Hải quan nỗ lực vì một nền tảng pháp lý vững chắc

Không ngừng hoàn thiện cơ chế chính sách

Bám sát yêu cầu thực tiễn quản lý và tiến trình cải cách hải quan, năm 2025 ngành Hải quan tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng, hoàn thiện thể chế. Trọng tâm là phối hợp với các bộ, ngành liên quan tham mưu sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan và xây dựng các nghị định hướng dẫn, đáp ứng yêu cầu quản lý đối với hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) trong bối cảnh mới. Các nội dung được triển khai theo hướng đồng bộ, khả thi, bảo đảm vừa tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho DN.

Công chức Hải quan nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật để triển khai thực hiện. Ảnh: H.Nụ

Xác định công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu, Cục Hải quan đã tích cực hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực hải quan theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC), tạo thuận lợi cho hoạt động XNK, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan, phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, gian lận thương mại…

Cụ thể, Cục Hải quan đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tham mưu Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan và đã được Quốc hội thông qua tại Luật số 90/2025/QH15 ngày 25/6/2025.

Ngoài ra, chủ trì, tham mưu trình Bộ Tài chính trình Chính phủ ký ban hành Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan.

Trình Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 29/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 191/2015/TT-BTC quy định thủ tục hải quan đối với hàng hóa XNK, quá cảnh gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế đã được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 56/2019/TT-BTC; Thông tư số 47/2025/TT-BTC bãi bỏ các Thông tư quy định về thủ tục hải quan đối với hàng hóa XNK của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành trong bối cảnh dịch Covid-19; Thông tư số 51/2025/TT-BTC quy định thủ tục về giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế đối với hàng hóa XNK, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; Thông tư số 113/2025/TT-BTC thay thế Thông tư số 178/2011/TT-BTC hướng dẫn về việc tạo, phát hành, sử dụng và quản lý Biên lai thu thuế phí và lệ phí đối với hàng hóa XNK của các DN kinh doanh dịch vụ chuyển phát nhanh, bưu chính, thương mại điện tử; Thông tư số 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC.

Theo đánh giá của Ban Pháp chế, Cục Hải quan, công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện đúng quy định, giúp hệ thống pháp luật minh bạch, thống nhất và thuận tiện tra cứu. Các văn bản mới được cập nhật kịp thời vào bộ pháp điển, bảo đảm hiệu lực pháp lý, hỗ trợ cơ quan, tổ chức, DN áp dụng đúng quy định, tránh lạc hậu, chồng chéo và tăng cường tính minh bạch, đồng bộ trong lĩnh vực thuế XNK và hải quan.

Tuy nhiên, theo Ban Pháp chế, số lượng văn bản quy phạm pháp luật cần rà soát, đối chiếu, cập nhật trong giai đoạn hiện nay rất lớn, trong khi thời gian yêu cầu thực hiện thường gấp. Ngoài ra, khối lượng lớn các quy trình, quy chế nghiệp vụ cũng cần được nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn quản lý và mô hình tổ chức mới. Mặc dù vậy, một số quy định hiện hành chưa thể điều chỉnh kịp thời do phải chờ sửa đổi các văn bản cấp trên (Luật, Nghị định, Thông tư...), do đó ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện hệ thống pháp lý ngành Hải quan. Trong thời gian ngắn, việc đánh giá đầy đủ tác động, tính phù hợp và thống nhất của các văn bản sửa đổi với hệ thống pháp luật hiện hành (gồm: Luật, Nghị định của các bộ, ngành khác) còn hạn chế. Điều này tiềm ẩn nguy cơ phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình thực thi pháp luật.

Đưa công tác cải cách hành chính đi vào thực chất

Nhằm đảm bảo triển khai nhiệm vụ cải cách hành chính và kiểm soát TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh năm 2025, Cục Hải quan đã bám sát Nghị quyết 02/NQ-CP năm 2025 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia để thực hiện, bảo đảm theo nguyên tắc rõ mục tiêu, rõ người, rõ việc, rõ thời gian và rõ kết quả.

Công chức Hải quan hướng dẫn DN thực hiện thủ tục hải quan liên quan đến chính sách thuế. Ảnh: H.Nụ

Cục Hải quan đã triển khai rà soát và nghiên cứu các giải pháp về việc phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu theo yêu cầu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý TTHC, giảm ít nhất 30% chi phí thực hiện TTHC, bãi bỏ ít nhất 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết trong lĩnh vực hải quan.

Theo đó, Cục Hải quan đã rà soát tổng thể, thống kê TTHC, điều kiện kinh doanh, chế độ báo cáo và tính toán chi phí tuân thủ đối với 214 TTHC do cơ quan Hải quan trực tiếp giải quyết. Ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh năm 2025 của Cục Hải quan. Trên cơ sở để xuất của Cục Hải quan, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 2421/QĐ-BTC phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính năm 2025, trong đó có 39 TTHC thuộc lĩnh vực Hải quan; Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1848/QĐ-TTg phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC lĩnh vực tài chính, trong đó có 39 TTHC và 16 điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực hải quan.

Kết quả thực thi phương án theo Quyết định số 2421/QĐ-BTC, cơ quan Hải quan đã hoàn thành 13 TTHC trong năm 2025, 22 TTHC lùi tiến độ sang năm 2026; dự kiến hoàn thành 2 TTHC trong 2025 và 37 TTHC dự kiến hoàn thành trong 2026 theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg.

Triển khai Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP của Chính phủ, Cục Hải quan thực hiện rà soát TTHC lĩnh vực hải quan đáp ứng thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu báo cáo Văn phòng Bộ Tài chính; tham gia ý kiến dự thảo Quyết định của Bộ Tài chính về tái cấu trúc TTHC dựa trên dữ liệu, theo đó dự kiến có 16 TTHC lĩnh vực hải quan đáp ứng tái cấu trúc theo yêu cầu…

Thực hiện công bố, công khai TTHC lĩnh vực hải quan đúng quy định, theo đó trình Bộ Tài chính ban hành 3 Quyết định công bố TTHC được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực hải quan. Theo đó, có 225 TTHC thuộc thẩm quyền quản lý, theo dõi, trong đó có 59 TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết cấp Cục Hải quan; 32 TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết cấp chi cục hải quan khu vực và 144 TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết của hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu.