Doanh nghiệp ANT Việt Nam (ANT Solutions), Công văn số 6436/CT-PC không đặt ra nghĩa vụ thuế mới, mà hệ thống hóa những nội dung cơ bản người nộp thuế cần thực hiện trong suốt quá trình hoạt động từ đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, sử dụng hóa đơn đến khi thay đổi thông tin, tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động.

Ông Võ Thành Cay lưu ý người nộp thuế cần đặc biệt lưu ý 4 nội dung cốt lõi gồm: Kiểm tra và cập nhật kịp thời thông tin đăng ký thuế; thường xuyên theo dõi tài khoản thuế điện tử và thông báo của cơ quan thuế; xác định đúng loại thuế và thời hạn kê khai thay vì tự suy luận theo cảm tính; đảm bảo lập hóa đơn đúng thời điểm cùng nội dung giao dịch thực tế.

Cục Thuế cũng nêu rõ 2 ngộ nhận phổ biến trong thực tiễn là “không phát sinh số thuế phải nộp thì không cần khai” và “chưa thu tiền thì chưa cần lập hóa đơn”, trong khi các trường hợp không phải nộp hồ sơ khai thuế đã được quy định cụ thể tại Điều 11 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP và thời điểm lập hóa đơn bán hàng là lúc chuyển giao quyền sở hữu bất kể đã thu tiền hay chưa.

Ngoài ra, Công văn số 6436/CT-PC giúp người nộp thuế chuyển từ cách làm đối phó sang nhận thức “Chủ động tìm hiểu - Kê khai đúng - Nộp thuế đúng hạn - Tuân thủ tốt”.

Kiểm soát rủi ro pháp lý và nghĩa vụ tài chính

Phân tích góc độ rủi ro về pháp lý, ông Võ Thành Cay lưu ý người nộp thuế cần phân biệt rõ trường hợp tạm ngừng kinh doanh và chấm dứt hoạt động, bởi đây là hai trường hợp có tính chất, thủ tục thực hiện và yêu cầu về nghĩa vụ thuế khác nhau.

Đối với tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh phải thông báo, đăng ký tạm ngừng đúng thời hạn với cơ quan có thẩm quyền, đồng thời rà soát hồ sơ khai thuế, số thuế còn nợ, tiền chậm nộp, tiền phạt và các nghĩa vụ đã phát sinh trước thời điểm tạm ngừng.

Ông Võ Thành Cay, Tổng giám đốc Công ty TNHH Giải pháp Doanh nghiệp ANT Việt Nam (ANT Solutions).

Tạm ngừng kinh doanh không làm chấm dứt tư cách pháp lý, mã số thuế hoặc xóa các khoản nợ đã phát sinh và nếu vẫn phát sinh hoạt động kinh doanh hoặc nghĩa vụ thuế thì người nộp thuế phải kê khai, nộp thuế tương ứng.

Đối với trường hợp chấm dứt hoạt động, người nộp thuế cần rà soát toàn bộ hồ sơ khai và quyết toán thuế còn thiếu, đối chiếu số thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt, khoản nộp thừa và dữ liệu hóa đơn.

Đồng thời, thực hiện thủ tục giải thể hoặc chấm dứt hoạt động tại cơ quan có thẩm quyền. Trường hợp còn nợ thuế, người nộp thuế nên chủ động xác định chính xác số nợ và làm việc với cơ quan thuế quản lý trực tiếp để thực hiện hồ sơ gia hạn hoặc nộp dần theo quy định, tránh việc đóng cửa trên thực tế nhưng nghĩa vụ thuế không tự động chấm dứt.

Từ góc nhìn thực tiễn, bà Đinh Thị Huyền cho rằng, rủi ro lớn nhất thường không nằm ở khoản nợ, mà ở trạng thái pháp lý khi người nộp thuế đóng cửa trên thực tế và mặc nhiên xem như nghĩa vụ thuế cũng chấm dứt theo.

Với chấm dứt hoạt động mà còn nợ thuế, bà Đinh Thị Huyền nêu 5 nhóm nghĩa vụ mà người nộp thuế phải hoàn tất gồm: Hồ sơ khai và quyết toán còn thiếu; tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt còn phải nộp; hóa đơn điện tử và dữ liệu liên quan; khoản nộp thừa hoặc thông báo quyết định chưa xử lý và các nghĩa vụ thuế khác.

