Thứ hai 16/11/2026 21:40
Thời tiết: Hà Nội 27°C
Đà Nẵng 28°C
Cà Mau 26°C
Hải Phòng 26°C
TP Hồ Chí Minh 30°C
e-ISSN 3093-3501
Chính sách / Diễn đàn
aa

Nhận diện thủ đoạn trục lợi hoàn thuế qua sàn thương mại điện tử

Minh Huyền
Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử (TMĐT) mở ra không gian kinh doanh mới, nhưng cũng tạo ra những “điểm mù” trong quản lý thuế nếu giao dịch, dòng tiền và vận chuyển hàng hóa không được kiểm soát đồng bộ. Từ thực tiễn quản lý, ngành Thuế đã nhận diện 5 thủ đoạn phổ biến của các đơn vị kinh doanh TMĐT nhằm hợp thức hóa doanh thu, chi phí, hồ sơ xuất khẩu để trục lợi thuế, đặc biệt là hoàn thuế giá trị gia tăng.
Nhận diện thủ đoạn trục lợi hoàn thuế qua sàn thương mại điện tử
Nhận diện thủ đoạn trục lợi hoàn thuế qua sàn thương mại điện tử

Thủ đoạn phổ biến núp bóng thương mại điện tử

Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế số. Theo Cục Thuế, quy mô thị trường TMĐT Việt Nam tăng mạnh trong những năm gần đây; năm 2025, thị trường ước đạt khoảng 32 tỷ USD, với khoảng 65 triệu người tiêu dùng trực tuyến. Cùng với đó, số thu thuế từ hoạt động TMĐT năm 2025 đạt gần 208,8 nghìn tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm 2024.

Cơ quan Thuế từng chỉ ra một số vướng mắc trong quản lý TMĐT như: nhiều hộ, cá nhân kinh doanh không đăng ký kinh doanh, không có mã số thuế, không có địa điểm cố định; tên sử dụng trên nền tảng khác với tên thật; dữ liệu từ sàn và các nguồn khác còn thiếu; thanh toán qua nhiều kênh và kinh doanh xuyên biên giới chưa được kiểm soát đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hỗ trợ người nộp thuế tuân thủ tự giác, mà còn phải nhận diện sớm những mô hình có dấu hiệu gian lận. Đặc biệt, với hoạt động xuất khẩu hàng hóa qua sàn TMĐT ở nước ngoài, hồ sơ hoàn thuế không thể chỉ dừng ở hóa đơn, mà phải chứng minh được giao dịch có thật, hàng hóa có thật, dòng tiền có thật và việc xuất bán hàng hóa ra ngoài Việt Nam có thật. Qua thực tiễn quản lý, các đơn vị chức năng đã nhận diện 5 thủ đoạn phổ biến của một số đơn vị kinh doanh TMĐT nhằm trục lợi chính sách thuế.

Thứ nhất là, lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn. Các đối tượng có thể tạo nhiều gian hàng trên sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả, thông tin thuê mượn hoặc thông tin không chính chủ, sau đó tự tạo đơn hàng giá trị lớn. Giao dịch trên bề mặt có đủ đơn hàng, thanh toán, hóa đơn, nhưng bản chất không có hàng hóa thực hoặc chỉ là giao dịch giả nhằm tạo doanh thu ảo, hợp thức hóa hóa đơn đầu ra, phục vụ chuỗi khấu trừ hoặc hồ sơ hoàn thuế.

Thứ hai là, lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho. Đây là hình thức dễ bị biến tướng khi doanh nghiệp khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể, các điểm bán trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các “chi phí thu mua” không có thực. Khi chi phí thu mua không phản ánh giao dịch thực, hồ sơ hoàn thuế có thể bị “làm đẹp” bằng chứng từ nhưng thiếu nền tảng hàng hóa.

Thứ ba là, lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử trên sàn TMĐT. Dòng tiền trong TMĐT vốn phân tán qua nhiều kênh như ví điện tử, tài khoản ngân hàng, đơn vị vận chuyển thu hộ hoặc trung gian thanh toán. Một số đối tượng có thể chuyển tiền qua nhiều tài khoản cá nhân, sau đó quay trở lại dưới danh nghĩa thanh toán đơn hàng, tạo cảm giác giao dịch đã hoàn tất qua hệ thống tài chính. Nếu chỉ nhìn từng chứng từ riêng lẻ, cơ quan quản lý khó nhận diện được vòng tiền khép kín.

