​​​​​​​Doanh nghiệp phải công bố hợp quy trước khi đưa hàng nhập khẩu vào lưu thông

Hàng hóa không kiểm tra ở khâu nhập khẩu vẫn phải công bố hợp quy trước khi lưu thông. Ảnh: Minh Hà, hỗ trợ bởi AI.

Hàng có mức độ rủi ro trung bình vẫn phải công bố hợp quy

Quản lý chất lượng hàng nhập khẩu theo mức độ rủi ro đang làm thay đổi cách thức kiểm soát đối với nhiều nhóm sản phẩm. Thay vì áp dụng cùng một quy trình tại khâu nhập khẩu, nghĩa vụ của doanh nghiệp được xác định theo mức độ rủi ro, đặc tính hàng hóa và thời điểm sản phẩm được đưa ra thị trường.

Theo khoản 1 Điều 82 Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tổ chức, cá nhân nhập khẩu không phải thực hiện kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình.

Tuy nhiên, trước khi đưa hàng hóa ra lưu thông trên thị trường, doanh nghiệp phải công bố hợp quy phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng hoặc thực hiện biện pháp quản lý chất lượng được quy định tại luật khác có liên quan.

Như vậy, việc không kiểm tra chất lượng tại khâu nhập khẩu không đồng nghĩa với loại bỏ yêu cầu quản lý chất lượng mà thời điểm kiểm soát được thực hiện trước khi hàng hóa tham gia thị trường. Đây là ranh giới doanh nghiệp cần nhận diện chính xác để vừa tận dụng thuận lợi trong khâu nhập khẩu, vừa tránh phát sinh rủi ro tuân thủ khi tổ chức phân phối, trưng bày hoặc bán hàng.

Trình tự công bố hợp quy được thực hiện thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Doanh nghiệp phải xác định và liệt kê đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng, đồng thời chịu trách nhiệm về nội dung đăng ký và sự phù hợp của sản phẩm, hàng hóa đã công bố.

Phạm vi hàng hóa rủi ro trung bình được cụ thể hóa tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 36/2026/TT-BKHCN, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo đó, trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông, danh mục này bao gồm thiết bị đầu cuối thông tin di động mặt đất, thiết bị đầu cuối thông tin di động thế hệ thứ năm (5G) và pin Lithium cho máy tính xách tay, điện thoại di động, máy tính bảng. Yêu cầu quản lý đặt ra đối với hàng nhập khẩu là phải công bố hợp quy trước khi lưu thông trên thị trường.

Một điểm đáng chú ý là khái niệm “lưu thông” không chỉ giới hạn ở hành vi mua bán. Nghị định số 37/2026/NĐ-CP xác định đây là toàn bộ quá trình đưa sản phẩm, hàng hóa ra thị trường, kể cả mua bán trên nền tảng số, gồm trưng bày, khuyến mại, vận chuyển, bảo quản, lưu giữ và mua bán.

Tuy nhiên, việc vận chuyển hàng nhập khẩu từ cửa khẩu về kho lưu giữ đầu tiên và lưu giữ tại kho này không thuộc phạm vi lưu thông.

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, các hoạt động vận chuyển, bảo quản hoặc lưu giữ cần được xem xét trong tổng thể quá trình đưa hàng hóa ra thị trường; không nên mặc nhiên coi mọi hoạt động vận chuyển hay lưu giữ nội bộ là lưu thông nếu hàng hóa chưa được đưa ra thị trường.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian thực hiện đánh giá sự phù hợp và công bố hợp quy sau khi hàng được nhập khẩu. Dù vậy, nghĩa vụ phải hoàn thành trước khi hàng hóa bước vào hoạt động lưu thông vẫn được giữ nguyên nhằm bảo đảm sản phẩm đưa đến người tiêu dùng đáp ứng đầy đủ yêu cầu của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Cơ chế không phải công bố lại được áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu rủi ro trung bình đã công bố hợp quy cho lô hàng trước. Ảnh: Minh Hà.

Phân biệt miễn công bố với chưa phát sinh nghĩa vụ

Một trong những vấn đề doanh nghiệp nhập khẩu cần đặc biệt lưu ý là phân biệt giữa ba trường hợp: được miễn công bố hợp quy, không phải công bố lại và chưa phát sinh thời điểm phải công bố hợp quy, bởi đây là những trường hợp có bản chất và điều kiện áp dụng khác nhau.

Theo khoản 2 Điều 48 Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 70/2025/QH15, sản phẩm, hàng hóa được miễn công bố hợp quy khi đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý chất lượng theo một luật khác và biện pháp quản lý đó tương ứng với yêu cầu kỹ thuật tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Bên cạnh đó, Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN không quy định thêm trường hợp miễn nào ngoài trường hợp này.

Trong khi đó, cơ chế không phải công bố lại được áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu rủi ro trung bình đã công bố hợp quy cho lô hàng trước. Lô hàng tiếp theo không phải thực hiện lại nếu có cùng tên gọi, công dụng, nhãn hiệu, kiểu loại, đặc tính kỹ thuật, cơ sở sản xuất và xuất xứ.

Đây là cơ chế giảm thủ tục đối với sản phẩm đã được công bố hợp quy, không phải là miễn công bố hợp quy lần đầu. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho biết, quy định không phải công bố lại chỉ điều chỉnh thủ tục công bố hợp quy; việc chứng nhận hợp quy, nếu có, vẫn phải thực hiện theo phương thức đánh giá sự phù hợp được quy định tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và pháp luật chuyên ngành.

Trường hợp thứ ba là hàng hóa chưa được đưa ra lưu thông trên thị trường Việt Nam nên chưa xuất hiện thời điểm phải hoàn thành công bố hợp quy.

Theo ông Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, hàng hóa nhập khẩu chỉ sử dụng cho nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, sử dụng nội bộ trong doanh nghiệp hoặc nguyên liệu, vật tư chỉ đưa vào sản xuất sản phẩm xuất khẩu và thực tế không lưu thông tại Việt Nam thì chưa phát sinh nghĩa vụ công bố hợp quy theo khoản 1 Điều 82 Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.

Điển hình như trường hợp Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam. Trên cơ sở thông tin doanh nghiệp cung cấp, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho rằng thiết bị và mẫu điện thoại di động nhập khẩu chỉ phục vụ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm hoặc sử dụng nội bộ; pin Lithium chỉ làm nguyên liệu cấu thành sản phẩm sản xuất để xuất khẩu và không được đưa ra thị trường Việt Nam thì chưa phát sinh nghĩa vụ công bố hợp quy.

Lãnh đạo Ủy ban cũng lưu ý, đây không phải trường hợp được miễn công bố hợp quy mà là trường hợp chưa xuất hiện thời điểm phải thực hiện nghĩa vụ.

Thực tế trên cho thấy, doanh nghiệp không chỉ cần phân loại hàng hóa theo mức độ rủi ro mà còn phải quản lý chặt theo mục đích và luồng sử dụng. Hồ sơ đối với hàng nghiên cứu, thử nghiệm, sử dụng nội bộ hoặc nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu cần được tách biệt với hàng dự kiến kinh doanh trong nước. Mọi thay đổi về mục đích sử dụng phải được rà soát trước khi hàng hóa chuyển sang khâu lưu thông.