Hoàn thiện quản lý an toàn thực phẩm, tháo gỡ điểm nghẽn cho thị trường

Việc kiểm soát ATTP ngay từ gốc kỳ vọng sẽ góp phần lập lại trật tự thị trường, tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với thực phẩm lưu thông trong nước.

Quản lý thực phẩm chuyển sang kiểm soát toàn chuỗi

Theo Bộ Y tế, nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng thời gian qua, đặc biệt liên quan đến thực phẩm giả, sữa giả, thực phẩm kém chất lượng, xuất phát từ kẽ hở của Nghị định số 15/2018/NĐ-CP. Cơ chế tự công bố bị một số doanh nghiệp lợi dụng, gây rủi ro trực tiếp cho sức khỏe người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh. Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.13/NĐ-CP (Nghị định số 66.13) và Nghị định số 46/2026/NĐ-CP (Nghị định số 46) là nhằm khắc phục triệt để thực trạng này.

Một thay đổi nền tảng của Nghị định số 46 là quy định cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm. Trước đây, nhiều trường hợp doanh nghiệp thương mại đứng tên, khiến việc xác định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra vi phạm gặp khó khăn.

Phát biểu tại Hội nghị triển khai Nghị định số 46 và Nghị định số 66.13 ngày 2/2, TS Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục ATTP (Bộ Y tế) cho biết, quy định mới nhằm xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với chất lượng và mức độ an toàn của thực phẩm lưu thông trên thị trường. Trách nhiệm được gắn trực tiếp với nơi sản xuất, thay vì bị “chia nhỏ” qua nhiều khâu trung gian.

Song song đó, các cơ sở sản xuất thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm bổ sung và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi buộc phải áp dụng các hệ thống quản lý ATTP như: HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc chứng nhận tương đương, hoặc có Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP đạt yêu cầu thực hành sản xuất tốt.

Ở khâu trước khi sản phẩm ra thị trường, Nghị định số 46 yêu cầu tăng cường quản lý việc công bố tiêu chuẩn áp dụng đối với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, bao bì và dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đặc biệt trong trường hợp chưa có quy chuẩn kỹ thuật đầy đủ.

Phiếu kiểm nghiệm không chỉ dừng ở một số chỉ tiêu riêng lẻ mà bắt buộc phải bao gồm cả chỉ tiêu an toàn và chỉ tiêu chất lượng. Các sản phẩm đã tự công bố trước ngày 26/1/2026 phải hoàn tất việc công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định mới trong vòng 12 tháng. Hết thời hạn này, hồ sơ tự công bố không còn giá trị pháp lý. Theo ông Thịnh, quy định này kỳ vọng sẽ bịt “khoảng trống” lâu nay trong quản lý tiêu chuẩn, khi nhiều sản phẩm lưu thông hợp pháp nhưng chất lượng thực tế không đồng đều, gây khó cho cả người tiêu dùng lẫn cơ quan quản lý.

Trước thực trạng thực phẩm chức năng quảng cáo tràn lan, công dụng bị thổi phồng, Nghị định số 46 bổ sung yêu cầu đăng ký bản công bố theo hướng chặt chẽ hơn. Việc kiểm soát được thực hiện ngay từ khâu nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Hồ sơ đăng ký phải làm rõ thành phần, tiêu chuẩn an toàn, quy trình sản xuất, vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, cũng như tính năng, công dụng của sản phẩm. Trong thời hạn 90 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan quản lý phải thẩm định và cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung.

Đối với các hồ sơ đã được tiếp nhận trước thời điểm Nghị định số 46 có hiệu lực, doanh nghiệp có 24 tháng để hoàn thiện theo quy định mới. Đây được xem là lộ trình chuyển tiếp nhằm tránh gây xáo trộn đột ngột cho thị trường.

Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là việc bãi bỏ quy định miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với nhiều nhóm hàng nhập khẩu từng được ưu tiên. Theo đó, sản phẩm nhập khẩu đã có Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố hoặc sản phẩm chỉ dùng cho sản xuất nội bộ sẽ không còn mặc nhiên được miễn kiểm tra.

Trường hợp chuyển sang tiêu thụ nội địa, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ thủ tục như hàng nhập khẩu thông thường. Hoạt động kiểm tra được phân loại theo mức độ rủi ro, gồm kiểm tra giảm, kiểm tra thông thường và kiểm tra chặt, căn cứ vào lịch sử tuân thủ và cảnh báo vi phạm.

Tuy nhiên, Nghị định số 46 cũng quy định rõ các trường hợp được miễn kiểm tra tại Điều 19, nhằm tránh kiểm tra tràn lan, gây ách tắc hàng hóa, nhất là trong giai đoạn cao điểm tiêu thụ.

Đề xuất phương án ổn định thị trường

Nhấn mạnh tại hội nghị triển khai Nghị định số 46 và Nghị định số 66.13 (ngày 2/2), Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, đây là các văn bản có nhiều nội dung sửa đổi lớn, thậm chí thay đổi cách quản lý, nên không thể hướng dẫn chung chung. “Trách nhiệm của cơ quan quản lý là cần đọc kỹ, hiểu kỹ để hướng dẫn cho người dân, cho doanh nghiệp. Không thể chỉ nói làm theo đúng quy định”, ông Tuyên nhấn mạnh.

Theo ông Tuyên, việc phân cấp, phân quyền cho địa phương là yêu cầu bắt buộc. Địa phương là nơi nắm rõ cơ sở sản xuất có tồn tại thực tế hay không, sản phẩm có được sản xuất đúng như hồ sơ công bố hay không. Nhiều thủ tục xác nhận nội dung công bố, điều kiện cơ sở ATTP sẽ được giao về địa phương, phù hợp với chủ trương chung của Chính phủ.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng cho biết, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các hiệp hội doanh nghiệp như AmCham, EuroCham, USABC, Bộ Y tế đã báo cáo Chính phủ cho phép doanh nghiệp được bổ sung hồ sơ tối đa hai lần, thay vì chỉ một lần, nhằm tạo điều kiện thực hiện khả thi hơn.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế đề nghị các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, tổng hợp khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định số 46, đồng thời đề xuất cụ thể phương án xử lý. Các báo cáo gửi về Bộ Y tế trước ngày 10/2 để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, mục tiêu xuyên suốt của các quy định mới là hạn chế tối đa thực phẩm không bảo đảm an toàn lưu thông trên thị trường, bảo vệ sức khỏe người dân và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Việc kiểm soát ATTP ngay từ gốc kỳ vọng sẽ góp phần lập lại trật tự thị trường, tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với thực phẩm lưu thông trong nước.