Thứ tư là, xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan TMĐT. Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho đối tác nước ngoài, phục vụ bán trên các nền tảng TMĐT quốc tế. Tuy nhiên, nếu hàng hóa thực tế vẫn nằm trong nội địa, không đến tay người mua ở nước ngoài hoặc bị đưa ra thị trường trong nước không hóa đơn, hồ sơ xuất khẩu sẽ trở thành công cụ để xin hoàn thuế không đúng bản chất.

Thứ năm là, giả mạo chứng từ vận chuyển. Do đơn hàng TMĐT thường nhỏ lẻ, các đối tượng có thể gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, sau đó hợp thức hóa bằng chứng từ vận chuyển, vận đơn hoặc tài liệu giao nhận nhằm chứng minh hàng đã ra khỏi Việt Nam. Đây là thủ đoạn nguy hiểm vì đánh vào khâu xác thực vận động hàng hóa - một mắt xích quan trọng trong hồ sơ xuất khẩu.

Điểm chung của các thủ đoạn trên là đều tìm cách tạo ra “bề mặt hợp lệ” của giao dịch: có gian hàng, có đơn hàng, có hóa đơn, có dòng tiền, có chứng từ vận chuyển. Tuy nhiên, bản chất cần kiểm tra là giao dịch có thật hay không. Vì vậy, quản lý thuế trong TMĐT không thể chỉ dựa trên từng loại hồ sơ tách rời, mà phải đặt giao dịch trong một chuỗi dữ liệu đầy đủ.

Nhận diện thủ đoạn trục lợi hoàn thuế qua sàn thương mại điện tử
Chống gian lận thuế trong lĩnh vực TMĐT không chỉ là xử lý một số hành vi vi phạm riêng lẻ, mà là yêu cầu xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.

Yêu cầu quản lý bằng dữ liệu liên thông

Theo quy định tại Nghị định số 181/2025/NĐ-CP, đối với trường hợp xuất khẩu hàng hóa qua sàn TMĐT ở nước ngoài, cơ sở kinh doanh phải có tài liệu chứng minh việc đã xuất bán hàng hóa ở ngoài Việt Nam.

Hồ sơ bao gồm hợp đồng với nhà quản lý sàn để bán hàng hóa trên sàn TMĐT ở nước ngoài; chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; trường hợp bên bán ủy quyền cho các nhà quản lý sàn thu hộ tiền từ người mua ở nước ngoài thì thanh toán ủy quyền phải được quy định trong hợp đồng với nhà quản lý sàn TMĐT.

Ngoài ra, hồ sơ còn yêu cầu có tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan khi gửi hàng ra nước ngoài và tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài; phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm hàng hóa (nếu có).

Qua đó cho thấy, định hướng quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT đang chuyển từ “quản lý dựa trên hồ sơ” sang “quản lý dựa trên dữ liệu”, từ kiểm tra chứng từ đơn lẻ sang đối chiếu bản chất giao dịch. Cần thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) - Dòng tiền (ngân hàng) - Vận động hàng hóa (hải quan).

Khi ba lớp dữ liệu này được kết nối, các bất thường như doanh thu tăng đột biến, dòng tiền quay vòng, người bán không định danh rõ, hàng hóa không khớp với vận đơn hoặc tờ khai có thể được phát hiện sớm hơn.

Ở chiều ngược lại, quản lý bằng dữ liệu cũng giúp bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Những đơn vị có giao dịch thật, chứng từ thật, dòng tiền minh bạch và hàng hóa xuất khẩu đúng quy định sẽ được phân loại rủi ro rõ ràng hơn, giảm nguy cơ bị đánh đồng với các trường hợp lợi dụng chính sách.

Cơ quan Thuế khẳng định, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng.

