Xây dựng lợi thế cạnh tranh tuyệt đối
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tái định nghĩa lại bản đồ sức mạnh kinh tế toàn cầu, Việt Nam đã xác lập một lộ trình chiến lược nhằm đưa công nghiệp bán dẫn trở thành những trụ cột tăng trưởng mới. Sự chuyển dịch này không chỉ dừng lại ở những tuyên bố chính trị mà đã được cụ thể hóa thông qua hệ thống chính sách thuế nhập khẩu đột phá đối với các linh kiện hạ tầng cốt lõi.
Hiện nay, các quy định thuế quan đối với nhóm hàng công nghệ cao không còn đóng vai trò công cụ thu ngân sách đơn thuần, mà đã chuyển mình thành một bộ điều tiết chiến lược, trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí đầu vào, gia tăng hàm lượng chất xám và định vị lại vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
 |
| Hoạt động sản xuất tại DNCX trên địa bàn KCN Đồng Văn. Ảnh: H.Nụ |
Việc dỡ bỏ các rào cản thuế quan chính là lời khẳng định mạnh mẽ về quyết tâm chuyển đổi từ một quốc gia gia công sang một trung tâm thiết kế và chế tạo công nghệ cao trong khu vực.
Nhận thức rõ điều này, Chính phủ đã ban hành các danh mục thuế suất ưu đãi đặc biệt (MFN) và các biểu thuế trong khuôn khổ các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, đưa mức thuế nhập khẩu đối với đa số linh kiện bán dẫn và thiết bị chuyên dụng về mức 0%. Việc áp dụng mức thuế suất bằng 0% đối với các dòng chip xử lý đồ họa (GPU) thế hệ mới, các mạch tích hợp (IC) và hệ thống máy chủ tính toán hiệu năng cao (HPC) đã tạo ra một cú hích tài chính trực diện cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Theo đánh giá của Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan), sự ưu đãi này giúp loại bỏ gánh nặng chi phí đầu tư ban đầu vốn rất lớn trong ngành công nghiệp bán dẫn, nơi mà giá trị của các bộ vi xử lý chuyên dụng có thể lên tới hàng chục nghìn đô la Mỹ cho mỗi đơn vị sản phẩm. Khi chi phí nhập khẩu hạ tầng phần cứng được kéo giảm tối đa, các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu tại Việt Nam sẽ có dư địa tài chính dồi dào hơn để tập trung nguồn lực vào khâu nghiên cứu, phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đây chính là hành lang xanh về vốn, giúp các doanh nghiệp và các tập đoàn công nghệ nội địa nhanh chóng bắt kịp tốc độ phát triển của các trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu thế giới, từ đó tạo ra những sản phẩm "Made in Viet Nam" có sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.
Hơn thế nữa, việc miễn thuế đối với thiết bị công nghệ còn thúc đẩy quá trình hiện đại hóa các ngành công nghiệp truyền thống như sản xuất, nông nghiệp và dịch vụ tài chính, nơi mà việc ứng dụng AI đang trở thành yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng suất lao động và tối ưu hóa quy trình vận hành.
Cũng theo đánh giá của Cục Hải quan, chính sách thuế này còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đến các doanh nghiệp phụ trợ trong nước. Khi các linh kiện chính được miễn thuế, các doanh nghiệp lắp ráp và tích hợp hệ thống tại Việt Nam có thể giảm giá thành sản phẩm cuối cùng, tạo lợi thế cạnh tranh lớn so với hàng nhập khẩu nguyên chiếc.
Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực như xe điện, thiết bị y tế thông minh và robot công nghiệp – những ngành đang khát khao các giải pháp AI và bán dẫn để nâng cấp tính năng. Sự hỗ trợ từ thuế quan giúp hình thành một chuỗi cung ứng khép kín tại chỗ, giảm thiểu rủi ro từ các biến động địa chính trị toàn cầu và sự đứt gãy cung ứng chất bán dẫn vốn đã gây ra nhiều khó khăn trong những năm qua, đại diện Cục Hải quan nhấn mạnh.
