Tránh nhầm lẫn “Made in Vietnam” và xuất xứ hàng hóa

Một nhầm lẫn khác khá phổ biến hiện nay là việc đánh đồng xuất xứ hàng hóa với truy xuất nguồn gốc.

Nhãn “Made in Vietnam” hoàn toàn khác với C/O

Xuất xứ hàng hóa là căn cứ pháp lý quan trọng để doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu hoặc nhập khẩu theo các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia. Khi hàng hóa đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ của từng hiệp định, doanh nghiệp sẽ được cấp C/O hoặc được tự chứng nhận xuất xứ theo cơ chế phù hợp. Điều này giúp giảm chi phí thuế, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), quy định về xuất xứ hàng hóa để cấp C/O chỉ áp dụng cho hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu. Hàng hóa có C/O hợp lệ được coi là đáp ứng yêu cầu pháp lý của nước nhập khẩu và được hưởng các ưu đãi thuế quan đã được các quốc gia cam kết trong khuôn khổ FTA. Đây là nội dung mang tính pháp lý quốc tế, được đàm phán và thống nhất giữa các nước.

Về bản chất, C/O không đơn thuần là một thủ tục hành chính mà là sự xác nhận hàng hóa đã được sản xuất, chế biến hoặc tạo ra giá trị gia tăng tại quốc gia xuất xứ theo đúng tiêu chí quy định. Các quy tắc xuất xứ thường dựa trên ba nhóm nguyên tắc cơ bản: hàng hóa có xuất xứ thuần túy; hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu đã có xuất xứ và hàng hóa sử dụng nguyên liệu không có xuất xứ nhưng đã trải qua quá trình gia công, chế biến tạo ra sự chuyển đổi cơ bản.

Khác với C/O, nhãn “Made in Vietnam” mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Đây là thông tin do doanh nghiệp tự ghi trên sản phẩm lưu thông trong nước, nhằm cung cấp thông tin cho người tiêu dùng về nguồn gốc hàng hóa, phục vụ hoạt động tiếp thị, xây dựng thương hiệu và tạo niềm tin trên thị trường nội địa.

Việc ghi nhãn “Made in Vietnam” không gắn trực tiếp với ưu đãi thuế quan trong các FTA và cũng không thể thay thế cho C/O trong thương mại quốc tế. Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp còn nhầm lẫn, khi cho rằng hàng hóa đủ điều kiện ghi “Made in Vietnam” thì đương nhiên đủ điều kiện cấp C/O, hoặc ngược lại. Trên thực tế, hai cơ chế này có mục tiêu và phạm vi áp dụng hoàn toàn khác nhau.

Đối với người tiêu dùng, nhãn “Made in Vietnam” là căn cứ quan trọng để đưa ra quyết định mua sắm, nhất là trong bối cảnh người dân ngày càng quan tâm đến hàng Việt, chất lượng sản phẩm và tính minh bạch thông tin. Nếu doanh nghiệp ghi nhãn không đúng bản chất, không chỉ đối mặt với rủi ro pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng.

Hiểu đúng để bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng

Theo TS Võ Thy Trang (Khoa Kinh tế, Học viện Tài chính), một nhầm lẫn khác cũng khá phổ biến hiện nay là việc đánh đồng xuất xứ hàng hóa với truy xuất nguồn gốc. Thực tế, truy xuất nguồn gốc nhằm theo dõi toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến đến phân phối sản phẩm ra thị trường. Mục tiêu của truy xuất nguồn gốc là phục vụ quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch chuỗi cung ứng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong khi đó, xuất xứ hàng hóa chỉ tập trung vào việc xác định các tiêu chí cần thiết để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo FTA. Hai cơ chế này có thể song hành và bổ trợ cho nhau, nhưng không thể thay thế cho nhau. Một sản phẩm có hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ chưa chắc đã đáp ứng quy tắc xuất xứ để được cấp C/O và ngược lại.

Đối với thị trường tiêu dùng trong nước, truy xuất nguồn gốc giúp người mua hiểu rõ hơn về hành trình của sản phẩm, từ đó nâng cao niềm tin và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, việc gắn nhãn “Made in Vietnam” vẫn phải tuân thủ đúng quy định, phản ánh trung thực bản chất sản xuất của hàng hóa.

Các chuyên gia cho rằng, việc không phân biệt rõ giữa C/O, nhãn “Made in Vietnam” và truy xuất nguồn gốc có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro. Theo TS Trang, ở thị trường quốc tế, sai sót về xuất xứ có thể dẫn đến bị từ chối ưu đãi thuế, bị điều tra phòng vệ thương mại hoặc bị xử phạt theo quy định của nước nhập khẩu. Ở thị trường trong nước, việc ghi nhãn không đúng có thể gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng, làm giảm uy tín thương hiệu và phát sinh tranh chấp.

Đối với người tiêu dùng, thông tin không rõ ràng về xuất xứ và nhãn mác sẽ ảnh hưởng đến quyền được biết và quyền lựa chọn sản phẩm. Trong bối cảnh tiêu dùng ngày càng chú trọng tính minh bạch, đây là yếu tố có tác động lâu dài đến niềm tin đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Các chuyên gia khuyến nghị, doanh nghiệp cần hiểu đúng và phân biệt rạch ròi giữa xuất xứ hàng hóa để cấp C/O, nhãn “Made in Vietnam” và truy xuất nguồn gốc. “Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các FTA, mà còn bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế”, TS Trang nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt, sự minh bạch về thông tin hàng hóa không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin tiêu dùng và phát triển bền vững.