Gỡ nút thắt kiểm nghiệm, các tỉnh phía Nam cứu đầu ra cho sầu riêng xuất khẩu

Sầu riêng là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành rau quả Việt Nam. Ảnh: S.T

Đồng Tháp khẩn cấp tháo gỡ nút thắt kiểm nghiệm

Là một trong những tỉnh có vùng trồng và sản lượng sầu riêng xuất khẩu lớn, trước tình trạng trái sầu riêng xuất khẩu bị ách tắc trong khâu kiểm nghiệm các chỉ tiêu Cadimi và Vàng O, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện đã chủ trì cuộc họp với lãnh đạo các sở, ngành để nắm bắt tình hình khó khăn trong sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu sầu riêng trên địa bàn, đồng thời chỉ đạo tháo gỡ ngay các vướng mắc phát sinh.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có hơn 32.100 ha trồng sầu riêng, sản lượng đạt trên 511.000 tấn. Địa phương đã được cấp 355 mã số vùng trồng với diện tích hơn 13.900 ha. Riêng trong tháng 5 và 6 tới, sản lượng sầu riêng thu hoạch dự kiến đạt hơn 111.200 tấn.

Tuy nhiên, thời gian gần đây giá sầu riêng giảm mạnh do nhiều nguyên nhân cùng lúc. Trong đó, ách tắc ở khâu kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O được xem là nguyên nhân trực tiếp khiến hoạt động xuất khẩu chậm lại. Cùng với đó, nguồn cung tăng nhanh khi khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ bước vào cao điểm thu hoạch, trong khi sầu riêng Thái Lan cũng đang vào chính vụ, tạo áp lực cạnh tranh lớn tại các thị trường xuất khẩu.

Đáng lo ngại, thị trường Trung Quốc hiện siết chặt hậu kiểm Cadimi và đã phát hiện một số lô hàng có chỉ tiêu vượt ngưỡng, khiến quá trình thông quan bị gián đoạn. Điều này khiến doanh nghiệp thu mua thận trọng hơn, kéo theo sức tiêu thụ chậm lại tại nhiều địa phương.

Ngoài ra, một số mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói không đạt chuẩn có nguy cơ bị thu hồi chứng nhận. Đặc biệt, hiện vẫn tồn tại sự thiếu thống nhất giữa kết quả kiểm nghiệm của các phòng kiểm nghiệm được Trung Quốc công nhận tại Việt Nam với kết quả hậu kiểm phía Trung Quốc.

Trước thực tế này, ông Nguyễn Phước Thiện yêu cầu các sở, ngành khẩn trương triển khai các giải pháp cấp bách nhằm tháo gỡ khó khăn ở khâu kiểm nghiệm, thúc đẩy tiêu thụ và giảm thiệt hại cho người dân cũng như doanh nghiệp.

Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ động rà soát toàn bộ 355 mã vùng trồng và 130 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu trên địa bàn nhằm xác định các vùng có nguy cơ cao về Cadimi. Đồng thời quản lý chặt sản lượng sầu riêng thực tế tại từng vùng trồng, tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói trên địa bàn.

Về lâu dài, ngành nông nghiệp Đồng Tháp sẽ xây dựng kế hoạch lấy mẫu, cảnh báo độ pH đất theo từng khu vực để có biện pháp xử lý phù hợp; lựa chọn các mô hình sản xuất hiệu quả và đề xuất giải pháp trước mắt lẫn lâu dài. Tỉnh cũng chủ động xây dựng Đề án phát triển sầu riêng và mít trong thời gian tới.

Đối với lĩnh vực tiêu thụ, Sở Công Thương Đồng Tháp tăng cường kết nối thị trường nội địa và thúc đẩy chế biến nhằm giảm áp lực cho xuất khẩu trái tươi.

Cơ quan Hải quan luôn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sầu riêng xuất khẩu. Ảnh: T.H

Đáng chú ý, UBND tỉnh Đồng Tháp sẽ gửi công văn đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo các trung tâm kiểm nghiệm được Trung Quốc phê duyệt tăng công suất kiểm nghiệm sầu riêng; đồng thời trao đổi với Tổng cục Hải quan Trung Quốc về cơ chế hậu kiểm phù hợp và sớm thẩm định, công nhận các phòng kiểm nghiệm đủ điều kiện của tỉnh Đồng Tháp nhằm bổ sung năng lực phục vụ xuất khẩu trái cây.

Đồng Tháp xác định sẽ triển khai các giải pháp tổng hợp, số hóa toàn bộ quy trình từ canh tác của nông dân đến hoạt động thu mua của doanh nghiệp và công tác quản lý nhà nước. Tỉnh cũng thúc đẩy các đề tài, dự án khoa học công nghệ nhằm kiểm soát Cadimi trong sản xuất sầu riêng.

Đồng bộ giải pháp toàn vùng

Không chỉ Đồng Tháp, nhiều tỉnh phía Nam cũng đang đối mặt tình trạng ùn ứ container sầu riêng xuất khẩu do khâu kiểm nghiệm kéo dài.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua hoạt động xuất khẩu sầu riêng và một số nông sản chủ lực gặp nhiều khó khăn, nổi bật là tình trạng ách tắc trong kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu thụ sản phẩm, thu nhập của người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Để kịp thời khắc phục tình trạng trên, ngày 6/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 4423/BNNMT-CCPT gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cùng các đơn vị liên quan về việc tháo gỡ khó khăn trong kiểm nghiệm nhằm thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng và nông sản.

Trước hết, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố cần chỉ đạo quyết liệt các sở, ngành rà soát toàn diện tình hình sản xuất, tiêu thụ; đồng thời chủ động làm việc với doanh nghiệp, hợp tác xã để tháo gỡ khó khăn trong thu hoạch, sơ chế, đóng gói và lưu thông nông sản.

Các địa phương cũng được yêu cầu tăng cường quản lý vùng trồng và cơ sở đóng gói, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng thời đề nghị các cơ sở kiểm nghiệm tăng cường năng lực, nhân lực và trang thiết bị nhằm đẩy nhanh tiến độ kiểm nghiệm, đáp ứng kịp thời nhu cầu xuất khẩu, tránh để xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài.

Bên cạnh xuất khẩu, giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ nội địa đang được các địa phương quân tâm hỗ trợ người dân. Ảnh: T.H

Các đơn vị kiểm nghiệm phải bố trí làm việc linh hoạt, kể cả ngoài giờ khi cần thiết để rút ngắn thời gian kiểm nghiệm nhưng vẫn bảo đảm chính xác và đúng quy định. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp gây khó khăn, chậm trễ hoặc từ chối kiểm nghiệm không có lý do chính đáng.

Bên cạnh đó, các cơ sở kiểm nghiệm cần công khai, minh bạch quy trình, thời gian và chi phí kiểm nghiệm; chủ động hướng dẫn doanh nghiệp, hợp tác xã về tiêu chuẩn của từng thị trường nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và liên thông dữ liệu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc.

Trong những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng tiếp tục là điểm sáng của ngành rau quả Việt Nam. Tuy nhiên, trước các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu, đặc biệt là vấn đề kiểm soát Cadimi và truy xuất nguồn gốc, ngành sầu riêng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải nhanh chóng chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và quản lý chất lượng nếu muốn phát triển bền vững trong thời gian tới.