Tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho thị trường thương mại điện tử

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật TMĐT hướng tới phân loại cụ thể các hình thức hoạt động TMĐT như: website bán hàng, website cung cấp dịch vụ TMĐT, ứng dụng di động, nền tảng số có chức năng giao dịch trực tuyến.

Tăng trách nhiệm của sàn giao dịch TMĐT

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 2835/QĐ-TTg, Bộ Công Thương đã tổ chức rà soát, nghiên cứu và xây dựng hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật TMĐT, tập trung làm rõ cơ chế quản lý hoạt động TMĐT trong bối cảnh thị trường số phát triển nhanh, đa dạng mô hình kinh doanh và phát sinh nhiều vấn đề mới.

Theo hồ sơ xây dựng nghị định, việc ban hành văn bản quy định chi tiết là cần thiết để cụ thể hóa các điều khoản của Luật TMĐT, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý thực tiễn. Dự thảo Nghị định hướng tới mục tiêu tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia TMĐT, nhất là sàn giao dịch, tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian, người bán và các đơn vị hỗ trợ.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, bao gồm thương nhân, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động TMĐT; tổ chức cung cấp hạ tầng kỹ thuật, nền tảng số; các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ như thanh toán, logistics và các bên liên quan.

Ban soạn thảo cho biết, dự thảo Nghị định phân loại rõ các hình thức hoạt động TMĐT như: website bán hàng, website cung cấp dịch vụ TMĐT, ứng dụng di động, nền tảng số có chức năng giao dịch trực tuyến. Trên cơ sở đó, quy định cụ thể nghĩa vụ đăng ký, thông báo, cung cấp thông tin và trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước.

Việc xác định rõ từng loại hình nhằm tránh chồng chéo trong áp dụng pháp luật, đồng thời bảo đảm mọi mô hình kinh doanh trên môi trường số đều được quản lý theo đúng bản chất hoạt động.

Dự thảo Nghị định cũng dành dung lượng lớn quy định về trách nhiệm của sàn giao dịch TMĐT. Theo đó, sàn phải thiết lập cơ chế kiểm soát thông tin người bán, yêu cầu cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về chủ thể kinh doanh trước khi cho phép mở gian hàng hoặc đăng tải sản phẩm.

Các sàn có trách nhiệm xây dựng, công bố công khai quy chế hoạt động; thiết lập công cụ để người tiêu dùng phản ánh, khiếu nại; lưu trữ thông tin giao dịch theo thời hạn quy định; phối hợp cung cấp dữ liệu khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Đặc biệt, dự thảo Nghị định làm rõ nghĩa vụ rà soát, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật khi phát hiện hoặc khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng. Quy định này nhằm bảo đảm môi trường TMĐT minh bạch, hạn chế tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc.

Bổ sung cơ chế quản lý hoạt động xuyên biên giới

Bên cạnh trách nhiệm của sàn, dự thảo Nghị định quy định cụ thể nghĩa vụ của thương nhân, tổ chức, cá nhân bán hàng trên môi trường TMĐT. Người bán phải cung cấp đầy đủ thông tin về tên, địa chỉ, mã số thuế (nếu có), số điện thoại liên hệ; thông tin về hàng hóa, dịch vụ; điều kiện giao dịch; chính sách đổi trả, bảo hành.

Dự thảo yêu cầu thông tin cung cấp phải chính xác, trung thực, không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Trong trường hợp có thay đổi, người bán phải kịp thời cập nhật.

Đối với các chủ thể kinh doanh xuyên biên giới, dự thảo Nghị định đề cập nghĩa vụ tuân thủ pháp luật Việt Nam khi cung cấp hàng hóa, dịch vụ vào thị trường trong nước, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý khi có yêu cầu.

Thực tiễn cho thấy, hoạt động TMĐT xuyên biên giới ngày càng gia tăng. Vì vậy, dự thảo Nghị định đã bổ sung các quy định nhằm tăng cường quản lý đối với nền tảng, thương nhân nước ngoài có hoạt động cung cấp dịch vụ vào Việt Nam.

Theo đó, các tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ TMĐT có phát sinh giao dịch tại Việt Nam phải thực hiện nghĩa vụ đăng ký, cung cấp thông tin đại diện hoặc đầu mối liên hệ tại Việt Nam; tuân thủ quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và nghĩa vụ thuế theo quy định pháp luật.

Quy định này nhằm bảo đảm sự bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý thực hiện thanh tra, kiểm tra khi cần thiết.

Một điểm đáng chú ý được cơ quan soạn thảo đề cập tại hồ sơ xây dựng Nghị định là yêu cầu tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể tham gia TMĐT với cơ quan quản lý nhà nước.

Dự thảo Nghị định quy định sàn giao dịch, nền tảng số phải định kỳ báo cáo hoặc cung cấp dữ liệu về tình hình hoạt động, số lượng người bán, doanh thu giao dịch, danh mục ngành hàng… theo yêu cầu. Việc cung cấp dữ liệu phải bảo đảm đúng mục đích, tuân thủ quy định về bảo mật và an toàn thông tin.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng đặt ra cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan trong quản lý TMĐT, nhằm tránh chồng chéo, bảo đảm hiệu quả giám sát.

Bảo đảm tính khả thi, phù hợp thực tiễn

Bộ Công Thương cho biết, dự thảo Nghị định tiếp tục kế thừa và hoàn thiện quy định về đăng ký, thông báo website, ứng dụng TMĐT. Theo đó, các chủ thể phải thực hiện thủ tục trước khi chính thức cung cấp dịch vụ ra thị trường. Quy định này nhằm giúp cơ quan quản lý nắm bắt đầy đủ thông tin về các nền tảng đang hoạt động, từ đó có cơ sở theo dõi, kiểm tra khi cần thiết.

Bên cạnh các quy định về quản lý, dự thảo Nghị định cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch điện tử. Các sàn và người bán phải công khai điều kiện giao dịch, chính sách bảo hành, đổi trả; thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết khiếu nại. Việc quảng cáo, khuyến mại trên môi trường TMĐT phải tuân thủ quy định của pháp luật có liên quan…

Việc ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật TMĐT được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch cho hoạt động TMĐT; làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia; tăng cường kỷ cương pháp luật trong môi trường số.

Dự thảo Nghị định hiện đang được hoàn thiện theo quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Theo lộ trình, dự thảo Nghị định đang được cơ quan soạn thảo lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai.