Hoàn thiện chính sách thuế góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt

Để được tính vào chi phí được trừ, các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên của doanh nghiệp phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Điều chỉnh ngưỡng thanh toán, bảo đảm tính linh hoạt

Thanh toán không dùng tiền mặt đã được xác định từ nhiều năm nay là một định hướng quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế, gắn với yêu cầu minh bạch hóa giao dịch và thúc đẩy chuyển đổi số.

Định hướng này được triển khai xuyên suốt qua các đề án của Chính phủ và tiếp tục được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, với mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%.

Để góp phần cùng với các giải pháp khác trong thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế theo yêu cầu đặt ra tại Quyết định số 2453/QĐ-TTg, đảm bảo phù hợp với thực tế phát sinh, ngay từ năm 2014, tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 32/2013/QH13 lần đầu tiên trong văn bản quy phạm pháp luật về thuế thu nhập doanh đã bổ sung quy định về điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo đó, đối với hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì khoản chi mới được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

Theo Cục Quản lý, Giám sát Chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), trong bối cảnh thời điểm ban hành quy định, hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt chưa phát triển mạnh, việc sử dụng tiền mặt còn phổ biến, nên việc quy định ngưỡng 20 triệu đồng là phù hợp. Quy định này vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp từng bước làm quen với phương thức thanh toán mới.

Tuy nhiên, thực tế sau hơn 10 năm triển khai cho thấy điều kiện đã thay đổi đáng kể. Hạ tầng thanh toán phát triển, các phương thức thanh toán điện tử ngày càng phổ biến, chi phí giao dịch giảm và khả năng tiếp cận được cải thiện. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì ngưỡng 20 triệu đồng không còn phù hợp như trước.

Trên cơ sở này, Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH14 (có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025) đã điều chỉnh theo hướng không quy định cụ thể mức ngưỡng trong luật, mà giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 9 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định các khoản chi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên được tính vào chi phí được trừ.

Đồng thời, tại Nghị định số 181/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 cũng quy định mức thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế giá trị gia tăng), bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật thuế.

Việc điều chỉnh ngưỡng từ 20 triệu đồng xuống 5 triệu đồng được thực hiện trên cơ sở quán triệt chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, yêu cầu tại Quyết định số 1813/QĐ-TTg và Công điện số 124/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời phản ánh sự thay đổi của thực tiễn thanh toán trong nền kinh tế.

Cùng với việc điều chỉnh ngưỡng, chính sách cũng được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn. Doanh nghiệp được phép ủy quyền cho người lao động trực tiếp thanh toán các khoản chi phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh bằng phương thức không dùng tiền mặt và vẫn được tính vào chi phí được trừ nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về hóa đơn, chứng từ.

Đối với các khoản chi công tác phí, tiền đi lại, tiền ở và các khoản phụ cấp, nếu được thực hiện theo đúng quy chế tài chính hoặc quy chế nội bộ của doanh nghiệp thì vẫn được tính vào chi phí được trừ. Trường hợp các khoản chi này từ 5 triệu đồng trở lên và được thanh toán không dùng tiền mặt thì được xác định là đáp ứng điều kiện theo quy định.

Trong khi đó, đối với các khoản chi có giá trị dưới 5 triệu đồng, doanh nghiệp vẫn được phép thanh toán bằng tiền mặt và được tính vào chi phí được trừ nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

Quy định điều kiện thanh toán, phân định rõ phạm vi điều chỉnh

Một điểm đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện chính sách là cách tiếp cận của pháp luật thuế đối với thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo đó, để góp phần cùng các giải pháp khác trong thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH14 đã quy định rõ điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt để được tính vào chi phí được trừ và giao Chính phủ quy định chi tiết. Trên cơ sở này, Nghị định số 320/2025/NĐ-CP đã quy định các khoản thanh toán từng lần của doanh nghiệp có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên để được tính vào chi phí được trừ, thì phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Ngành Thuế đang đẩy mạnh quản lý thuế theo dữ liệu. Ảnh: TL.

Đối với các khoản thanh toán từng lần có giá trị dưới 5 triệu đồng mà doanh nghiệp sử dụng tiền mặt (bao gồm cả khoản chi tiền lương, tiền công cho người lao động), nếu đáp ứng điều kiện là khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, có đủ hóa đơn chứng từ theo quy định, thì doanh nghiệp vẫn được tính vào chi phí được trừ.

Cục Quản lý, Giám sát Chính sách thuế, phí và lệ phí cho biết, pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ quy định điều kiện được tính vào chi phí được trừ, không điều chỉnh hình thức, kỳ hạn chi trả tiền lương của doanh nghiệp cho người lao động. Các nội dung này thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật lao động.

Cách tiếp cận này cho thấy sự phân định rõ ràng giữa chính sách thuế và pháp luật lao động, đồng thời vẫn bảo đảm tính linh hoạt trong hoạt động của doanh nghiệp.

Chủ trương thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt nhằm tiết kiệm nguồn lực, minh bạch hóa các giao dịch kinh tế, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý thuế và phòng chống vi phạm pháp luật là định hướng xuyên suốt trong thời gian qua. Trong đó, chính sách thuế được thiết kế theo hướng gắn điều kiện thanh toán với quyền lợi về thuế, thay vì áp đặt nghĩa vụ trực tiếp đối với doanh nghiệp.