 |
| Các mặt hàng điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc, nông, lâm thủy sản được đánh giá có triển vọng xuất khẩu tích cực trong bối cảnh xung đột. Ảnh: Internet |
Trong hai tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, cán cân thương mại hàng hoá có sự đảo chiều, nếu như cùng kỳ năm trước Việt Nam xuất siêu 1,77 tỷ USD, thì hai tháng đầu năm 2026 chuyển sang nhập siêu 2,98 tỷ USD.
Đáng chú ý, từ cuối tháng 2 và đầu tháng 3/2026, chiến sự tại Trung Đông bùng nổ, ảnh hưởng đến các tuyến vận tải hàng hải quan trọng kết nối châu Á với châu Âu và Bắc Phi đi qua khu vực Biển Đỏ và Kênh đào Suez. Diễn biến này làm gia tăng rủi ro vận tải, chi phí bảo hiểm và logistics quốc tế, qua đó tác động đến hoạt động thương mại toàn cầu, trong đó có hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam.
Đánh giá về ảnh hưởng của xung đột tại Trung Đông tới kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tới thị trường Trung Đông nói chung và các thị trường khác nói riêng, ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, căng thẳng tại khu vực này có thể tác động đến hoạt động thương mại của Việt Nam cả trực tiếp và gián tiếp. Đối với thị trường Trung Đông, khi chiến sự leo thang, hoạt động vận chuyển hàng hóa có thể gặp khó khăn do rủi ro an ninh gia tăng tại các tuyến hàng hải quan trọng, đặc biệt là khu vực eo biển Hormus, khiến lưu thông hàng hóa bị gián đoạn hoặc hạn chế.
Bên cạnh đó, căng thẳng tại khu vực cũng làm gia tăng rủi ro đối với các tuyến vận tải biển quốc tế đi qua biển đỏ và Kênh đào Suez, khi nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình, chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng, thời gian vận chuyển sẽ kéo dài và chi phí vận tải, bảo hiểm, logistics tăng lên đáng kể.
Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam với khu vực Trung Đông mà còn tác động đến các tuyến vận tải hàng hóa sang các thị trường châu Âu, châu Phi, thậm chí một số tuyến đi Mỹ, qua đó có thể làm gia tăng chi phí giao hàng, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện đơn hàng và tạo áp lực nhất định đối với tăng trưởng xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Trong trường hợp thời gian giao hàng kéo dài, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giao nhận và quản lý tồn kho để bảo đảm tiến độ các đơn hàng.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, những biến động này có thể làm tăng chi phí vận chuyển, đồng thời buộc doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch logistics. Các ngành hàng có tỷ trọng xuất khẩu lớn và phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng quốc tế như điện tử, dệt may, da giày,… có thể chịu tác động nhất định nếu thời gian giao hàng kéo dài. Một số mặt hàng nông sản và thủy sản cũng có thể chịu ảnh hưởng khi chi phí bảo quản và vận chuyển lạnh tăng.
Tuy nhiên, ông Lê Trung Hiếu cho rằng, thương mại quốc tế thường có khả năng thích ứng khá nhanh. Trong bối cảnh rủi ro vận tải gia tăng, doanh nghiệp và các hãng vận tải có thể điều chỉnh tuyến vận chuyển, lịch trình giao nhận hoặc phương thức logistics nhằm hạn chế gián đoạn chuỗi cung ứng và giảm thiểu tác động đến hoạt động xuất, nhập khẩu.
Ở góc độ khác, nếu nguồn cung một số mặt hàng nông sản, thực phẩm tại khu vực Trung Đông bị gián đoạn trong ngắn hạn, đây cũng có thể là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần tại một số thị trường khác.
Ở chiều nhập khẩu, đại diện Cục Thống kê cho biết, căng thẳng tại khu vực Trung Đông có thể tạo ra một số tác động nhất định đối với hoạt động nhập khẩu của Việt Nam, không chỉ từ khu vực này mà còn lan tỏa tới nhiều thị trường khác thông qua chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo đó, chi phí logistics có xu hướng gia tăng, khi rủi ro trên các tuyến hàng hải quan trọng như khu vực Trung Đông và Biển Đỏ tăng lên, điều này có thể làm chi phí nhập khẩu một số mặt hàng tăng lên, nhất là các nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất; khả năng gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn đối với một số mặt hàng năng lượng và nguyên liệu đầu vào; tác động lan tỏa tới chuỗi cung ứng quốc tế, ảnh hưởng tới tiến độ giao nhận một số nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Nhận định về động lực tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam, theo ông Lê Trung Hiếu, hoạt động xuất khẩu đạt mức tăng trưởng khá tích cực trong những tháng đầu năm.
Trong thời gian gần đây, xung đột ở khu vực Trung Đông diễn biến phức tạp, làm gia tăng chi phí vận tải và năng lượng, đồng thời gây gián đoạn tạm thời một số tuyến vận tải quốc tế, có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động xuất, nhập khẩu trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa được kỳ vọng duy trì tăng trưởng, song mức tăng có thể thấp hơn so với các dự báo trước đó.
Đối với quý II/2026, hoạt động xuất, nhập khẩu đối mặt nhiều áp lực, tiềm ẩn nhiều rủi ro, khó dự báo. Thương mại toàn cầu tiếp tục chịu ảnh hưởng từ xu hướng bảo hộ, chính sách thuế quan của Mỹ, yêu cầu tiêu chuẩn xanh và kỹ thuật ngày càng cao, đặc biệt biến động địa chính trị và chi phí logistics, năng lượng có thể tăng khi căng thẳng ở Trung Đông kéo dài.
Đáng chú ý, việc Hoa Kỳ thông báo khả năng áp dụng mức thuế quan tạm thời khoảng 15% trong thời gian 150 ngày đối với hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam tuy thấp hơn so với mức 20% dự kiến trước đó, nhưng vẫn có thể tạo thêm áp lực đối với hoạt động xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Tuy nhiên, theo ông Lê Trung Hiếu, nước ta vẫn còn một số yếu tố thuận lợi như các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, chủ động đa dạng hóa và mở rộng thị trường xuất khẩu trong thời gian qua, cùng với năng lực sản xuất ngày càng được cải thiện của các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
Trên cơ sở đó, đại diện Cục Thống kê nhận định xu hướng xuất khẩu quý II/2026 có thể tăng trưởng thận trọng hơn so với quý I, do chịu tác động từ các yếu tố bất định của thương mại quốc tế và chi phí logistics gia tăng.
Xuất khẩu của Việt Nam thời gian tới vẫn có khả năng duy trì đà tăng trưởng, song mức tăng có thể không đồng đều giữa các nhóm hàng và thị trường. Trong đó, nhóm công nghiệp chế biến, đặc biệt là điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc, cùng với các mặt hàng nông, lâm thủy sản được đánh giá có triển vọng tích cực hơn nhờ khả năng tận dụng có hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết và nhu cầu thị trường quốc tế.
