Thứ sáu 20/11/2026 14:30
Thời tiết: Hà Nội 17°C
Đà Nẵng 24°C
Cà Mau 32°C
Hải Phòng 20°C
TP Hồ Chí Minh 34°C
e-ISSN 3093-3501
Xuất nhập khẩu
aa

Doanh nghiệp xuất khẩu thích ứng với “luật chơi” mới

Ngô Kiến (Thực hiện)
Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 4 tháng đầu năm 2026 đạt 344,17 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cho thấy bức tranh thương mại đang chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, cán cân thương mại đã đảo chiều với mức nhập siêu 7,11 tỷ USD. Trước diễn biến này, đặc biệt là trong bối cảnh chi phí logistics neo cao và các rào cản xanh từ EU bước vào giai đoạn tính phí, xuất khẩu số đang nổi lên như một lựa chọn không thể trì hoãn.
Doanh nghiệp xuất khẩu thích ứng với “luật chơi” mới
Logistics: “Điểm chạm” chiến lược của thương mại điện tử.

Áp lực từ “luật chơi” mới

Trao đổi về vấn đề trên, bà Nguyễn Dạ Quyên, Giám đốc Công ty tư vấn quản trị chuỗi cung ứng CEL cho rằng, đây là “một bức tranh tăng trưởng, nhưng thiếu tự chủ”.

Doanh nghiệp xuất khẩu thích ứng với “luật chơi” mới

Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược thương hiệu có chủ đích. Một số thương hiệu Việt như: Marou Chocolate, Cocoon, Sunhouse đã bước đầu đi theo hướng này. Họ không thay thế kênh truyền thống mà bổ sung thêm trụ cột tăng trưởng D2C, với định vị rõ ràng cho thị trường quốc tế.

Bà Nguyễn Dạ Quyên

Theo bà Quyên, xuất khẩu của Việt Nam vẫn dựa phần lớn vào hoạt động gia công cho khu vực FDI, thay vì được thúc đẩy bởi giá trị nội địa và năng lực thương hiệu của doanh nghiệp trong nước.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 168,53 tỷ USD, tăng gần 20%, song tốc độ nhập khẩu lại cao hơn đáng kể, khiến cán cân thương mại đảo chiều. Điều này phản ánh thực tế rằng, nền sản xuất trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu nhập khẩu, đồng thời chưa tạo được giá trị gia tăng đủ mạnh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới nổi lên như một hướng đi tiềm năng. Không chỉ đơn thuần là một kênh bán hàng mới, mô hình này cho phép doanh nghiệp Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, qua đó giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian và từng bước nâng cao giá trị giữ lại.

Song song với những thách thức nội tại, môi trường thương mại quốc tế cũng đang thay đổi nhanh chóng, đặt ra nhiều rào cản mới. Một trong những yếu tố đáng chú ý là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), chính thức bước vào giai đoạn tính phí từ đầu năm 2026.

CBAM hiện áp dụng với 6 nhóm hàng hóa có mức phát thải cao, bao gồm: sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro và điện. Theo lộ trình, các nhà nhập khẩu tại EU sẽ bắt đầu mua chứng chỉ carbon từ năm 2027, nhưng việc tính toán lượng phát thải đã được áp dụng từ năm 2026.

Đối với Việt Nam, đây không phải là một thay đổi nhỏ. Năm 2025, xuất khẩu thép đạt hơn 10 triệu tấn, với giá trị 6,63 tỷ USD, trong đó EU là thị trường lớn thứ hai. Riêng kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt gần 1,4 tỷ USD, đủ để CBAM trở thành một rủi ro mang tính chiến lược. Tuy nhiên, theo bà Quyên, nhận thức của doanh nghiệp về cơ chế này vẫn còn hạn chế và chưa theo kịp yêu cầu thực tế.

Không chỉ EU, Hoa Kỳ cũng đã có động thái quan trọng khi chấm dứt cơ chế miễn thuế (de minimis) đối với hàng hóa dưới 800 USD từ tháng 8/2025. Quy định này từng là nền tảng cho mô hình bán lẻ xuyên biên giới thông qua các gói hàng nhỏ gửi trực tiếp từ nước ngoài.

Việc thay đổi chính sách đã tạo ra tác động hai chiều. Một mặt, lợi thế giá của các đối thủ lớn, đặc biệt là các nhà bán lẻ Trung Quốc bị suy giảm. Mặt khác, doanh nghiệp Việt cũng buộc phải điều chỉnh mô hình vận hành, chuyển sang sử dụng kho ngoại quan tại Hoa Kỳ hoặc dịch vụ hoàn tất đơn hàng FBA của Amazon để tối ưu chi phí và tuân thủ quy định mới.

