Trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) tăng trưởng nhanh, bài toán hiện nay không còn chỉ là mở rộng quy mô, mà là làm sao cân bằng giữa phát triển thị trường với yêu cầu minh bạch dữ liệu, quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các nền tảng số.
 |
| Ảnh minh họa. |
Xu hướng dòng tiền đi đâu, quản lý theo đó?
Nếu vài năm trước quy mô thị trường TMĐT Việt Nam chỉ dao động quanh mốc 10 tỷ USD, thì đến năm 2025, thị trường đã đạt khoảng 31 tỷ USD và được dự báo có thể chạm ngưỡng 50 - 70 tỷ USD vào năm 2030. Những con số này được chia sẻ tại Diễn đàn Toàn cảnh TMĐT Việt Nam (VOBF) 2026 do Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM) tổ chức ngày 27/5 với chủ đề “Agentic Commerce - Tăng trưởng thần tốc”.
Trao đổi tại diễn đàn cho thấy, TMĐT Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lớn: tăng trưởng vẫn rất nhanh, nhưng phía sau là áp lực hoàn thiện hành lang pháp lý, quản lý thuế, hóa đơn điện tử, dữ liệu người dùng và trách nhiệm của các nền tảng số.
Chia sẻ tại Diễn đàn, bà Lê Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho biết: Hoạt động quản lý thuế đối với TMĐT bắt đầu được nhận diện rõ hơn kể từ khi Luật Quản lý thuế số 38 có hiệu lực từ năm 2021.
Đặc thù của TMĐT là một giao dịch có thể liên quan đến nhiều bên cùng lúc: người bán, sàn giao dịch, đơn vị vận chuyển, trung gian thanh toán và cả nền tảng mạng xã hội. Điều đó khiến việc xác định doanh thu và nghĩa vụ kê khai trở nên phức tạp hơn nhiều so với mô hình kinh doanh truyền thống. Phương pháp được xem là hữu hiệu nhất sắp tới chính là quản lý theo dòng tiền. Dòng tiền đi như thế nào thì quản lý thuế sẽ đi như thế đó.
Theo chuyên gia, xu hướng hiện nay là đơn vị nắm giữ dòng tiền đầu tiên, đặc biệt là các sàn TMĐT có chức năng thanh toán, sẽ tham gia hỗ trợ kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế thay cho người bán theo quy định.
Điều này đồng nghĩa vai trò của sàn TMĐT đang thay đổi. Các nền tảng không còn đơn thuần là nơi kết nối giao dịch, mà dần trở thành mắt xích quan trọng trong hệ thống quản lý dữ liệu, lưu trữ thông tin và phối hợp thực hiện các thủ tục hành chính điện tử.
Dù vậy, theo bà Hải, hiện quy định vẫn chưa cho phép xuất hóa đơn gộp cuối ngày đối với giao dịch bán hàng trên sàn TMĐT. Mỗi giao dịch, kể cả đơn hàng giá trị nhỏ, vẫn phải lập hóa đơn riêng.
Với những đơn bị hoàn trả sau khi đã xuất hóa đơn, doanh nghiệp buộc phải lập hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế theo quy định hiện hành.
Hội Tư vấn thuế Việt Nam đã kiến nghị cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế xuất hóa đơn tổng đối với các giao dịch thanh toán chuyển khoản nhằm giảm áp lực vận hành cho doanh nghiệp. “Dòng tiền điện tử hiện nay đã rất minh bạch và cơ quan quản lý hoàn toàn có thể đối soát”, bà Hải nhận định.
Không chỉ doanh nghiệp lớn hay sàn TMĐT, nhóm hộ kinh doanh cá thể và cá nhân bán hàng online cũng đang đặc biệt quan tâm đến các quy định kê khai doanh thu.
Theo bà Hải, trong giai đoạn 2025 - 2026, số lượng người tìm hiểu thông tin về thuế hộ kinh doanh tăng mạnh. Nhiều cá nhân từng bán hàng qua Facebook, Zalo hoặc livestream mà chưa chú trọng nghĩa vụ kê khai nay bắt đầu chủ động tìm hiểu khi giao dịch điện tử ngày càng phổ biến và minh bạch hơn.
Thực tế, có không ít trường hợp dòng tiền qua tài khoản cá nhân tăng cao do nhận tiền hộ, bán hộ hoặc gom đơn chung, nhưng chưa tách bạch rõ doanh thu thực tế phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
 |
| Các vấn đề minh bạch dữ liệu, quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp được các diễn giả bàn thảo sôi nổi tại Diễn đàn Toàn cảnh TMĐT Việt Nam (VOBF) 2026 do VECOM tổ chức ngày 27/5/2026. |
Riêng với hoạt động livestream bán hàng, chuyên gia cho rằng, người tham gia cần phân biệt rõ bản chất nguồn thu để áp dụng nghĩa vụ kê khai phù hợp.
“Nếu chỉ nhận tiền công quảng cáo thì đó là thu nhập tiền lương, tiền công. Nhưng nếu trực tiếp bán hàng thì lại là hoạt động kinh doanh với chế độ thuế hoàn toàn khác”, bà Hải phân tích.
Kỷ nguyên “Agentic Commerce” và cuộc chơi mới của AI
Bên cạnh bài toán quản lý và minh bạch thị trường, VOBF 2026 năm nay còn tập trung phân tích xu hướng “Agentic Commerce” - mô hình TMĐT nơi AI không chỉ hỗ trợ mà bắt đầu trực tiếp tham gia vận hành doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn Hà, Giám đốc điều hành Vinalink, Agentic Commerce được xem là cơ hội giúp doanh nghiệp tối ưu hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu mới về quản trị dữ liệu, kiểm soát rủi ro AI và tuân thủ pháp lý.
Đại diện cơ quan quản lý, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động TMĐT, Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho biết TMĐT Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn phát triển chú trọng chất lượng và tính minh bạch.
Theo bà Hà, cùng với sự phát triển của AI, việc xác thực thông tin và trách nhiệm của các nền tảng số sẽ được siết chặt, đặc biệt với hoạt động livestream bán hàng. Đại diện Bộ Công Thương cũng cho rằng, nếu livestream có sử dụng AI, nền tảng cần công khai trong quy chế hoạt động, đồng thời làm rõ trách nhiệm liên quan đến nội dung được cung cấp.
Ông Vũ Bình Long, Giám đốc điều hành, Công ty Cổ phần Thương mại Honeco - một doanh nghiệp bán sản phẩm OCOP trên sàn TMĐT chia sẻ, việc kê khai thuế hiện đã có thể thực hiện online khá thuận lợi, nhưng vẫn kỳ vọng cơ quan quản lý tiếp tục tinh gọn thủ tục và giảm bớt quy trình rườm rà để doanh nghiệp tập trung vận hành kinh doanh.
Trong bối cảnh TMĐT tăng trưởng nhanh, bài toán hiện nay không còn chỉ là mở rộng quy mô, mà là làm sao cân bằng giữa phát triển thị trường với yêu cầu minh bạch dữ liệu, quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các nền tảng số.