Do đó, chống gian lận thuế trong lĩnh vực TMĐT không chỉ là xử lý một số hành vi vi phạm riêng lẻ, mà là yêu cầu xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng; khi dữ liệu hóa đơn, dòng tiền và vận động hàng hóa được kết nối, chính sách hoàn thuế mới thực sự phát huy vai trò hỗ trợ sản xuất, xuất khẩu, đồng thời ngăn chặn hiệu quả các hành vi trục lợi ngân sách.

Tin bài có thể bạn quan tâm

Gỗ rừng trồng nhập khẩu thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT nếu đáp ứng điều kiện

Gỗ rừng trồng nhập khẩu thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT nếu đáp ứng điều kiện

Trước vướng mắc của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh về hồ sơ gỗ nhập khẩu và thuế GTGT đối với sản phẩm gỗ có nguồn gốc rừng trồng nhập khẩu, Bộ Tài chính đã có hướng dẫn cụ thể nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp ngành gỗ.
Đề xuất chỉ tiêu kỹ thuật riêng cho từng dạng sản phẩm khoáng sản xuất khẩu

Đề xuất chỉ tiêu kỹ thuật riêng cho từng dạng sản phẩm khoáng sản xuất khẩu

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo quy định chỉ tiêu kỹ thuật đối với khoáng sản xuất khẩu và tiêu chuẩn chế biến sâu đất hiếm. Việc cụ thể hóa yêu cầu theo từng dạng sản phẩm hướng tới nâng giá trị tài nguyên, đồng thời làm rõ căn cứ áp dụng cho doanh nghiệp.
Cấu kiện thép nhập khẩu: Cảnh giác gian lận trị giá, xuất xứ

Cấu kiện thép nhập khẩu: Cảnh giác gian lận trị giá, xuất xứ

Những lô hàng cấu kiện thép, nhà tiền chế nhập khẩu có dấu hiệu khai báo trị giá thấp bất thường đang đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát từ cơ quan Hải quan. Không chỉ rà soát giá khai báo, cơ quan Hải quan còn chú trọng xác minh xuất xứ, kiểm tra thực tế và hậu kiểm nhằm ngăn chặn gian lận thương mại, bảo đảm cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp trong nước.
Hàng nhập khẩu tại chỗ được hoàn thuế nếu sản phẩm thực tế đã xuất khẩu

Hàng nhập khẩu tại chỗ được hoàn thuế nếu sản phẩm thực tế đã xuất khẩu

Người nộp thuế được hoàn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu tại chỗ để sản xuất, kinh doanh khi đã đưa vào sản xuất hàng hóa xuất khẩu và thực tế xuất khẩu sản phẩm ra nước ngoài hoặc vào khu phi thuế quan theo quy định.
Hải quan đẩy nhanh thông quan nông sản xuất khẩu

Hải quan đẩy nhanh thông quan nông sản xuất khẩu

Các chi cục hải quan khu vực được yêu cầu bố trí công chức làm thủ tục cả ngoài giờ hành chính, ngày nghỉ, ngày lễ, tạo thuận lợi cho xuất khẩu nông sản.
Hải quan phản hồi vướng mắc về nguyên liệu thủy sản nhập khẩu

Hải quan phản hồi vướng mắc về nguyên liệu thủy sản nhập khẩu

Chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng cường hậu kiểm, xử lý vướng mắc về chứng từ, chênh lệch khối lượng và giảm chồng chéo trong kiểm tra chuyên ngành là những nội dung được Cục Hải quan phản hồi trước kiến nghị của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP).
Mở rộng diện miễn, giảm kiểm tra thực phẩm nhập khẩu

Mở rộng diện miễn, giảm kiểm tra thực phẩm nhập khẩu

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm - ATTP (sửa đổi) đề xuất chuyển mạnh sang kiểm tra dựa trên phân tích nguy cơ, mở rộng các trường hợp kiểm tra giảm, miễn kiểm tra và đẩy mạnh thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử. Những thay đổi này hướng tới giảm thời gian chờ đợi, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm ATTP lưu thông trên thị trường.
Đổi mới quản lý an toàn thực phẩm, khơi dòng chảy xuất nhập khẩu