Ba ưu tiên chiến lược cho doanh nghiệp

Trước bối cảnh chi phí logistics vẫn neo cao, nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi, liệu xuất khẩu số có thực sự giúp giảm gánh nặng vận chuyển? Về vấn đề này, bà Nguyễn Dạ Quyên cho rằng, dù xuất khẩu số không làm chi phí vận chuyển đường biển giảm, nhưng lại tạo ra sự thay đổi căn bản về cấu trúc lợi nhuận, vòng quay vốn và quyền kiểm soát dữ liệu khách hàng.

Trong mô hình truyền thống B2B (hoạt động bán hàng giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp), doanh nghiệp thường bán hàng theo giá giao lên tàu (FOB), nghĩa là chỉ chịu trách nhiệm đến khi hàng lên tàu. Phần giá trị gia tăng lớn nhất, từ vận chuyển, phân phối đến bán lẻ nằm trong tay các đối tác nước ngoài.

Ngược lại, với mô hình D2C (hình thức mà nhà sản xuất bán sản phẩm trực tuyến trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng) thông qua các nền tảng như: Amazon, Shopify hay TikTok Shop quốc tế, doanh nghiệp có thể giữ lại phần lớn giá trị này. Điều này không chỉ cải thiện biên lợi nhuận mà còn giúp rút ngắn chu kỳ dòng tiền. Thay vì chờ 60-90 ngày như trong hợp đồng B2B, doanh nghiệp có thể nhận thanh toán trong vài tuần.

Quan trọng hơn, xuất khẩu số mang lại quyền sở hữu dữ liệu, yếu tố ngày càng mang tính quyết định. Mỗi đơn hàng trở thành một điểm dữ liệu giúp doanh nghiệp hiểu rõ hành vi khách hàng, tối ưu tồn kho và xây dựng chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Theo bà Quyên, để tận dụng được làn sóng xuất khẩu số, doanh nghiệp Việt cần có cách tiếp cận bài bản hơn.

Trước hết, cần làm chủ bài toán kinh tế trên từng kênh bán hàng. Một đơn hàng trên Amazon FBA không chỉ có doanh thu mà còn đi kèm hàng loạt chi phí: phí nền tảng, phí lưu kho, quảng cáo, hoàn trả, thuế nhập khẩu và thông quan. Nếu không tính toán đầy đủ, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng “càng bán càng lỗ”.

Thứ hai, cần chuyển từ tư duy tuân thủ bị động sang chủ động. Các quy định như CBAM, EUDR (chống phá rừng) hay GPSR (an toàn sản phẩm) không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành yêu cầu hiện tại.

Doanh nghiệp cũng cần đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm kê khí thải ngay từ bây giờ để tránh bị loại khỏi thị trường.

Thứ ba, xây dựng thương hiệu phải trở thành chiến lược cốt lõi. Một số doanh nghiệp Việt đã bắt đầu đi theo hướng này, kết hợp kênh truyền thống với mô hình D2C để tạo thêm trụ cột tăng trưởng. Việc định vị rõ ràng trên thị trường quốc tế sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và giảm phụ thuộc vào gia công.

Ở cấp độ chính sách, Chính phủ cũng đã có những bước đi đáng chú ý. Quyết định số 1568/QĐ-BCT về Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030 đặt ra nhiều mục tiêu tham vọng: tăng trưởng doanh số 20-30% mỗi năm, 60% doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia nền tảng số và 80% giao dịch không dùng tiền mặt.

Đáng chú ý, yếu tố “xanh” lần đầu tiên được đưa vào như một trụ cột bắt buộc, phù hợp với xu hướng tiêu dùng toàn cầu. Bên cạnh đó, Luật TMĐT có hiệu lực từ tháng 7/2026 được kỳ vọng sẽ hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực này.

Tuy nhiên, theo bà Quyên, để chính sách đi vào thực tế, cần giải quyết hai điểm nghẽn quan trọng, đó là: cơ chế thanh toán xuyên biên giới, đặc biệt với các giao dịch nhỏ nhưng tần suất cao trong mô hình D2C; và phát triển các trung tâm hoàn tất đơn hàng đạt chuẩn quốc tế ngay trong nước, giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của các nền tảng lớn.

