Tăng tính chủ động cho địa phương trong quản lý thương mại

Sửa luật theo hướng phân cấp rõ thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý thủ tục, giảm thiểu thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp và người dân.

Đẩy mạnh phân cấp, giảm gánh nặng thủ tục

Không chỉ sửa đổi quy định không còn tương thích và “lạc nhịp” với bối cảnh phát triển mới, chồng chéo sau nhiều năm thi hành, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật còn đặt ra một yêu cầu lớn hơn, đó là thay đổi cách tiếp cận quản lý theo hướng phân cấp, phân quyền rõ ràng, gắn chặt với cải cách TTHC. Đây là giải pháp then chốt để khắc phục tình trạng tập trung thẩm quyền ở Trung ương, giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh thị trường vận động nhanh, tiêu dùng ngày càng đa dạng.

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của dự án luật lần này là việc rà soát, sửa đổi các quy định nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương phân cấp, phân quyền đã được Đảng, Nhà nước và Chính phủ xác định trong nhiều nghị quyết, kết luận và nghị định thời gian qua.

Bộ Công Thương cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật được xây dựng với mục tiêu khắc phục tình trạng “nghị định đi trước, luật theo sau”, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để việc phân cấp, phân quyền được thực hiện ổn định, lâu dài, tránh tình trạng áp dụng thiếu nhất quán.

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định về phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, trong đó có các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Tuy nhiên, do các luật chuyên ngành chưa được sửa đổi kịp thời, việc triển khai trên thực tế còn gặp vướng mắc, thậm chí lúng túng trong xác định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương.

Theo các chuyên gia, việc đưa nội dung phân cấp, phân quyền vào sửa đổi đồng bộ 4 đạo luật là bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm đổi mới tư duy quản lý và phương thức điều hành. Luật sư Bùi Văn Đức (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh), cách tiếp cận này nhằm bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa không làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động ngoại thương, nhất là các lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến an ninh kinh tế, an toàn xã hội và việc thực hiện các cam kết quốc tế.

Thực vậy, qua rà soát, Bộ Công Thương xác định nhiều nội dung quản lý hiện nay hoàn toàn có thể phân cấp cho địa phương thực hiện hiệu quả, phù hợp với thực tiễn quản lý và yêu cầu cải cách hành chính. Đơn cử, một số hoạt động như quản lý khuyến mại, hội chợ, triển lãm thương mại hiện vẫn được quy định theo hướng Bộ quản lý thống nhất. Trên thực tế, các hoạt động này chủ yếu diễn ra tại địa phương, gắn trực tiếp với đặc thù thị trường, quy mô và điều kiện cụ thể của từng vùng, từng địa bàn.

“Việc sửa đổi luật theo hướng phân cấp rõ thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý thủ tục, giảm thiểu thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp và người dân”, cơ quan soạn thảo kỳ vọng.

Không chỉ vậy, theo Bộ Công Thương, việc phân cấp còn góp phần phát huy vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý hoạt động thương mại trên địa bàn, nhất là trong bối cảnh thị trường nội địa và tiêu dùng đang ngày càng sôi động, đa dạng về hình thức. Trong khi đó, cơ quan quản lý Trung ương sẽ có điều kiện tập trung hơn vào xây dựng chính sách, chiến lược, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý các vấn đề mang tính liên vùng, liên ngành.

Theo các báo cáo đánh giá tác động của Bộ Công Thương, hiện nay nhiều thủ tục liên quan đến cấp phép, chứng nhận xuất xứ hàng hóa, gia công hàng hóa vẫn tập trung thẩm quyền ở Bộ Công Thương, trong khi số lượng hồ sơ ngày càng tăng. Điều này không chỉ tạo áp lực lớn cho cơ quan Trung ương mà còn kéo dài thời gian xử lý, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Hướng tới nền tảng pháp lý ổn định cho thị trường

Một nguyên tắc được nhấn mạnh xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật của Bộ Công Thơng là: phân cấp, phân quyền không tách rời cải cách TTHC. Qua tổng kết thi hành 4 luật, Bộ Công Thương đã chỉ ra rằng, nhiều thủ tục hiện nay còn rườm rà, yêu cầu hồ sơ phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài, làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trong không ít trường hợp, cùng một nội dung nhưng doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục tại nhiều cơ quan khác nhau, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả kinh doanh. Dự án luật hướng tới việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục trên cơ sở chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số mà Chính phủ đang triển khai, đồng thời đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp về một môi trường kinh doanh minh bạch, thông thoáng hơn.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi NTD, việc phân cấp, phân quyền được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với trách nhiệm của chính quyền địa phương. Thực tiễn cho thấy, phần lớn các tranh chấp, khiếu nại của người tiêu dùng phát sinh và được giải quyết tại cơ sở.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, kéo dài thời gian xử lý, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của NTD.

Cơ quan soạn thảo cho biết, dự án luật sửa đổi theo hướng làm rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương trong công tác bảo vệ quyền lợi NTD, đồng thời vẫn bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, hướng dẫn và giám sát của cơ quan Trung ương. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, giúp các vụ việc được xử lý kịp thời, đúng thẩm quyền.

“Phân cấp, phân quyền không có nghĩa là buông lỏng quản lý nhà nước. Ngược lại, phân cấp phải đi đôi với việc xác định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm”, Bộ Công Thương nhấn mạnh tại Báo cáo đánh giá tác động của dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật.

Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi luật nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các cấp chính quyền thực hiện đúng thẩm quyền, tránh tình trạng “vừa làm vừa lo sai”, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực do thẩm quyền không rõ ràng hoặc chồng chéo.

“Khi thẩm quyền được phân định rõ ràng, thủ tục được đơn giản hóa, doanh nghiệp sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước cũng có điều kiện nâng cao chất lượng xây dựng chính sách và hiệu quả thực thi pháp luật”, Luật sư Bùi Văn Đức phân tích.

Có thể thấy, trọng tâm phân cấp, phân quyền gắn với cải cách TTHC trong dự án luật không chỉ nhằm giải quyết những vướng mắc trước mắt, mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng một hệ thống pháp luật ổn định, tạo động lực cho thị trường, tiêu dùng và môi trường kinh doanh trong giai đoạn phát triển mới.