Chủ động công nghệ, nguyên liệu để tăng sức bật cho xuất khẩu dệt may

Bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương phát biểu tại lễ khai mạc SaigonTex - SaigonFabric 2026. Ảnh: T.H

Tỷ lệ nội địa hóa mới đạt hơn 50%

Ngành dệt may Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, khi dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn nhưng áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Dù kim ngạch xuất khẩu liên tục duy trì ở mức cao, song thực tế cho thấy “nút thắt” lớn nhất của ngành vẫn là sự phụ thuộc đáng kể vào nguyên phụ liệu nhập khẩu.

Theo các chuyên gia trong ngành, tỷ lệ nội địa hóa của dệt may Việt Nam hiện mới đạt khoảng 51-52%. Điều này đồng nghĩa phần lớn nguyên phụ liệu đầu vào vẫn phải nhập từ nước ngoài.

Sự lệ thuộc này không chỉ làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm, mà còn khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu, chi phí logistics và rủi ro giao hàng.

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị, thương mại quốc tế diễn biến phức tạp, chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài, bài toán chủ động nguyên liệu càng trở nên cấp thiết. Đây cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do (FTA), từ đó tác động đến sức cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam tại các thị trường lớn.

Tại lễ khai mạc Triển lãm quốc tế ngành công nghiệp dệt & may - thiết bị, nguyên phụ liệu & vải (SaigonTex - SaigonFabric 2026) diễn ra tại TP.HCM ngày 8/4, vấn đề nâng tỷ lệ nội địa hóa và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững tiếp tục được đặt ra như một trọng tâm chiến lược.

Phát biểu tại sự kiện, bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 46,2 tỷ USD, tăng 6% so với năm 2024; xuất siêu đạt 21 tỷ USD, tiếp tục là một trong những ngành đóng góp lớn cho cán cân thương mại quốc gia. Sản phẩm dệt may Việt Nam hiện đã có mặt tại 138 thị trường trên thế giới.

Năm 2026, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 48-50 tỷ USD. Tính đến ngày 5/4/2026, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong quý I đạt 8,8 tỷ USD, duy trì đà tăng trưởng ổn định so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành không thể tiếp tục tăng trưởng theo mô hình gia công giá rẻ.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 6-7%/năm đến năm 2030 là phù hợp với điều kiện thị trường và năng lực thực tế của ngành. Nhưng để duy trì tốc độ này, dệt may Việt Nam buộc phải đẩy nhanh tái cấu trúc, đặc biệt là giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

Đầu tư công nghệ, xanh hóa sản xuất để giữ đơn hàng

Không chỉ chịu áp lực về nguồn cung đầu vào, doanh nghiệp dệt may còn phải thích ứng với các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Các yêu cầu về ESG, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu sản phẩm số, kiểm kê khí nhà kính hay cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đang dần trở thành “giấy thông hành” bắt buộc nếu muốn giữ thị phần tại EU và các thị trường cao cấp.

Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean chia sẻ với khách hàng tại gian hàng của doanh nghiệp. Ảnh: T.H

Trong bối cảnh đó, đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và xanh hóa sản xuất không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn.

Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam, ngay trong quý I/2026, doanh nghiệp đã phải đối mặt với chi phí logistics tăng mạnh, thời gian giao hàng kéo dài, trong khi nhu cầu ở một số thị trường phục hồi chưa thực sự vững chắc. Điều này tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất - kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải chủ động tái cấu trúc sản xuất, nâng khả năng thích ứng và tối ưu chi phí. Đa dạng hóa thị trường, khách hàng, sản phẩm; đầu tư công nghệ; thúc đẩy chuyển đổi số; phát triển các dòng hàng có giá trị gia tăng cao là những hướng đi mang tính quyết định để duy trì sức cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã đi trước một bước trong chiến lược này. Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean, cho biết để tồn tại trong ngành thời trang bền vững, doanh nghiệp phải đầu tư có chiều sâu, đặc biệt là máy móc hiện đại để đáp ứng tiêu chuẩn xanh, nhất là tại thị trường châu Âu.

Từ năm 2012, Việt Thắng Jean đã đầu tư 25 triệu USD cho 2 nhà máy, đồng thời mạnh dạn đưa vào vận hành các công nghệ hiện đại như máy laser Plexi Pro Technology 4.0 để tạo hoa văn, bạc màu nghệ thuật, tạo rách và định hình phom trên chất liệu denim. Doanh nghiệp cũng đầu tư 2 dây chuyền sản xuất từ Thổ Nhĩ Kỳ với tổng chi phí hơn 12 triệu USD.

Nhiều máy móc hện đại được giới thiệu tại triển lãm. Ảnh: T.H