 |
| Cách tiếp cận mới giúp chính sách thuế phản ánh sát hơn khả năng nộp thuế thực tế của từng người nộp thuế. |
Gia đình có con nhỏ sẽ được giảm gánh nặng thuế rõ nhất
Chị Phạm Thị Thúy, đang công tác tại Bệnh viện Tim Hà Nội cho biết, tổng thu nhập của hai vợ chồng hiện vào khoảng 60 triệu đồng/tháng. Hiện gia đình có hai con, một cháu học tiểu học, một cháu học THCS nên mỗi tháng phải dành một khoản đáng kể cho học phí, các khoản học thêm, sách vở cũng như chi phí chăm sóc sức khỏe.
“Những năm gần đây, thu nhập của hai vợ chồng tuy ổn định nhưng chi tiêu gần như hết. Riêng tiền học của hai con đã chiếm một khoản khá lớn, chưa kể nếu các cháu hoặc bố mẹ ốm đau thì chi phí khám, chữa bệnh cũng không hề nhỏ. Khi quyết toán thuế năm trước, vợ chồng tôi vẫn phải nộp thêm một khoản thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Vì vậy, khi biết từ kỳ tính thuế năm 2026 ngoài mức giảm trừ gia cảnh mới còn được giảm trừ thêm các khoản chi cho y tế và giáo dục nếu đáp ứng điều kiện, tôi thấy chính sách đã sát với thực tế hơn rất nhiều”, chị Phạm Thị Thúy chia sẻ.
Trong khi đó, theo anh Nguyễn Quang Duy, kỹ sư phần mềm tại một doanh nghiệp công nghệ trên đường Cầu Giấy (Hà Nội), điều anh quan tâm nhất không phải là được miễn thuế, mà là những khoản chi thiết yếu của gia đình trước đây hoàn toàn do người lao động tự chi trả thì nay đã được tính đến khi xác định thu nhập chịu thuế.
“Nếu các khoản học phí của hai con và chi phí khám, chữa bệnh của gia đình có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định thì số thuế phải nộp chắc chắn sẽ giảm đáng kể. Điều này tạo cảm giác công bằng hơn, bởi những gia đình có con nhỏ thường phải dành phần lớn thu nhập cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe”, anh Nguyễn Quang Duy nói.
Những chia sẻ này cũng là kỳ vọng chung của nhiều người làm công ăn lương khi Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Nghị định số 253/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên bổ sung cơ chế giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục - đào tạo.
Theo quy định tại Nghị định số 253/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thực hiện Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15, từ kỳ tính thuế năm 2026, bên cạnh mức giảm trừ gia cảnh và các khoản bảo hiểm bắt buộc theo quy định, cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công còn được giảm trừ khỏi thu nhập chịu thuế đối với các khoản chi cho y tế và giáo dục - đào tạo của bản thân và người phụ thuộc nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.
Cụ thể, người nộp thuế được giảm trừ các khoản chi khám bệnh, chữa bệnh tại các cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả nhưng phần chi phí đó chưa được bảo hiểm y tế hoặc các nguồn kinh phí khác thanh toán, với mức tối đa 23 triệu đồng/năm.
Đối với giáo dục - đào tạo, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm đối với học phí tại các cơ sở giáo dục trong nước, bao gồm giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và các khóa đào tạo kỹ năng chuyên môn theo quy định của pháp luật.
Như vậy, tổng mức chi phí được trừ khỏi thu nhập chịu thuế đối với hai nhóm chi này tối đa là 47 triệu đồng/năm nếu người nộp thuế phát sinh các khoản chi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Đây là mức chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, không phải số thuế được giảm trực tiếp.
Để được áp dụng, các khoản chi phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp; riêng chi phí khám, chữa bệnh phải kèm bảng kê chi phí theo quy định của Bộ Y tế.
Đồng thời, các khoản chi này chỉ được tính giảm trừ nếu chưa được ngân sách nhà nước, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, doanh nghiệp hoặc tổ chức, cá nhân khác thanh toán, hỗ trợ hoặc chi trả thay.
