 |
| TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính). |
Phóng viên: Mục tiêu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính hiện đang được đặt ra rất quyết liệt từ cấp Nhà nước, Chính phủ đến Bộ Tài chính và ngành Hải quan. Nhìn từ góc độ tổng thể, bà đánh giá như thế nào về sự tương thích của dự thảo Luật Hải quan sửa đổi với định hướng chiến lược này?
TS. Nguyễn Minh Thảo:
Dự thảo Luật Hải quan sửa đổi đã cụ thể hóa rõ nét các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, trong đó chuyển đổi số và cải cách thủ tục theo hướng tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh là mục tiêu cốt lõi.
Tinh thần chuyển đổi số được thể hiện điển hình nhất qua quy định kiên quyết xóa bỏ hoàn toàn thủ tục thủ công và hồ sơ giấy. Thay vào đó, toàn bộ quy trình quản lý hướng đến triển khai thuần túy trên môi trường điện tử.
Đường hướng cải cách này càng được định hình rõ ràng hơn khi một trong những nội dung quan trọng trong dự thảo sửa đổi lần này là việc đề cập đến hệ thống thông quan tập trung. Đây là hệ thống tích hợp các thủ tục hải quan nhằm giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn.
Thông qua cơ chế phân cấp, doanh nghiệp sẽ thực hiện các thủ tục một cách thuận lợi, giảm chi phí cũng như dễ dàng hơn khi khai báo thủ tục hải quan tại các cửa khẩu. Quy định này cũng được đặt trong bối cảnh chúng ta đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin tại các đơn vị hải quan cửa khẩu.
Ngoài ra, dự thảo lần này cũng hướng đến việc nâng cấp và vận hành tốt hơn Cơ chế một cửa quốc gia với trọng tâm đặt vào vấn đề liên thông dữ liệu và liên thông thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.
Đây là điểm mới quan trọng trong bối cảnh chúng ta thực hiện các mục tiêu chiến lược quốc gia dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số - những mục tiêu tích cực đóng góp trực tiếp vào quá trình tăng trưởng kinh tế chung.
Phóng viên: Khi toàn bộ thủ tục dịch chuyển lên môi trường điện tử, bộ máy quản lý, thực thi của ngành Hải quan sẽ phải đối mặt với những áp lực và yêu cầu mới nào để đảm bảo tính thông suốt, thưa bà?
TS. Nguyễn Minh Thảo:
Với định hướng quy định pháp luật như vậy, rõ ràng trong thời gian tới sẽ đặt ra những áp lực lớn cho cơ quan Hải quan. Tuy nhiên, tôi cho rằng áp lực này sẽ chính là động lực rất lớn để ngành Hải quan nâng cấp hệ thống cũng như đảm bảo sự ổn định của hệ thống trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
Bởi khi đã loại bỏ hoàn toàn hồ sơ giấy, yêu cầu bắt buộc hệ thống kỹ thuật phải được nâng cấp liên tục để vận hành thông suốt, tránh các sự cố gián đoạn.
Đi đôi với hạ tầng công nghệ, một yêu cầu tất yếu khác là năng lực chuyên môn của cán bộ công chức phục vụ doanh nghiệp khi thực hiện trên môi trường điện tử cần phải được đầu tư, đào tạo bài bản hơn.
Nội dung này không chỉ dừng lại ở góc độ hoàn thiện văn bản pháp luật mà quan trọng hơn là giúp nâng cao năng lực thực thi của cán bộ công chức hải quan nói riêng và của toàn Ngành nói chung, đáp ứng yêu cầu vận hành của hệ thống mới hướng đến mục tiêu phục vụ doanh nghiệp tốt hơn.
Phóng viên: Để các chính sách mới thực sự chặt chẽ và bám sát thực tiễn, theo bà, cơ quan chủ trì soạn thảo cần đặc biệt lưu ý đến những mảng nội dung nào?