Hệ sinh thái hỗ trợ đặc biệt
Bên cạnh các ưu đãi trực tiếp về thuế suất, sự kết hợp chặt chẽ giữa Luật Công nghiệp công nghệ số và các chính sách hải quan hiện đại đã tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho ngành bán dẫn.
Điểm nhấn quan trọng nhất trong cơ chế này chính là việc đơn giản hóa tối đa quy trình thông quan và hậu kiểm đối với các lô hàng thuộc danh mục công nghệ cao chiến lược. Các doanh nghiệp tham gia vào phân khúc thiết kế, đóng gói, kiểm thử bán dẫn hoặc xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn hiện nay được hưởng những đặc quyền chưa từng có trong lịch sử ngành ngoại thương.
Hệ thống công nghệ thông tin của cơ quan Hải quan với khả năng phê duyệt tự động dựa trên dữ liệu chuẩn hóa đã giúp rút ngắn thời gian giải phóng hàng xuống mức tối thiểu, đảm bảo tính thời điểm- yếu tố sống còn đối với một ngành công nghiệp có tốc độ thay đổi tính bằng ngày như bán dẫn.
Song song với đó, chính sách miễn thuế giá trị gia tăng (GTGT) cho các máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) đã tạo ra một luồng gió mới cho các viện nghiên cứu và phòng thí nghiệm trọng điểm.
Điều này khuyến khích các tập đoàn đa quốc gia chuyển dịch không chỉ nhà máy sản xuất mà cả các trung tâm thiết kế chip sang Việt Nam, tận dụng nguồn nhân lực trẻ và các ưu đãi về môi trường kinh doanh. Việc thiết lập các khu công nghệ cao với hạ tầng kết nối 5G chuyên dụng, cùng các chính sách miễn giảm tiền thuê đất và hỗ trợ chi phí điện năng cho các trạm máy chủ AI, đã tạo thành một "gói lợi ích tổng thể". Gói lợi ích này không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn xây dựng một niềm tin chiến lược cho các nhà đầu tư dài hạn.
Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan cho rằng, sự nhất quán trong chính sách thuế và sự minh bạch trong quản lý hải quan chính là chìa khóa để Việt Nam chuyển mình từ một điểm đến lắp ráp giá rẻ thành một mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.
Hơn nữa, các địa phương trọng điểm về công nghệ như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã bắt đầu triển khai các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, trích từ nguồn thu ngân sách để tái đầu tư vào đào tạo chuyên gia bán dẫn. Sự phối hợp đa tầng này đảm bảo rằng các doanh nghiệp không chỉ có linh kiện giá rẻ mà còn có đủ "chất xám" để vận hành những linh kiện đó một cách hiệu quả nhất.
Tầm nhìn đến năm 2030, với nền tảng là các chính sách thuế linh hoạt và môi trường đầu tư thông thoáng hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin trở thành một "con rồng công nghệ" mới của châu Á. Sự hội tụ của các yếu tố từ chính sách thuế 0%, quy trình hải quan không giấy tờ cho đến chiến lược đào tạo nhân lực bán dẫn quy mô quốc gia đang tạo ra một lực đẩy cộng hưởng chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc cách mạng về kinh tế, mà còn là bước chuyển mình về vị thế địa chính trị của quốc gia trên bản đồ công nghệ thế giới, đại diện Cục Hải quan kỳ vọng.
Tuy nhiên, đi được trên hành trình này, việc chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và tuân thủ các quy định về danh mục hàng hóa là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp thụ hưởng trọn vẹn các ưu đãi. Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các bảng mã HS mới nhất, đồng thời tích hợp các hệ thống quản trị dữ liệu hiện đại để đồng bộ hóa với hệ thống của cơ quan quản lý. Chỉ khi có sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách kiến tạo của Nhà nước và sự sẵn sàng về công nghệ của doanh nghiệp, các ưu đãi thuế quan mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, đưa Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trên con đường chinh phục đỉnh cao của nền công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo toàn cầu.