Tin bài có thể bạn quan tâm

Ngành dệt may đồng bộ nhiều giải pháp để đạt mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD

Ngành dệt may đồng bộ nhiều giải pháp để đạt mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD

Dù 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 39,84 tỷ USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm trước, song để đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD cả năm vẫn còn nỗ lực hơn nữa, đặc biệt trong bối cảnh thị trường phục hồi chưa đồng đều, chi phí và tiêu chuẩn gia tăng. Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đã phân tích những yếu tố quyết định giúp hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026, đồng thời chia sẻ định hướng mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong thời gian tới.
Ba nhóm hàng xuất khẩu chủ lực mang về gần 290 tỷ USD

Ba nhóm hàng xuất khẩu chủ lực mang về gần 290 tỷ USD

Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng khi kim ngạch từ đầu năm đến ngày 15/11/2026 đạt 529,26 tỷ USD, tăng 28,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Lào Cai khai thông dòng chảy thương mại xuyên biên giới

Lào Cai khai thông dòng chảy thương mại xuyên biên giới

Nằm trên trục giao thương kết nối Tây Nam Trung Quốc với Việt Nam và ASEAN, Lào Cai đang từng bước chuyển lợi thế địa lý thành năng lực kết nối kinh tế. Từ đầu tư hạ tầng giao thông, xây dựng cửa khẩu thông minh đến mở rộng xúc tiến thương mại và khai thác các hiệp định thương mại tự do, địa phương hướng tới nâng cao vị thế trong chuỗi lưu chuyển hàng hóa khu vực.
Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị

Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị

Thực tế xuất khẩu cà phê trong 10 tháng năm 2026 tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị, cho thấy bài toán nâng giá trị nông sản vẫn còn nhiều thách thức. Tận dụng EVFTA, doanh nghiệp cần chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và phát triển bền vững của EU.
DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1.000 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả giao dịch, kết nối dữ liệu và giảm chi phí xuyên biên giới ngày càng rõ nét. Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng mở thêm không gian cho thương mại số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào mức độ tương thích của thể chế, hạ tầng và năng lực số trong nước.
Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Có lợi thế về truyền thống sản xuất và bản sắc ẩm thực, nhưng mặt hàng nước mắm của Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng xuất khẩu. Để chinh phục những thị trường khó tính, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu tháng 11/2026 khi quy mô kim ngạch duy trì ở mức cao và cán cân thương mại tiếp tục trạng thái xuất siêu.
CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE mở thêm cánh cửa cho hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hai nước. Nhưng ưu đãi chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, hiểu thị trường và xây dựng đối tác mới quyết định cơ hội thành đơn hàng, dự án và hiện diện bền vững trên thực tế.
Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Thép cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và các nước Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế chống bán phá giá 16% từ ngày 17/11/2026.
Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Không chỉ thanh và ống nhôm, nhiều sản phẩm như cửa, khung cửa, hệ mặt dựng, lan can, bộ tản nhiệt, giá đỡ pin mặt trời, bộ phận xe đạp và ván khuôn có xuất xứ từ Việt Nam cũng nằm trong phạm vi vụ điều tra chống bán phá giá do Ấn Độ khởi xướng.
VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

Ngày 17/11, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng VNR500 - Top 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2026. Lễ công bố năm nay đánh dấu cột mốc 20 năm VNR500 đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ghi nhận và tôn vinh những đầu tàu kinh tế qua các giai đoạn phát triển.
Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Trong bối cảnh tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở thêm dư địa cho xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn phân phối truyền thống, đóng góp vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Hưng Yên: Xuất nhập khẩu tiến sát 17 tỷ USD và nhiều cơ hội bứt phá

Hưng Yên: Xuất nhập khẩu tiến sát 17 tỷ USD và nhiều cơ hội bứt phá

Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Hưng Yên đạt 16,95 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ 2025. Riêng tháng 10, xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ 2025, đưa mức xuất siêu của tỉnh từ đầu năm lên 1,28 tỷ USD.
Kết nối hệ sinh thái, khơi thông dòng chảy xuất khẩu hàng Việt

Kết nối hệ sinh thái, khơi thông dòng chảy xuất khẩu hàng Việt

Quy mô thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2026 ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành sức bật xuất khẩu, hàng Việt cần nhiều hơn những kênh bán hàng trực tuyến. Đó là sự kết nối đồng bộ giữa sản xuất, công nghệ, logistics và phân phối, hình thành hệ sinh thái đủ năng lực đưa sản phẩm Việt tiếp cận sâu hơn với thị trường quốc tế.
Việt Nam - Chile: Mở rộng hợp tác, đưa cơ hội thành giá trị thực

Việt Nam - Chile: Mở rộng hợp tác, đưa cơ hội thành giá trị thực

Quan hệ Việt Nam - Chile có nền tảng từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Chile (VCFTA) và lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Yêu cầu không chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa, mà còn kết nối đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn, chuyển tiềm năng thành đơn hàng, dự án và chuỗi giá trị bền vững.