Trong hoạt động ngoại thương, việc hàng hóa nhập khẩu có sự sai lệch về số lượng so với khai báo ban đầu là một thực tế phổ biến, đặc biệt đối với các mặt hàng rời hoặc hàng hóa có đặc tính lý hóa dễ thay đổi. Những hướng dẫn mới nhất từ Thông tư số 121/2025/TT-BTC đã thống nhất phương thức khai bổ sung đối với lượng hàng gửi thừa nằm ngoài mức xê xích giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình thông quan, giảm thiểu rủi ro hành chính và khơi thông dòng chảy hàng hóa.
Cơ chế xử lý hàng gửi thừa
Để quản lý vấn đề này, hệ thống pháp luật hải quan đã xác lập các quy định cụ thể tại Điều 20 Thông tư số 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC và mới nhất là Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Theo đó, đối với hàng hóa mua bán có thỏa thuận về mức xê xích cho phép, cơ quan Hải quan sẽ căn cứ trực tiếp vào các điều khoản thỏa thuận này trong hợp đồng để giải quyết các bước thủ tục tiếp theo.
Trường hợp lượng hàng hóa thực tế gửi thừa so với giấy phép hoặc giấy chứng nhận kiểm tra chuyên ngành, nếu số lượng này vẫn nằm trong phạm vi xê xích đã thỏa thuận, người khai hải quan có trách nhiệm liên hệ với cơ quan kiểm tra chuyên ngành để thực hiện điều chỉnh số lượng cho phù hợp.
 |
| Công chức hải quan đang thực hiện hoạt động nghiệp vụ tại cảng Phước An. |
Sau khi có sự xác nhận điều chỉnh, doanh nghiệp tiến hành khai bổ sung để khớp đúng số lượng thực tế trên hệ thống. Quy trình này đảm bảo tính nhất quán giữa hồ sơ thương mại và kết quả kiểm soát thực tế, giúp cơ quan hải quan giám sát chặt chẽ luồng hàng nhập khẩu mà không gây nghẽn mạch dòng chảy hàng hóa của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, vấn đề phức tạp hơn nảy sinh khi lượng hàng nhập khẩu nhiều hơn khai báo nhưng là hàng hóa đồng nhất, cùng nhà nhập khẩu, cùng xuất xứ và cùng phương tiện vận tải.
Tại khoản 3 Điều 24 Nghị định số 85/2019/NĐ-CP về thực hiện thủ tục hành chính theo Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN và kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, pháp luật cho phép người khai hải quan được sử dụng kết quả kiểm tra chuyên ngành của chính tờ khai đó để thực hiện thông quan, với điều kiện đã hoàn thành các nghĩa vụ về thuế và các quyết định xử lý (nếu có).
Quy định này mang tính tháo gỡ cao, giúp doanh nghiệp tránh được việc phải tái kiểm tra đối với phần hàng thừa đồng nhất, từ đó tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian lưu kho bãi. Mặc dù vậy, việc áp dụng cần được phân định rõ ràng, loại trừ các mặt hàng là máy móc, thiết bị hoặc phương tiện vận tải vốn có yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt về định danh từng đơn vị sản phẩm.
Liên quan đến vấn đề này, Chi cục Hải quan khu vực XVIII nêu liệu doanh nghiệp có được nhập khẩu lượng hàng thừa nằm ngoài mức xê xích thỏa thuận mà không cần điều chỉnh Giấy chứng nhận kiểm tra chuyên ngành hay không, và liệu có phải mở tờ khai mới cho phần hàng này?
Trả lời vấn đề này, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan) cho biết, căn cứ vào khoản 3 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, việc sử dụng kết quả kiểm tra chuyên ngành cho hàng đồng nhất phải tuân thủ nghiêm ngặt Nghị định số 85/2019/NĐ-CP. Điều này khẳng định quyền lợi của doanh nghiệp trong việc sử dụng kết quả kiểm tra có sẵn để thông quan cho lượng hàng thừa mà không nhất thiết phải thực hiện lại quy trình kiểm tra chuyên ngành từ đầu, nếu hàng hóa đáp ứng đủ các tiêu chí về tính đồng nhất và cùng vận tải đơn.
Quy trình khai sửa đổi bổ sung
Đối với thủ tục đăng ký tờ khai đối với lượng hàng gửi thừa nằm ngoài mức xê xích hợp đồng, hướng dẫn từ cơ quan Hải quan đã mang lại sự minh bạch và thuận lợi tối đa cho người khai.
Theo đó, đối chiếu với quy định tại khoản 4 Điều 29 Luật Hải quan 2014 và các nội dung sửa đổi tại Thông tư số 121/2025/TT-BTC, cơ quan Hải quan nơi đăng ký tờ khai sẽ hướng dẫn người khai hải quan thực hiện khai sửa đổi, bổ sung để điều chỉnh số lượng hàng thừa – bao gồm cả phần trong và ngoài mức xê xích – theo đúng thực tế xuất nhập khẩu.
Điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp không phải đăng ký tờ khai hải quan mới cho phần hàng hóa gửi thừa nằm ngoài mức xê xích này. Đây là một bước cải cách hành chính thực chất, giúp doanh nghiệp duy trì hồ sơ lô hàng tập trung trên một tờ khai duy nhất, dễ dàng trong việc đối soát dữ liệu và quyết toán thuế sau này. Việc không bắt buộc mở tờ khai mới giúp giảm thiểu rủi ro sai sót trong việc quản lý vận đơn và các chứng từ liên quan.
Tuy nhiên, theo đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan, doanh nghiệp cần lưu ý rằng việc khai bổ sung phải đi kèm với việc hoàn thành nghĩa vụ thuế phát sinh cho số lượng hàng thừa đó. Đồng thời, nếu số lượng thừa vượt quá ngưỡng quy định hoặc có dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp phải chấp hành các quyết định xử lý hành chính trước khi được chấp nhận khai bổ sung.
