 |
| Việc phòng ngừa từ sớm, nâng cao tính minh bạch và tăng trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường sẽ góp phần hạn chế các hành vi gian lận thương mại, xâm phạm quyền SHTT. Ảnh minh họa. |
Phóng viên: Thưa ông, hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền SHTT đang lợi dụng môi trường TMĐT để gia tăng hoạt động. Theo ông, đâu là những biểu hiện đáng lo ngại nhất hiện nay?
|
Ông Nguyễn Đăng Sinh: Xâm phạm quyền SHTT trên TMĐT đang trở thành vấn đề đáng lo ngại, khi tài sản trí tuệ ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nền kinh tế số.
Chỉ trong chưa đầy một tháng triển khai đợt cao điểm kiểm tra theo chỉ đạo của Chính phủ, hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, xâm phạm quyền SHTT đã bị ngăn chặn trên các nền tảng TMĐT; hơn 9.100 sản phẩm vi phạm cũng bị gỡ bỏ khỏi các sàn giao dịch trực tuyến.
Thực tế này cho thấy, việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm không hề đơn giản, bởi cần có căn cứ pháp lý rõ ràng để xác định phạm vi quyền được bảo hộ cũng như mức độ xâm phạm.
Hiểu một cách đơn giản, xâm phạm quyền SHTT trên sàn TMĐT là việc tổ chức hoặc cá nhân sử dụng các đối tượng đang được pháp luật bảo hộ mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc không thuộc các trường hợp được pháp luật cho phép.
Các hành vi vi phạm diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ sử dụng trái phép hình ảnh sản phẩm, sao chép nội dung website, phần mềm, đến phát tán các sản phẩm số chưa được cấp phép.
Đối với quyền sở hữu công nghiệp, nhãn hiệu là đối tượng bị xâm phạm phổ biến nhất thông qua hoạt động kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc sử dụng các dấu hiệu tương tự nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Ngoài ra, tình trạng sao chép kiểu dáng công nghiệp, sử dụng trái phép tên thương mại hoặc đăng ký tên miền gần giống với thương hiệu nổi tiếng để trục lợi cũng ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Điều đáng lo ngại là các hành vi vi phạm trên môi trường trực tuyến có khả năng lan truyền rất nhanh và tiếp cận số lượng lớn người tiêu dùng trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, nhiều thủ đoạn như đánh giá ảo, tạo khan hiếm giả hoặc quảng cáo gây hiểu lầm vẫn đang tồn tại dưới dạng những “vùng xám” khó nhận diện và xử lý. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ quyền SHTT và xây dựng môi trường TMĐT minh bạch, lành mạnh.
Phóng viên: Theo ông, doanh nghiệp cần làm gì để tự bảo vệ mình trước nguy cơ gian lận thương mại và xâm phạm quyền SHTT trên TMĐT?
Ông Nguyễn Đăng Sinh: Theo tôi, yếu tố quan trọng nhất là doanh nghiệp phải chủ động bảo vệ mình ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi quyền lợi bị ảnh hưởng mới bắt đầu tìm giải pháp xử lý. Trong môi trường TMĐT, tốc độ lan truyền thông tin và giao dịch rất nhanh, vì vậy sự chủ động luôn đóng vai trò quyết định.
Trước hết, doanh nghiệp cần xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho các tài sản trí tuệ của mình thông qua việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, quyền tác giả và các đối tượng SHTT khác có giá trị. Đồng thời, việc đăng ký tên miền gắn với thương hiệu cũng là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ bị chiếm dụng hoặc sử dụng trái phép, gây nhầm lẫn cho khách hàng.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi hoạt động trên các sàn TMĐT để kịp thời phát hiện các dấu hiệu vi phạm liên quan đến nhãn hiệu, hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng cáo hoặc các yếu tố nhận diện thương hiệu. Việc giám sát liên tục sẽ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các hành vi xâm phạm, từ đó giảm thiểu thiệt hại về uy tín và doanh thu.
Song song với các biện pháp quản lý, doanh nghiệp nên ứng dụng các giải pháp công nghệ như gắn mã định danh, watermark trên hình ảnh sản phẩm, sử dụng công nghệ quản lý bản quyền hoặc các công cụ kiểm soát nội dung số để hạn chế nguy cơ sao chép, sử dụng trái phép tài sản trí tuệ.
Đặc biệt, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần nhanh chóng thu thập và lưu giữ chứng cứ như hình ảnh, video, đường dẫn sản phẩm, dữ liệu giao dịch hoặc thực hiện các biện pháp ghi nhận chứng cứ theo quy định để phục vụ công tác xử lý sau này.
Ngoài ra, khi tham gia hoạt động TMĐT, các tổ chức, cá nhân cần tuân thủ đầy đủ các quy định của Luật TMĐT có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Cùng với đó, cần thực hiện nghiêm các quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP ngày 23/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Trong đó, việc ứng dụng mã số, mã vạch trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được xem là công cụ quan trọng giúp tăng tính minh bạch, hỗ trợ nhận diện hàng chính hãng, đồng thời góp phần ngăn chặn tình trạng gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái trên các nền tảng TMĐT.
Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng, cần thay đổi cách tiếp cận trong quản lý TMĐT, ông nghĩ sao về điều này?
Ông Nguyễn Đăng Sinh: Tôi cho rằng, đây là hướng tiếp cận rất đáng quan tâm trong bối cảnh TMĐT đang phát triển với tốc độ nhanh như hiện nay.
Thực tế cho thấy, nếu chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra thì rất khó theo kịp những biến đổi liên tục của môi trường kinh doanh số. Vì vậy, cần chuyển dần từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động nhận diện và kiểm soát các hành vi có dấu hiệu thao túng ngay từ đầu.
Để làm được điều đó, trước hết cần tăng cường tính minh bạch trên các sàn TMĐT. Chẳng hạn, lịch sử giá sản phẩm trước các chương trình khuyến mại nên được công khai trong một khoảng thời gian nhất định để người tiêu dùng có cơ sở đối chiếu. Các đánh giá sản phẩm cũng cần được xác thực từ những tài khoản đã thực sự mua và sử dụng hàng hóa.
Bên cạnh đó, những hình thức tạo cảm giác khan hiếm giả hoặc gây áp lực mua hàng bằng các thông tin thiếu chính xác cũng cần được xem xét và có cơ chế quản lý phù hợp.
Ở góc độ nền tảng, các sàn TMĐT có thể ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để sớm phát hiện những gian hàng có dấu hiệu gian dối, cung cấp thông tin gây nhầm lẫn hoặc tái diễn vi phạm nhiều lần. Song song với đó, chế tài xử lý cũng cần đủ sức răn đe để hạn chế tình trạng một số đơn vị coi vi phạm như một phần chi phí trong hoạt động kinh doanh.
Theo tôi, việc phòng ngừa từ sớm, nâng cao tính minh bạch và tăng trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường sẽ góp phần hạn chế các hành vi gian lận thương mại, xâm phạm quyền SHTT cũng như bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng.
Quan trọng hơn, xây dựng một môi trường TMĐT lành mạnh không phải là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý hay các sàn giao dịch. Đây là quá trình đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp, nền tảng và chính người tiêu dùng. Khi mỗi bên đều chủ động nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, thị trường sẽ có thêm nền tảng để phát triển bền vững và minh bạch hơn.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