Nghị định số 253/2026/NĐ-CP cũng tiếp tục cho phép người nộp thuế được giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học đủ điều kiện theo quy định.
Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung khoản giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục nhằm phản ánh đầy đủ hơn khả năng nộp thuế của cá nhân khi phát sinh các khoản chi thiết yếu, đồng thời bảo đảm công bằng giữa những người có cùng mức thu nhập nhưng có điều kiện chi tiêu khác nhau.
Vì vậy, nhóm hưởng lợi rõ nét nhất được dự báo là người làm công ăn lương, đang nuôi con đi học hoặc thường xuyên phát sinh chi phí khám, chữa bệnh.
 | |
|
Phản ánh sát hơn khả năng nộp thuế của người dân
Đánh giá về quy định mới, TS. Đào Lê Trang Anh, Giảng viên cấp cao ngành Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, lần đầu tiên pháp luật thuế TNCN cho phép giảm trừ các khoản chi cho y tế và giáo dục là bước tiến quan trọng, đưa chính sách thuế tiến gần hơn với thực tế chi tiêu của các hộ gia đình.
 |
| TS. Đào Lê Trang Anh. |
Theo bà, trước đây nghĩa vụ thuế chủ yếu được xác định trên cơ sở mức giảm trừ gia cảnh cố định, trong khi chi phí cho học tập và chăm sóc sức khỏe ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách của nhiều gia đình, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Điều này dẫn đến thực tế những người có cùng mức thu nhập nhưng phải dành phần lớn thu nhập cho con cái hoặc khám, chữa bệnh vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế tương đương với người có ít khoản chi thiết yếu hơn.
“Việc bổ sung các khoản giảm trừ này giúp thu nhập tính thuế phản ánh sát hơn thu nhập khả dụng thực tế của người dân, qua đó nâng cao tính công bằng của chính sách thuế. Nhóm hưởng lợi rõ nhất sẽ là người làm công ăn lương có thu nhập ở mức trung bình khá, đang nuôi con đi học hoặc thường xuyên phát sinh chi phí khám, chữa bệnh”, TS. Đào Lê Trang Anh nhận định.
Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung khoản giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục không chỉ hỗ trợ người nộp thuế giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn góp phần hoàn thiện nguyên tắc xác định thu nhập tính thuế theo hướng phản ánh đầy đủ hơn khả năng nộp thuế của cá nhân.
Đây cũng là một trong những nội dung sửa đổi quan trọng của Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 nhằm bảo đảm công bằng giữa những người có cùng mức thu nhập nhưng có hoàn cảnh chi tiêu khác nhau.
Thuế TNCN được xây dựng trên nguyên tắc người có thu nhập cao hơn thực hiện nghĩa vụ thuế lớn hơn; đồng thời, người có cùng mức thu nhập nhưng phát sinh các khoản chi đủ điều kiện được giảm trừ theo quy định sẽ có thu nhập tính thuế thấp hơn và vì vậy số thuế phải nộp cũng giảm tương ứng. Cách tiếp cận này giúp chính sách thuế phản ánh sát hơn khả năng nộp thuế thực tế của từng người nộp thuế.
Đây cũng là điểm mới đáng chú ý của Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 so với trước đây. Nếu như trước đây việc xác định thu nhập tính thuế chủ yếu dựa trên mức giảm trừ gia cảnh thì nay pháp luật đã bổ sung thêm cơ chế giảm trừ đối với một số khoản chi thiết yếu phát sinh thực tế, với điều kiện người nộp thuế đáp ứng đầy đủ quy định về đối tượng, phạm vi chi và hóa đơn, chứng từ.
Bên cạnh việc bổ sung hai khoản giảm trừ mới, Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 cũng nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc.