Từ đó, bà Đinh Thị Huyền khuyến nghị người nộp thuế 4 việc thiết thực gồm: Chủ động đối chiếu số nợ qua tài khoản giao dịch thuế điện tử hoặc eTax Mobile; xử lý sớm để tránh mức tiền chậm nộp 0,03%/ngày (tương đương gần 11%/năm); lưu ý ngưỡng tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân nợ từ 50 triệu đồng và doanh nghiệp nợ từ 500 triệu đồng quá hạn từ 120 ngày và tuyệt đối không bỏ mặc mã số thuế mà phải làm việc với cơ quan thuế để xem xét các diện được gia hạn, khoanh nợ hoặc miễn tiền chậm nộp.

Đặc biệt, doanh nghiệp trả mặt bằng hoặc hộ kinh doanh đóng cửa hàng nhưng chưa cập nhật địa chỉ sẽ đối mặt với bẫy pháp lý bị cơ quan thuế xác định “không hoạt động tại địa chỉ đăng ký” và có nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh ngay cả khi không nợ thuế.

Nâng cao tuân thủ và minh bạch hóa giao dịch

Nhằm nâng cao tính tuân thủ và tránh bị rủi ro về pháp lý, bà Đinh Thị Huyền đưa ra 4 bước thực hành trọng tâm nhằm hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh hạn chế sai sót.

Đầu tiên là tách bạch tài khoản ngân hàng và ví điện tử dùng cho kinh doanh khỏi tài khoản cá nhân để quyết định toàn bộ mức độ minh bạch của dòng tiền.

Thứ hai là ghi nhận doanh thu từ các kênh và cộng tổng, hiểu rằng, ngưỡng 1 tỷ đồng tính trên tổng hoạt động kinh doanh thuộc phạm vi tính thuế, chứ mỗi kênh không được hưởng một ngưỡng miễn thuế riêng.

Thứ ba là phân biệt rõ phần thuế tự kê khai với phần đã được sàn khấu trừ, nộp thay để không nộp trùng và không bỏ sót.

Thứ tư là lưu giữ chứng từ đầu vào ngay từ đầu khi chuyển sang phương pháp kê khai chi phí thực tế, bởi không có chứng từ đồng nghĩa với không được trừ chi phí và số thuế phải nộp sẽ cao hơn hẳn so với thời kỳ khoán.

Về các giải pháp từ góc độ quản lý, ông Võ Thành Cay nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách giúp người dân hiểu đúng và thực hiện đúng, khi phần lớn hộ kinh doanh không có bộ phận kế toán hay pháp chế hỗ trợ.

Do đó, ông Võ Thành Cay đề xuất nội dung tuyên truyền cần được cơ quan Thuế phân nhóm theo quy mô, ngành nghề và phương thức kinh doanh, bên cạnh tài liệu tổng quát nên có hướng dẫn ngắn gọn chỉ rõ ai phải làm, làm việc gì, vào thời điểm nào và sai - sửa ra sao.

Trong giai đoạn chuyển đổi, nên ưu tiên hướng dẫn, cảnh báo và tạo điều kiện khắc phục đối với sai sót lần đầu không có dấu hiệu gian lận, đồng thời, xử lý nghiêm hành vi cố ý che giấu doanh thu hay sử dụng hóa đơn bất hợp pháp.

Bên cạnh đó, cơ quan Thuế cần nghiên cứu xây dựng một sổ mua hàng điện tử tối giản để hóa đơn điện tử tự động đưa vào sổ cho hộ kiểm tra, xác nhận, qua đó giúp chứng minh nguồn gốc hàng hóa, duy trì dấu vết giao dịch và hỗ trợ cơ quan Thuế quản lý theo rủi ro mà không buộc hộ phải lập báo cáo tài chính phức tạp.

Các chuyên gia nhấn mạnh, với sự tham gia tích cực của các đại lý thuế, đơn vị kế toán và hiệp hội ngành nghề trong vai trò cầu nối sẽ giúp chuyển ngôn ngữ pháp luật thành cách làm dễ hiểu, giúp hộ, cá nhân kinh doanh hình thành thói quen làm đúng và tạo ra hiệu quả bền vững cho toàn cộng đồng.