Thực tiễn chuỗi cung ứng
Trong kỷ nguyên sản xuất thông minh, ranh giới giữa một linh kiện rời rạc và một cụm chức năng ngày càng trở nên mong manh. Thực tế này đã tạo ra những điểm nghẽn lớn tại các kỳ áp mã thuế. Sau khi Thông tư số 121/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực, y kiến từ phía doanh nghiệp – điển hình là LG Electronics, Samsung hay các nhà sản xuất linh kiện phụ trợ luôn xoáy sâu vào một thực trạng vận hành. Trong đó, để tối ưu hóa hiệu suất dây chuyền và đảm bảo chất lượng toàn cầu, các doanh nghiệp bắt buộc phải nhập khẩu các “cụm linh kiện” (Module) đã được tiền lắp ráp một phần tại nước ngoài.
 |
| Hoạt động nghiệp vụ tại trụ sở cơ quan Hải quan. |
Nút thắt nảy sinh khi doanh nghiệp đối mặt với việc áp dụng Quy tắc 2a thuộc 6 Quy tắc tổng quát giải thích Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam. Quy tắc này quy định, một mặt hàng ở dạng chưa hoàn chỉnh hoặc chưa hoàn tất, nhưng đã có đặc trưng cơ bản của hàng hóa đã hoàn chỉnh, thì phải được phân loại cùng mã với hàng hóa đã hoàn chỉnh.
Các doanh nghiệp bày tỏ quan ngại, dù cụm module nhìn có vẻ hoàn thiện về hình thái, nhưng thực chất nó vẫn thiếu các bộ phận điều khiển cốt lõi hoặc chưa trải qua các công đoạn nạp phần mềm, cân chỉnh tín hiệu và kiểm thử độ bền tại nhà máy Việt Nam.
Nếu cơ quan quản lý chỉ dựa vào hình dạng bên ngoài để áp mã thành phẩm (với thuế suất cao) sẽ gây ra sự bất công bằng về chi phí và phủ nhận mọi nỗ lực gia tăng hàm lượng giá trị gia tăng nội địa. Sự thiếu nhất quán trong cách giải thích cụm từ “đặc trưng cơ bản” giữa các chi cục hải quan không chỉ gây rủi ro truy thu thuế khổng lồ mà còn làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch tài chính và giá thành sản phẩm của các nhà đầu tư FDI, nơi biên lợi nhuận thường được tính toán chính xác đến từng con số phần trăm.
Chuyển dịch tư duy quản lý
Trước những vướng mắc mang tính hệ thống từ cộng đồng doanh nghiệp khi triển khai thực thi Thông tư số 121/2025/TT-BTC, cơ quan Hải quan đã đưa ra các hướng dẫn và giải đáp mang tính “cởi trói”, dịch chuyển trọng tâm quản trị từ việc quan sát diện mạo hàng hóa sang phân tích sâu bản chất quy trình công nghệ và mục đích sử dụng cuối cùng.
Trong các văn bản trả lời vướng mắc và hướng dẫn nghiệp vụ chuyên sâu gần đây, cơ quan Hải quan khẳng định rõ nguyên tắc phân loại hàng hóa phải căn cứ trên hồ sơ kỹ thuật, tài liệu phân tích bản chất, thành phần, cấu tạo và đặc biệt là công dụng thực tế của hàng hóa nhập khẩu.
Trường hợp các linh kiện được nhập khẩu để phục vụ sản xuất, lắp ráp sản phẩm theo danh mục rời rạc thì thực hiện phân loại theo từng linh kiện, không áp dụng quy tắc phân loại theo bộ sản phẩm nếu không đủ điều kiện theo quy định tại Thông tư số 65/2017/TT-BTC.
Điểm đột phá trong giải đáp của cơ quan Hải quan chính là việc thừa nhận tầm quan trọng của quy trình công nghệ nội địa. Cơ quan Hải quan làm rõ rằng nếu doanh nghiệp chứng minh được cụm module nhập khẩu chưa thể tự vận hành độc lập và bắt buộc phải trải qua các bước gia công trọng yếu tại nhà máy Việt Nam mới có thể hình thành nên sản phẩm hoàn chỉnh, thì bản chất của nó vẫn là linh kiện phục vụ sản xuất. Đây không chỉ là một lời giải về thuế, mà là một sự ghi nhận của nhà nước đối với vai trò của các nhà máy sản xuất thực thụ tại Việt Nam.
Sự chuyển dịch này đặt trọng tâm vào năng lực xây dựng hồ sơ kỹ thuật thực chứng của doanh nghiệp. Một bộ hồ sơ chuẩn mực không chỉ dừng lại ở Catalogue giới thiệu mà phải bao gồm: sơ đồ phân rã linh kiện, lưu đồ quy trình sản xuất chi tiết từng bước tại Việt Nam và bảng phân tích giá trị gia tăng tại từng công đoạn. Việc làm chủ dữ liệu kỹ thuật giúp doanh nghiệp chuyển hóa từ vị thế giải thích thụ động sang chủ động xác lập lộ trình tuân thủ.
Đây chính là bước ngoặt quan trọng để tối ưu hóa chi phí thuế suất và đảm bảo sự ổn định cho các dòng vốn đầu tư công nghệ cao. Khi hành lang pháp lý bắt đầu tôn trọng thực tiễn sản xuất và sự minh bạch trong quản trị dữ liệu thực chất, doanh nghiệp không còn phải đối mặt với nỗi lo “may rủi” trong áp mã HS, mà có thể tự tin khẳng định bản chất hàng hóa của mình dựa trên những bằng chứng kỹ thuật không thể phủ nhận.