Theo tính toán của Bộ Tài chính, trong trường hợp người nộp thuế có một người phụ thuộc và phát sinh đầy đủ các khoản chi y tế, giáo dục đủ điều kiện theo quy định, tổng các khoản được trừ khỏi thu nhập chịu thuế (chưa bao gồm các khoản bảo hiểm bắt buộc) có thể lên tới 307,4 triệu đồng/năm, tương đương khoảng 2,45 lần thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025.
Bộ Tài chính cũng tính toán, trong trường hợp người nộp thuế có một người phụ thuộc và được áp dụng mức giảm trừ tối đa đối với chi phí y tế, giáo dục thì với mức thu nhập khoảng 28,63 triệu đồng/tháng (sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc), cá nhân mới bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần.
Các con số trên là kết quả tính toán của Bộ Tài chính nhằm minh họa tác động của chính sách mới, không phải là ngưỡng thu nhập được quy định trực tiếp trong Luật hoặc Nghị định.
Chính vì vậy, lợi ích của chính sách sẽ không phân bổ đồng đều cho mọi người nộp thuế. Nhóm có thu nhập thấp vốn chưa thuộc diện phải nộp thuế sẽ ít chịu tác động, trong khi nhóm người làm công ăn lương có thu nhập ở mức trung bình, có người phụ thuộc và thường xuyên phát sinh chi phí học tập, khám chữa bệnh sẽ là đối tượng được hưởng lợi rõ nét nhất khi đồng thời được áp dụng mức giảm trừ gia cảnh mới và các khoản giảm trừ bổ sung.
 |
| Bà Võ Thị Thục Viên. |
Bà Võ Thị Thục Viên, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đào tạo Tư vấn Thuế Sài Nam, Giảng viên doanh nhân Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, việc cho phép giảm trừ các khoản chi y tế và giáo dục trước khi xác định thu nhập tính thuế là bước tiến tích cực trong quá trình hoàn thiện chính sách thuế TNCN theo hướng công bằng và nhân văn hơn.
Trước đây pháp luật thuế TNCN chủ yếu áp dụng cơ chế giảm trừ gia cảnh cố định cho bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc. Cách tiếp cận này đơn giản, thuận lợi trong tổ chức thực hiện nhưng chưa phản ánh đầy đủ những khoản chi thiết yếu mà nhiều gia đình buộc phải chi trả, đặc biệt là chi phí học tập và chăm sóc sức khỏe.
“Trên thực tế, có những người có cùng mức thu nhập nhưng hoàn cảnh chi tiêu rất khác nhau. Có người phải dành phần lớn thu nhập để chữa bệnh hoặc nuôi con ăn học, trong khi người khác gần như không phát sinh các khoản chi này. Việc bổ sung khoản giảm trừ đối với y tế và giáo dục sẽ góp phần tăng tính công bằng của chính sách thuế khi xác định nghĩa vụ thuế của từng cá nhân”, bà Võ Thị Thục Viên phân tích.
Theo vị chuyên gia, quy định mới cũng giúp chính sách thuế TNCN của Việt Nam tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống dữ liệu, hóa đơn điện tử và cơ chế kiểm soát chứng từ nhằm bảo đảm việc áp dụng đúng đối tượng, đúng điều kiện, đồng thời hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách hoặc kê khai không đúng thực tế.
Việc bổ sung cơ chế giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho người nộp thuế mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy xây dựng chính sách thuế TNCN. Thay vì chỉ dựa trên mức giảm trừ gia cảnh cố định, chính sách đã từng bước tính đến những khoản chi thiết yếu phát sinh trong thực tế đời sống của người dân.
Như vậy, việc bổ sung các khoản giảm trừ này hướng tới bảo đảm nghĩa vụ thuế phản ánh sát hơn khả năng nộp thuế của cá nhân, đồng thời tạo sự công bằng giữa những người có cùng mức thu nhập nhưng có hoàn cảnh chi tiêu khác nhau. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng của Luật thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Nghị định số 253/2026/NĐ-CP trong quá trình tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế theo hướng hiện đại, minh bạch và bám sát thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội.
