ESG và chuyển đổi xanh - “chìa khóa vàng” mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững

Bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ DNNVV (VCCI) phát biểu khai mạc sự kiện.

Luật chơi mới trong xuất khẩu thực phẩm, đồ uống

Ngày 6/11/2025 tại Hà Nội, Trung tâm Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Công ty CP Quảng cáo và Hội chợ thương mại VINEXAD tổ chức sự kiện kết nối “ESG & Chuyển đổi xanh - Chìa khóa nâng tầm chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững cho doanh nghiệp ngành thực phẩm, đồ uống Việt Nam”.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Thực phẩm và Đồ uống 2025, quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp F&B cả nước.

Phát biểu khai mạc, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ DNNVV - VCCI, khẳng định ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và chuyển đổi xanh đã trở thành thước đo mới của năng lực cạnh tranh và uy tín quốc tế. Với ngành thực phẩm – đồ uống, việc thích ứng tiêu chuẩn xanh là nhiệm vụ cấp thiết để duy trì vị thế xuất khẩu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản 9 tháng đầu năm 2025 đạt 52,31 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm 2024; trong đó nông sản đạt 28,51 tỷ USD, sản phẩm chăn nuôi 447,5 triệu USD, thủy sản 8,12 tỷ USD, đồ gỗ và lâm sản 13,41 tỷ USD.

Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cho biết, ngành chế biến thực phẩm Việt Nam năm 2024 đạt quy mô 79,3 tỷ USD, tăng trưởng 7,4% – minh chứng cho tiềm năng lớn và cũng là áp lực lớn khi hội nhập các chuẩn xanh toàn cầu.

Tại sự kiện, các chuyên gia đồng loạt khẳng định: “Luật chơi đã thay đổi”. Từ yêu cầu truy xuất nguồn gốc 100% của EU và Nhật Bản từ năm 2025, đến các cơ chế như EUDR chống phá rừng và CBAM áp thuế carbon, ESG giờ là điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị thế xuất khẩu vào các thị trường cao cấp.

TS Vũ Thị Phương Liên, giảng viên chính, Học viện Tài chính dẫn chứng: 88% nhà đầu tư toàn cầu quan tâm đầu tư bền vững và 69% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho sản phẩm thân thiện môi trường. ESG vì vậy trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp F&B Việt bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu nhóm FDI đã triển khai ESG tới 71%, thì doanh nghiệp tư nhân Việt Nam mới đạt 27% - con số phản ánh khoảng cách đáng lo.

Từ cam kết đến hành động - con đường sống còn

TS Nguyễn Thị Hồng Vân, giảng viên Trường Đại học Ngoại thương nhấn mạnh: “Không thể xanh nếu chưa số”. Thiếu dữ liệu, doanh nghiệp không thể đo, chứng minh, báo cáo phát thải hay truy xuất vùng nguyên liệu. EU và Nhật Bản đã chuyển sang yêu cầu 100% truy xuất điện tử từ 2025, khiến các công cụ như blockchain, BI, hóa đơn điện tử và chứng nhận xuất xứ điện tử (eCO) trở thành nền tảng mới của thương mại toàn cầu.

Theo bà Trần Kim Thoa - chuyên gia tư vấn và đào tạo doanh nghiệp, nhà sáng lập kiêm kiêm Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Chứng nhận và đào tạo ISOCert: doanh nghiệp cần tích hợp ESG vào hệ thống ISO 900 - 14001- 45001 - 22000, triển khai theo ba cấp độ: (1) xây nền ISO; (2) cải tiến Lean/Kaizen giảm lãng phí; (3) đo phát thải GHG - LCA. Những đơn vị tiên phong đã giảm 18% điện năng và 25% bao bì nhựa chỉ sau 2-3 năm áp dụng.

TS Vũ Thị Phương Liên, giảng viên chính, Học viện Tài chính (Bộ Tài chính) thuyết trình tại Sự kiện.

Các chuyên gia cũng cảnh báo, hàng rào kỹ thuật xanh sẽ siết chặt nhất ở ngành F&B do gắn liền nông nghiệp. Với EUDR, doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, ca cao, điều, hồ tiêu bắt buộc phải cung cấp tọa độ GPS từng lô đất, nếu không, hàng sẽ bị từ chối nhập khẩu. Nếu chậm chuyển đổi, Việt Nam có thể bị thay thế bởi Brazil hay Thái Lan - những quốc gia đã đi trước về ESG.

Điểm sáng là Việt Nam đang nằm trong Top 5 quốc gia được tìm kiếm nhiều nhất với nhãn “organic food supplier”. Nếu làm đúng, doanh nghiệp không chỉ tuân thủ mà còn nâng năng suất, giảm chi phí và tiếp cận vốn xanh ước tính 20–30 tỷ USD/năm theo IFC.

Sự kiện cũng là dịp VCCI giới thiệu Chương trình Bình chọn Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam năm 2025, tôn vinh doanh nghiệp có năng lực sản xuất, cung ứng và đổi mới vượt trội trong 5 lĩnh vực, trong đó có ngành công nghiệp thực phẩm. Thời gian nhận hồ sơ đến 30/11/2025, mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp tham dự.

Thông điệp chung được thống nhất tại sự kiện: ESG và chuyển đổi xanh không chỉ là xu thế mà là ranh giới sống còn của doanh nghiệp Việt. Khi thế giới bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững, chuyển đổi xanh - cùng chuyển đổi số chính là phương trình bắt buộc giúp doanh nghiệp nâng chất lượng, minh bạch chuỗi cung ứng và mở rộng xuất khẩu bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050.