Luật Thương mại điện tử: Tạo cơ sở dữ liệu giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với kinh tế số

Cùng với việc đẩy mạnh thu, ngành Thuế đã tập trung mạnh cho việc thu thập, chuẩn hóa và phân tích dữ liệu TMĐT.

Thu thuế TMĐT tăng nhanh, nhưng bài toán dữ liệu vẫn là then chốt

Thương mại điện tử (TMĐT) và kinh doanh trên nền tảng số tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2025, với quy mô thị trường ước đạt 32 tỷ USD và khoảng 65 triệu người tiêu dùng trực tuyến. Cùng với sự mở rộng của thị trường, công tác quản lý thuế đối với lĩnh vực này đã ghi nhận những kết quả tích cực.

Theo số liệu của ngành Thuế, năm 2025, tổng thu từ thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số ước đạt 208,8 nghìn tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm 2024. Tính chung giai đoạn 2022–2025, số thu từ lĩnh vực này đạt gần 500 nghìn tỷ đồng, cho thấy vai trò ngày càng lớn của TMĐT đối với nguồn thu ngân sách nhà nước.

Cơ cấu thu phản ánh rõ xu hướng mở rộng của cả hoạt động TMĐT trong nước và xuyên biên giới. Đến nay, 202 nhà cung cấp nước ngoài đã đăng ký, kê khai và nộp thuế qua Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế, với số thu khoảng 13,9 nghìn tỷ đồng. Ở trong nước, 68 sàn TMĐT đã thực hiện kê khai, nộp thuế thay cho cá nhân kinh doanh; công tác chống thất thu tiếp tục được đẩy mạnh...

Song song với kết quả thu, ngành Thuế đã tập trung mạnh cho việc thu thập, chuẩn hóa và phân tích dữ liệu TMĐT. Các dữ liệu được chuẩn hóa và tích hợp vào kho cơ sở dữ liệu - phân hệ quản lý thuế TMĐT, đồng thời chia sẻ cho cơ quan Thuế các địa phương khai thác, phục vụ công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra và phân tích rủi ro.

Theo đánh giá của cơ quan Thuế, năm 2025 cũng là năm đặt ra nhiều khó khăn, thách thức đối với công tác quản lý thuế TMĐT, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình kinh doanh mới trên nền tảng số phát triển nhanh, phức tạp và biến đổi liên tục.

Thực tế cho thấy, hiệu quả quản lý thuế TMĐT hiện nay vẫn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng và mức độ đầy đủ của dữ liệu. Trong khi đó, chế tài xử phạt đối với hành vi cung cấp thông tin sai của sàn TMĐT chưa đầy đủ; nhiều hộ, cá nhân kinh doanh không đăng ký kinh doanh, không có mã số thuế, sử dụng thông tin không trùng khớp với danh tính thật. Dữ liệu thanh toán và giao dịch xuyên biên giới chưa được kiểm soát toàn diện; việc chia sẻ thông tin giữa các bộ, ngành và cơ quan Thuế còn thiếu đồng bộ, chưa thường xuyên.

Tạo nền tảng dữ liệu cho quản lý thuế

Luật TMĐT vừa được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được đánh giá là bước tiến quan trọng, góp phần tháo gỡ “nút thắt dữ liệu” trong quản lý TMĐT.

Yêu cầu xác thực thông tin người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch và xử lý vi phạm trên nền tảng được kỳ vọng giúp cơ quan Thuế định danh chính xác người kinh doanh. Ảnh: TL.

Luật xác lập rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động, đặc biệt là trách nhiệm của sàn TMĐT, nền tảng số và mạng xã hội có hoạt động TMĐT trong việc xác thực danh tính người bán, lưu trữ và cung cấp thông tin, dữ liệu giao dịch cho cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật.

Việc phân loại rõ các mô hình nền tảng TMĐT, bao gồm nền tảng kinh doanh trực tiếp, nền tảng trung gian... giúp xác định chính xác vai trò và trách nhiệm của từng chủ thể. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan Thuế triển khai các yêu cầu cung cấp dữ liệu phù hợp, hạn chế tình trạng né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình thực thi.

Đáng chú ý, hoạt động bán hàng qua livestream và mạng xã hội, lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao về thất thu thuế, đã được đưa vào khuôn khổ quản lý chính thức. Yêu cầu xác thực thông tin người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch và xử lý vi phạm trên nền tảng được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan Thuế định danh chính xác người kinh doanh, từng bước hạn chế tình trạng ẩn danh, kinh doanh không đăng ký, không kê khai thuế.

Đối với hoạt động TMĐT xuyên biên giới, Luật TMĐT quy định nguyên tắc các nền tảng, chủ thể cung cấp dịch vụ cho thị trường Việt Nam phải tuân thủ pháp luật Việt Nam. Quy định này tạo sự đồng bộ với các quy định hiện hành về quản lý thuế, đặc biệt là nghĩa vụ đăng ký, kê khai và nộp thuế của nhà cung cấp nước ngoài theo Luật Quản lý thuế và các luật thuế liên quan.

Các chuyên gia cho biết, Luật TMĐT tạo hành lang pháp lý để minh bạch hóa dữ liệu. Khi các nền tảng buộc phải xác thực người bán, lưu trữ và chia sẻ thông tin giao dịch, cơ quan Thuế mới có đủ điều kiện để triển khai quản lý thuế dựa trên dữ liệu, rủi ro và công nghệ.

Cùng với Luật TMĐT, ngành Thuế sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ Nghị định số 117/2025/NĐ-CP về khấu trừ, kê khai, nộp thuế thay của sàn TMĐT; mở rộng kết nối, chia sẻ dữ liệu với ngân hàng, đơn vị vận chuyển, trung gian thanh toán; tăng cường ứng dụng AI và Big Data trong quản lý; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế nhằm nâng cao tính tuân thủ.

Tại hội nghị Tổng kết công tác thuế năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Chi cục Thuế TMĐT mới đây, Phó Cục trưởng Cục Thuế Vũ Mạnh Cường nhấn mạnh yêu cầu ngành Thuế tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức quản lý; đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường phối hợp liên ngành để quản lý hiệu quả các mô hình kinh doanh mới trên nền tảng số.