Quản lý thuế thương mại điện tử: Nhìn từ bài toán dữ liệu và yêu cầu đổi mới

Quản lý thuế thương mại điện tử nhìn từ bài toán dữ liệu và yêu cầu đổi mới

“Điểm nghẽn” quản lý thuế trên không gian số

Theo Cục Thuế, TMĐT những năm gần đây duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25% mỗi năm; riêng năm 2025, quy mô bán lẻ được ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.

Những con số này phản ánh sức phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực TMĐT, đồng thời cho thấy đây là không gian kinh doanh tiềm năng lớn và phát triển năng động, có tác động đáng kể tới tăng trưởng kinh tế, tiêu dùng, đổi mới kinh doanh và mở rộng không gian phát triển của kinh tế số.

Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng quy mô TMĐT, công tác quản lý nhà nước, quản lý thuế đối với phương thức kinh doanh số này đang đối mặt với không ít vướng mắc.

Cơ quan Thuế cho biết, dữ liệu giao dịch điện tử hiện nay còn phân tán, chưa đầy đủ, chưa đồng bộ và chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan; việc xác định chủ thể kinh doanh, doanh thu, dòng tiền và nghĩa vụ thuế trong môi trường số cũng gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại tình trạng chậm đăng ký thuế, chậm kê khai, kê khai chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác của một bộ phận tổ chức, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp ở nước ngoài.

Đáng chú ý, các hành vi gian lận thuế, trốn thuế, che giấu doanh thu, chia nhỏ giao dịch, thanh toán qua nhiều trung gian hay lợi dụng khoảng trống pháp lý và sự khác biệt về không gian địa lý, phương thức kinh doanh vẫn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, tính công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và nguồn thu ngân sách nhà nước.

Những thách thức vừa nêu không chỉ riêng với Việt Nam mà là vấn đề chung nhiều nước trên thế giới đang gặp phải, nhất là với kinh doanh xuyên biên giới, nơi việc quản lý thu thuế thường rất khó khăn và nguy cơ thất thu lớn.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý thuế, chuyển từ cách tiếp cận truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu số, tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn, quản lý rủi ro và kết nối thông tin liên ngành.

Hướng đi này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, cảnh báo, kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn góp phần củng cố tính tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế trong môi trường số.

Quản lý thuế TMĐT cần chuyển từ cách tiếp cận truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu số

Xây dựng mô hình quản lý thuế dựa trên cơ sở dữ liệu và công nghệ

Sự phát triển nhanh của TMĐT cùng những “điểm nghẽn” mới phát sinh đang tạo ra những yêu cầu mới, buộc công tác quản lý thuế phải chuyển mình theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn.

Trên tinh thần đó, việc Đảng ủy Cục Thuế ban hành Nghị quyết số 16-NQ/ĐUCT và Kế hoạch hành động triển khai Nghị quyết thể hiện quyết tâm chính trị cao và khẳng định nỗ lực của ngành Thuế trong việc tăng cường kỷ cương quản lý, ngăn chặn thất thu ngân sách và xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch.

Theo định hướng của Nghị quyết số 16-NQ/ĐUCT, mục tiêu xuyên suốt là xây dựng hệ thống quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, công khai, minh bạch, phù hợp với yêu cầu phát triển của kinh tế số và hội nhập quốc tế; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, phân tích dữ liệu lớn, quản lý rủi ro; đồng thời, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức, cá nhân có liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm và nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế.

Đồng thời, xác định mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu cơ bản hoàn thành chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT sang quản lý trên nền tảng dữ liệu số, kết nối liên thông và quản lý rủi ro; bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế giữa kinh doanh truyền thống và kinh doanh trên nền tảng số, từ đó góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia hiện đại, bền vững.

Tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy đảng trong công tác quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT; phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức triển khai thực hiện, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong toàn ngành Thuế.

Năm 2025, TMĐT và hoạt động kinh doanh trên nền tảng số tiếp tục tăng trưởng mạnh, đóng góp 208.800 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, tăng 66,5% so với năm 2024 cho thấy quy mô quản lý thuế đối với TMĐT đang ngày càng lớn, đòi hỏi ngành Thuế phải vận hành một mô hình quản lý mới, dựa trên nền tảng số, có khả năng bao quát nhiều chủ thể, nhiều giao dịch và nhiều phương thức thanh toán khác nhau. Khi lượng dữ liệu tăng nhanh, yêu cầu đặt ra không chỉ là thu đúng, thu đủ mà còn phải bảo đảm thuận lợi cho người nộp thuế, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế khoảng trống để các hành vi vi phạm phát sinh.

Việc tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy đảng trong công tác quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT, phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức triển khai thực hiện là yêu cầu quan trọng, đồng thời là yếu tố bảo đảm cho quá trình chuyển đổi phương thức quản lý diễn ra thống nhất, đồng bộ trong toàn ngành, tránh tình trạng chậm nhịp giữa chủ trương và thực thi.

Có thể thấy, quản lý thuế TMĐT không còn là câu chuyện của riêng một lĩnh vực nghiệp vụ, mà là bài toán tổng hợp giữa thể chế, công nghệ, dữ liệu, phối hợp liên ngành và tổ chức thực thi.

Từ yêu cầu nhận diện đúng thách thức trong môi trường số đến định hình mô hình quản lý hiện đại, ngành Thuế đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi có tính nền tảng; nếu dữ liệu được kết nối tốt hơn, công nghệ được khai thác sâu hơn và kỷ cương thực thi được siết chặt hơn, mục tiêu xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và bền vững sẽ có thêm cơ sở để trở thành hiện thực.