Đổi mới quản lý an toàn thực phẩm, khơi dòng chảy xuất nhập khẩu

Kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.010 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026 cho thấy quy mô thương mại của Việt Nam ngày càng mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát chất lượng hàng hóa. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (ATTP) sửa đổi với định hướng quản lý theo mức độ rủi ro, đẩy mạnh hậu kiểm và nâng cao trách nhiệm oanh nghiệp được kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc trong lưu thông hàng hóa, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Cần hướng dẫn cụ thể chính sách quản lý hóa chất tại doanh nghiệp chế xuất

Cần hướng dẫn cụ thể chính sách quản lý hóa chất tại doanh nghiệp chế xuất

Việc cấp phép nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt vào doanh nghiệp chế xuất (DNCX) hiện chưa thống nhất giữa các địa phương. Cục Hải quan đề nghị Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp và bảo đảm yêu cầu quản lý.
Làm rõ thủ tục hải quan đối với vật tư đóng gói trong kho ngoại quan

Làm rõ thủ tục hải quan đối với vật tư đóng gói trong kho ngoại quan

Vật tư đưa vào kho ngoại quan phục vụ gia cố, chia gói, đóng gói hàng hóa phải thực hiện thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát theo quy định, tùy từng trường hợp hàng hóa từ nước ngoài hoặc từ nội địa đưa vào kho.
Doanh nghiệp chế xuất: Đề xuất chính sách thuế khi vi phạm giám sát

Doanh nghiệp chế xuất: Đề xuất chính sách thuế khi vi phạm giám sát

Doanh nghiệp chế xuất không khắc phục điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan trong tối đa 30 ngày sẽ không được áp dụng chính sách thuế đối với khu phi thuế quan. Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC (gọi tắt là dự thảo Thông tư) làm rõ yêu cầu chứng minh nguồn gốc, mục đích sử dụng và tình trạng quản lý hàng hóa để xác định nghĩa vụ thuế khi vi phạm.
AJCEP đổi quy tắc, doanh nghiệp cần tính lại xuất xứ

AJCEP đổi quy tắc, doanh nghiệp cần tính lại xuất xứ

Từ ngày 15/2/2027, Quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR) trong Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN - Nhật Bản (AJCEP) dự kiến chuyển từ mã hóa hàng hóa năm 2017 (HS 2017) sang HS 2022. Thay đổi này tác động trực tiếp đến việc xác định xuất xứ hàng hóa, cấp và sử dụng chứng nhận xuất xứ (C/O), đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu sang Nhật Bản sớm rà soát danh mục hàng hóa, nguồn nguyên liệu và quy trình sản xuất để bảo đảm khả năng tiếp tục hưởng ưu đãi thuế quan.
Máy móc miễn thuế quá 10 năm được đề xuất hai phương án xử lý

Máy móc miễn thuế quá 10 năm được đề xuất hai phương án xử lý

Đối với máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế đã quá 10 năm, khấu hao hết giá trị và không còn sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC (gọi tắt là dự thảo Thông tư) đưa ra hai phương án xử lý khi doanh nghiệp thay đổi mục đích sử dụng. Điểm khác biệt nằm ở thủ tục khai báo và cơ quan tiếp nhận nghĩa vụ thuế, là nội dung doanh nghiệp cần lưu ý khi rà soát, xử lý tài sản.
Khi người tiêu dùng trở thành mắt xích chống thất thu thuế

Khi người tiêu dùng trở thành mắt xích chống thất thu thuế

Từ thói quen không lấy hóa đơn trong những giao dịch thường ngày, người tiêu dùng có thể vô tình tạo nguy cơ thất thu thuế. Khuyến khích người mua lấy hóa đơn khi mua hàng hoá dịch vụ không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi mà còn tạo thêm kênh giám sát hoạt động kinh doanh, hạn chế thất thu ngân sách. Khi mỗi người mua chủ động ghi nhận giao dịch, minh bạch thị trường không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý và người bán.
Sản phẩm tái chế xuất khẩu có được miễn thuế?

Sản phẩm tái chế xuất khẩu có được miễn thuế?

Tiêu chí xác định sản phẩm được miễn thuế xuất khẩu có sự thay đổi từ ngày 6/1/2025, doanh nghiệp cần căn cứ quy định áp dụng tại từng thời kỳ.