TS. Nguyễn Minh Thảo:
Trong phạm vi của dự thảo Luật Hải quan lần này, có khá nhiều nội dung được sửa đổi và bổ sung thêm 4 điều mới. Điều đó cho thấy còn nhiều nội dung cần nghiên cứu và rà soát kỹ lưỡng. Qua theo dõi, tôi cho rằng cơ quan soạn thảo cần đặc biệt chú ý đến hai mảng chính sách cốt lõi sau:
Thứ nhất là lĩnh vực về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu đối với hàng hóa được mua bán trên nền tảng thương mại điện tử. Đây là yêu cầu cấp thiết cần có sự quản lý kịp thời nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu trước sự bùng nổ của loại hình này. Tuy nhiên, chúng ta cần phải rà soát lại và nghiên cứu kỹ cả kinh nghiệm quốc tế để làm sao đưa ra được các quy định phù hợp.
 |
| Hải quan đảm bảo sự ổn định của hệ thống trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. |
Mục tiêu là chúng ta áp dụng phương thức quản lý nhà nước tốt hơn đối với hoạt động này nhưng không làm hạn chế đi xu hướng phát triển mới của mô hình kinh doanh, mua bán qua nền tảng thương mại điện tử.
Đây là nội dung cần tiếp tục thảo luận, nghiên cứu sâu để đưa ra chế định phù hợp, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, tính cạnh tranh, công bằng, vừa khuyến khích sáng tạo, phát triển các mô hình theo xu hướng thế giới.
Thứ hai là hoàn thiện cơ chế để đảm bảo yêu cầu về quản lý tuân thủ. Đây là một trong những mô hình, cách thức quản lý mới được cơ quan soạn thảo đưa vào sửa đổi tại Luật lần này.
Mặc dù vậy, để đảm bảo hiệu lực, tăng tính thuyết phục cũng như khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào các chương trình quản lý tuân thủ, bắt buộc phải có những tiêu chí quy định thật rõ ràng.
Về mặt nguyên tắc, doanh nghiệp phải đảm bảo sự tuân thủ pháp luật, nhưng cơ quan nhà nước cần phải có quy định, hướng dẫn chi tiết hoặc các tiêu chí cụ thể để doanh nghiệp có động lực thực hiện thủ tục một cách chuyên nghiệp hơn.
Từ những động lực đó sẽ khuyến khích doanh nghiệp chủ động mở rộng đối tượng để trở thành doanh nghiệp ưu tiên. Đây là một nội dung tôi cho rằng cần tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện thêm.
Phóng viên: Là người nghiên cứu chính sách lâu năm, bà kỳ vọng luật sửa đổi lần này khi đi vào đời sống sẽ tạo ra sự thay đổi mang tính cấu trúc nào cho nền kinh tế?
TS. Nguyễn Minh Thảo:
Với bất kỳ một văn bản pháp luật nào, cộng đồng doanh nghiệp, người dân hay các cá nhân, tổ chức đều có chung một mong muốn lớn nhất: Đó là văn bản đó sẽ đi vào đời sống một cách hiệu quả nhất.
Khi luật thực sự đi vào đời sống, yêu cầu tối cao là phải giải được bài toán vừa giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa giảm đi chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Tương tự như vậy, đối với hoạt động xuất nhập khẩu, đây là một trong những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp. Do đó, dự thảo Luật Hải quan khi được Quốc hội thông qua được kỳ vọng sẽ giảm đi gánh nặng về thủ tục hành chính cho doanh nghiệp nhờ vào việc thực hiện nhiều hơn trên môi trường điện tử, cũng như việc đơn giản hóa các thủ tục và điều kiện kinh doanh.
Khi các rào cản được gỡ bỏ thực chất, đạo luật này sẽ giúp cho doanh nghiệp có thêm động lực mạnh mẽ, khơi thông niềm tin trong hoạt động sản xuất kinh doanh để phát triển ổn định và bền vững hơn.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!
