Đổi mới sinh thái trong ngành dệt may hướng tới xuất khẩu bền vững

Các đại biểu phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Đổi mới sinh thái - giải pháp trọng tâm cho chuyển đổi xanh

Ngày 20/3/2026, tại Hà Nội, Hội thảo tập huấn “Đổi mới sinh thái trong ngành dệt may Việt Nam” được tổ chức với sự phối hợp của Trung tâm Công nghệ Môi trường (ENTEC), Công ty TNHH Trung tâm Sản xuất sạch hơn Việt Nam (VNCPC) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), thu hút đông đảo chuyên gia trong và ngoài nước cùng cộng đồng doanh nghiệp dệt may.

Phát biểu khai mạc, PGS,TS. Phạm Văn Lợi, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (IMHEMS) - Giám đốc Ban quản lý dự án nhấn mạnh: “Mục tiêu cốt lõi của dự án là nâng cao năng lực quản lý hóa chất và chất thải công nghiệp, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ tuân thủ quy định pháp lý mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế”.

Theo ông Lợi, trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững là yêu cầu tất yếu.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành dệt may Việt Nam ước đạt 46 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024; sử dụng khoảng 3 triệu lao động và giữ vị thế top 3 thế giới về xuất khẩu. Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng xuất khẩu là áp lực lớn về môi trường. Công đoạn nhuộm và hoàn tất vải được xác định là nguồn gây ô nhiễm nước công nghiệp chính, trong khi toàn ngành sử dụng khoảng 3.500 loại hóa chất. Trung bình, để sản xuất 1 kg hàng dệt cần khoảng 0,58 kg hóa chất, nhiều chất có nguy cơ cao đối với sức khỏe và môi trường. Ngành cũng phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂ mỗi năm.

Theo TS. Nguyễn Thị Phương Mai, Phó Viện trưởng IMHEMS, đổi mới sinh thái là quá trình đổi mới toàn diện, giúp doanh nghiệp vừa giải quyết các vấn đề môi trường vừa tìm kiếm cơ hội kinh doanh mới. TS. Nguyễn Thị Phương Mai cho biết, dự án hướng tới hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhận diện “điểm nóng” trong chuỗi giá trị, từ đó xây dựng các mô hình kinh doanh bền vững hơn.

“Đổi mới sinh thái không chỉ là cải tiến kỹ thuật mà còn là thay đổi tư duy, tiếp cận theo vòng đời sản phẩm và tăng cường hợp tác trong toàn chuỗi giá trị”, TS. Nguyễn Thị Phương Mai nhấn mạnh. Theo đó, doanh nghiệp dệt may Việt Nam cần rà soát từ khâu nguyên liệu, sản xuất đến tiêu dùng và xử lý sau sử dụng để giảm thiểu tác động môi trường.

Các chuyên gia tại hội thảo cũng nhấn mạnh, vai trò của việc áp dụng các kỹ thuật hiện có tốt nhất nhằm giảm tiêu thụ hóa chất, tiết kiệm nước và năng lượng. Song song, mô hình kinh tế tuần hoàn được khuyến khích nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm phát sinh chất thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

PGS,TS. Phùng Chí Sỹ, Giám đốc ENTEC cho biết, hệ thống quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, an toàn hóa chất và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đang ngày càng hoàn thiện, tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam chuyển đổi. Ông Phùng Chí Sỹ nhấn mạnh việc minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đáng chú ý, chương trình thí điểm sẽ lựa chọn từ 8 đến 10 doanh nghiệp trong ngành dệt may Việt Nam để hỗ trợ đổi mới sinh thái. Các doanh nghiệp được tư vấn kỹ thuật, đào tạo và hỗ trợ xây dựng phương án kinh doanh khả thi, đồng thời có cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Toàn bộ hoạt động hỗ trợ được cung cấp miễn phí và đảm bảo bảo mật thông tin.

Liên kết chuỗi, nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu

Cùng với đổi mới công nghệ, việc xây dựng chuỗi liên kết bền vững được xác định là yếu tố then chốt giúp ngành dệt may Việt Nam đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

TS. Lê Xuân Thịnh, Giám đốc VNCPC cho biết, xu hướng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm thân thiện môi trường, sử dụng vật liệu bền vững và áp dụng quy trình sản xuất sạch hơn. Các thương hiệu lớn trên thế giới ngày càng ưu tiên lựa chọn đối tác đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, điều này tạo áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam.

Việc xây dựng hệ sinh thái dệt may bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp dệt may đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn góp phần tối ưu chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam tiếp cận các nguồn vốn xanh như tín dụng xanh và trái phiếu xanh nhằm đầu tư đổi mới công nghệ.

Thực tế cho thấy, ngành dệt may Việt Nam đang có nhiều cơ hội chuyển đổi nhờ các chính sách quốc gia về tăng trưởng xanh, các hiệp định thương mại tự do và sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Các giải pháp như sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, đầu tư năng lượng tái tạo, tái chế nước và ứng dụng công nghệ số đang dần được triển khai.

Tuy nhiên, theo TS. Lê Xuân Thịnh, để quá trình chuyển đổi đạt hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp ngành dệt may và các bên liên quan, cùng với lộ trình rõ ràng và nguồn lực phù hợp. Hội thảo được kỳ vọng là diễn đàn kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác, góp phần xây dựng ngành dệt may Việt Nam phát triển theo hướng xanh, bền vững và có năng lực cạnh tranh cao trên thị trường toàn cầu.