 |
| Chế biến cá ngừ xuất khẩu tại Công ty cổ phần thủy sản Bình Định. Ảnh: T.H |
Siết chặt SoC, đặc biệt với bao bì tiếp xúc thực phẩm
Từ ngày 12/8/2026, Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu áp dụng loạt yêu cầu mới theo Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và rác thải bao bì (PPWR), trong đó siết chặt ngưỡng giới hạn đối với các chất đáng lo ngại (SoC). Đây được xem là rào cản kỹ thuật mới buộc doanh nghiệp thủy sản Việt Nam phải chủ động rà soát, cập nhật toàn bộ hệ thống bao bì nếu muốn duy trì xuất khẩu vào thị trường EU.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Quy định (EU) 2025/40 chính thức thay thế Chỉ thị 94/62/EC trước đây, với mục tiêu hài hòa hóa quy định giữa các quốc gia thành viên EU, giảm rào cản thương mại nội khối, đồng thời tăng cường bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng thông qua việc cắt giảm bao bì dư thừa, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và hạn chế sử dụng nguyên liệu nguyên sinh. Quy định này đã có hiệu lực từ ngày 11/2/2025 và phần lớn nội dung sẽ bắt đầu được áp dụng từ ngày 12/8/2026.
Theo VASEP, một trong những thay đổi cấp bách nhất tác động trực tiếp đến ngành thực phẩm và thủy sản là quy định mới về các chất đáng lo ngại (SoC) trong bao bì. Theo đó, từ ngày 12/8/2026, tất cả bao bì đưa ra thị trường EU phải tuân thủ các ngưỡng giới hạn mới về SoC, đặc biệt là đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Đáng chú ý, bao bì tiếp xúc thực phẩm sẽ không được lưu hành nếu chứa PFAS ở mức bằng hoặc vượt ngưỡng quy định.
Với ngành thủy sản, phạm vi tác động là rất rộng. Các loại bao bì thường dùng trong xuất khẩu như túi nilon, màng bọc, khay nhựa, hộp, thùng carton, pallet nhựa… đều thuộc diện điều chỉnh nếu được đưa vào thị trường EU. Không chỉ vậy, doanh nghiệp sử dụng bao bì tiếp xúc thực phẩm còn phải chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật để chứng minh mức độ tuân thủ, trong đó có thông tin liên quan đến PFAS theo yêu cầu của quy định.
Ngoài PFAS, quy định mới cũng tiếp tục duy trì ngưỡng kiểm soát đối với các kim loại nặng trong bao bì. Tổng hàm lượng chì, cadimi, thủy ngân và crom hóa trị VI phát sinh từ các chất có trong bao bì hoặc thành phần bao bì không được vượt quá 100 mg/kg.
Bao bì phải “xanh” hơn và chứng minh được sự tuân thủ
Theo lộ trình của PPWR, từ năm 2030, tất cả bao bì lưu thông tại EU bắt buộc phải được thiết kế để có thể tái chế theo hướng khả thi về mặt kinh tế. Quy định cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về việc giảm thiểu trọng lượng và thể tích bao bì xuống mức tối thiểu cần thiết nhưng vẫn bảo đảm chức năng bảo vệ hàng hóa. Đây là yêu cầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp thủy sản thiết kế quy cách đóng gói, nhất là với hàng đông lạnh và hàng xuất container.
Một điểm đáng lưu ý khác là từ 1/1/2030, đối với bao bì nhóm, bao bì vận chuyển và bao bì thương mại điện tử, tỷ lệ không gian rỗng trong bao bì sẽ bị giới hạn ở mức tối đa 50%. Phần không gian được lấp bằng vật liệu chèn lót như xốp hơi, mút chèn… cũng được tính vào tỷ lệ này. Điều này đồng nghĩa các nhà xuất khẩu sẽ phải tối ưu lại kích thước thùng carton, quy cách xếp hàng và cách sử dụng vật liệu chèn lót để tránh bị coi là lãng phí bao bì.
Về vật liệu, EU cũng thúc đẩy mạnh yêu cầu tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì nhựa. Theo lộ trình đến năm 2030, bao bì nhựa tiếp xúc thực phẩm phải đáp ứng tỷ lệ nhựa tái chế tối thiểu nhất định, trong đó bao bì PET và các loại nhựa khác như PP, PE sẽ có các ngưỡng riêng.
Song song đó, chậm nhất đến 12/8/2028, toàn bộ bao bì phải có nhãn phân loại rác thải thống nhất theo chuẩn EU; còn từ năm 2030, bao bì sẽ phải thể hiện thêm thông tin nhận diện liên quan đến SoC theo hướng dẫn chi tiết của EU.
Theo VASEP, doanh nghiệp cũng cần đặc biệt lưu ý tới nghĩa vụ Công bố hợp chuẩn (DoC). Từ ngày 12/8/2026, trách nhiệm pháp lý trong việc lập DoC thuộc về “nhà sản xuất” – được hiểu là đơn vị sản xuất sản phẩm đóng gói hoặc chủ sở hữu nhãn hiệu/thương hiệu in trên bao bì.
Theo Quy định (EU) 2025/40, nhà sản xuất phải lập một bản tuyên bố phù hợp cho mỗi loại bao bì, kèm theo hồ sơ kỹ thuật mô tả vật liệu, bản vẽ thiết kế, tiêu chuẩn áp dụng, báo cáo thử nghiệm và phương thức đánh giá sự phù hợp. Hồ sơ này phải được lưu giữ để cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.
Khi EU vẫn là một trong những thị trường nhập khẩu thủy sản quan trọng thì việc chậm thích ứng không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn có thể khiến doanh nghiệp đối mặt nguy cơ gián đoạn đơn hàng.
Vì vậy, theo khuyến nghị của VASEP, các doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ Quy định (EU) 2025/40, chủ động làm việc sớm với nhà cung cấp bao bì để rà soát thành phần vật liệu, kiểm tra nguy cơ tồn dư PFAS và các chất đáng lo ngại khác, đồng thời chuẩn bị sẵn hồ sơ kỹ thuật và DoC trước mốc tháng 8/2026.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần theo dõi sát các hướng dẫn tiếp theo của EU về nhãn mác, phương pháp đánh giá và tiêu chuẩn kỹ thuật để kịp thời điều chỉnh bao bì xuất khẩu, giữ vững chỗ đứng tại thị trường khó tính nhưng giàu tiềm năng này.
