 |
| Phương tiện xuất nhập cảnh thông quan tại cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn). Ảnh: H.Nụ |
Nghị định số 336/2026/NĐ-CP dành một chương riêng quy định thủ tục hành chính đối với phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. Các nhóm phương tiện được quy định gồm tàu bay, tàu thuyền, phương tiện vận tải đường bộ, tàu hỏa liên vận quốc tế và phương tiện vận tải đường thủy nội địa.
Điểm thống nhất giữa các nhóm là việc trao đổi thông tin và thực hiện thủ tục được tổ chức trên Cổng thông tin một cửa quốc gia. Trong khi đó, nội dung hồ sơ, thời hạn khai báo và trách nhiệm xử lý được quy định phù hợp với từng phương thức vận tải và pháp luật chuyên ngành.
Đối với tàu bay, Nghị định số 336/2026/NĐ-CP quy định việc trao đổi thông tin và thực hiện thủ tục đối với tàu bay nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh tại cảng hàng không quốc tế thông qua Cổng thông tin. Các cơ quan quản lý liên quan có trách nhiệm xây dựng, kết nối hệ thống xử lý chuyên ngành với Cổng thông tin để tiếp nhận, xử lý dữ liệu theo chức năng.
Đối với tàu thuyền, phạm vi thủ tục bao gồm tàu nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, đến, rời cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng dầu khí ngoài khơi và hoạt động trong vùng biển Việt Nam.
Đối với phương tiện đường bộ, Nghị định số 336/2026/NĐ-CP quy định việc trao đổi thông tin và thực hiện thủ tục đối với phương tiện xuất cảnh, nhập cảnh qua cửa khẩu đường bộ trên Cổng thông tin. Trong những trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh, người khai phải hoàn thành khai báo chậm nhất 30 phút trước khi phương tiện đến khu vực cửa khẩu.
Đồng thời, Điều 35 Nghị định quy định thủ tục hành chính đối với phương tiện vận tải đặc thù tại cửa khẩu đường bộ, bao gồm hàng hóa vận chuyển qua cửa khẩu biên giới đường bộ bằng phương tiện vận tải chở hàng hóa vận hành tự động, không có người điều khiển qua lại cửa khẩu biên giới trong phạm vi xác định; hàng hóa vận chuyển qua cửa khẩu biên giới đường bộ bằng phương thức vận tải khác gồm: băng tải, ống dẫn, đường truyền và các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Tàu hỏa liên vận quốc tế và phương tiện vận tải đường thủy nội địa cũng được quy định tại các mục riêng, với thời hạn khai báo và trình tự xử lý phù hợp với đặc điểm của từng loại phương tiện.
Theo Cục Hải quan, các phương thức vận tải có đặc điểm khai thác và yêu cầu quản lý khác nhau. Vì vậy, Nghị định thống nhất đầu mối trao đổi dữ liệu nhưng vẫn quy định trình tự, thời hạn và nội dung xử lý theo từng loại phương tiện.
Một hồ sơ phương tiện có thể liên quan đồng thời đến nhiều cơ quan quản lý. Nghị định số 336/2026/NĐ-CP xử lý vấn đề này bằng cách phân định trách nhiệm theo nhóm thông tin và lĩnh vực quản lý.
 |
| Nghị định quy định thủ tục hành chính đối với phương tiện vận tải đặc thù tại cửa khẩu đường bộ. (Trong ảnh là hoạt động kiểm soát phương tiện vận tải tại cửa khẩu quốc tế Cầu Treo). Ảnh: Phan Trâm |
Đối với tàu thuyền, Điều 29 quy định trường hợp nhiều cơ quan quản lý nhà nước cùng tham gia xử lý và có ý kiến khác nhau đối với cùng một chứng từ thì cơ quan chịu trách nhiệm chính và có thẩm quyền quyết định được xác định theo từng nhóm chứng từ.
Cảng vụ hàng hải hoặc Cảng vụ đường thủy nội địa chịu trách nhiệm chính và có thẩm quyền quyết định đối với Bản khai chung; cơ quan Hải quan chịu trách nhiệm chính đối với chứng từ thuộc lĩnh vực hải quan; cơ quan Biên phòng cửa khẩu chịu trách nhiệm đối với chứng từ liên quan đến người điều khiển, người đi trên phương tiện và danh sách hành khách; tổ chức kiểm dịch y tế chịu trách nhiệm đối với chứng từ thuộc lĩnh vực kiểm dịch y tế.
Đối với phương tiện đường bộ, trách nhiệm cũng được phân chia giữa tổ chức kiểm dịch y tế, Hải quan, Biên phòng và cơ quan quản lý vận tải tại cửa khẩu theo chức năng được giao.
Đại diện Cục Hải quan cho rằng, cơ chế một cửa thống nhất đầu mối trao đổi thông tin nhưng không làm thay đổi thẩm quyền của từng cơ quan. Cơ quan nào được giao quản lý lĩnh vực nào thì tiếp tục chịu trách nhiệm xử lý nội dung thuộc lĩnh vực đó.
Nghị định số 336/2026/NĐ-CP cũng quy định trách nhiệm phản hồi. Khi hồ sơ có thông tin chưa đầy đủ, không chính xác hoặc không hợp lệ, cơ quan xử lý phải thông báo để người khai sửa đổi, bổ sung. Trường hợp cơ quan từ chối hồ sơ điện tử nhưng tiếp tục xử lý trên cơ sở hồ sơ giấy, cơ quan đó phải thông báo lý do hoặc thực hiện xử lý theo phương thức giấy theo quy định.
Quy định này tạo sự rõ ràng về trách nhiệm khi hồ sơ không thể tiếp tục theo luồng điện tử thông thường. Việc chuyển từ điện tử sang giấy không làm mất dấu vết xử lý hoặc tạo khoảng trống về trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền.
Đối với người khai, yêu cầu đặt ra là chuẩn bị hồ sơ theo đúng loại phương tiện, thời hạn và nhóm thông tin tương ứng. Đối với cơ quan quản lý, việc phân nhóm giúp từng lực lượng xử lý đúng lĩnh vực, trong khi Cổng thông tin vẫn giữ vai trò đầu mối trao đổi dữ liệu.
Nghị định số 336/2026/NĐ-CP kết hợp giữa một nền tảng trao đổi dữ liệu chung và các quy trình nghiệp vụ đặc thù. Việc điện tử hóa thủ tục không làm mất đi tính đặc thù của từng phương thức vận tải, đồng thời tạo một đầu mối thống nhất trong trao đổi thông tin.
