Thực thi đúng mã số vùng trồng để giữ chất lượng sầu riêng xuất khẩu

Hơn 400 mã vùng trồng sầu riêng được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt mở ra cơ hội lớn cho ngành hàng xuất khẩu tỷ USD. Ảnh: Đức Mỹ

Từ mở rộng sản lượng sang kiểm soát chất lượng

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN&MT), trong khoảng 5 năm trở lại đây, diện tích và sản lượng sầu riêng của Việt Nam tăng trưởng rất mạnh và cơ bản đã đáp ứng yêu cầu về quy mô sản xuất.

Trong khi đó, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác cũng đang đẩy mạnh phát triển sầu riêng. Nếu tiếp tục mở rộng diện tích và sản lượng với tốc độ như giai đoạn vừa qua, nguy cơ dư thừa nguồn cung là điều cần tính đến. Vì vậy, ngành sầu riêng cần tập trung nâng ưu tiên kiểm soát chất lượng, đồng thời nghiên cứu phát triển giống sầu riêng mới có chất lượng tốt hơn.

Một vấn đề đặc biệt quan trọng trong quản lý chất lượng là việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói cần tiếp tục được quan tâm.

Liên quan đến việc cấp mã số vùng trồng đối với những diện tích nhỏ lẻ, ông Nguyễn Quốc Mạnh cho rằng ý kiến của doanh nghiệp là xác đáng. Về nguyên tắc, khi người dân có nhu cầu và đủ điều kiện thì cơ quan quản lý phải thực hiện cấp mã số, không phân biệt diện tích lớn hay nhỏ, phục vụ cả mục đích xuất khẩu và tiêu thụ nội địa.

Tuy nhiên, nếu cấp mã số riêng lẻ cho từng diện tích nhỏ sẽ gây áp lực lớn về nguồn nhân lực cho công tác kiểm tra, xác minh, đồng thời làm tăng chi phí quản lý. Vì vậy, Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP đã đưa ra giải pháp là khuyến khích các hộ dân liên kết với nhau để hình thành vùng trồng có quy mô lớn và cấp chung một mã số.

Đây là chính sách khuyến khích, không phải quy định bắt buộc. Mục tiêu cuối cùng là vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm sầu riêng cho cả mục đích xuất khẩu và nội địa.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam đánh giá, trong giai đoạn 3-4 năm tới (từ 2027-2030), ngành sầu riêng Việt Nam sẽ bước qua thời kỳ “tăng trưởng nóng về sản lượng” để chuyển sang giai đoạn sàng lọc chất lượng, định hình lại cấu trúc thị trường và cạnh tranh về chuỗi giá trị.

Diện tích sầu riêng được trồng trong giai đoạn 2021-2023 tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ sẽ bước vào thời kỳ cho năng suất tối đa, đưa tổng sản lượng sầu riêng Việt Nam vượt mốc 2,2-2,5 triệu tấn mỗi năm.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, việc truy xuất nguồn gốc sẽ được số hóa 100%. Các yêu cầu về kiểm soát Cadimi, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và chứng nhận GlobalGAP sẽ trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì mã số xuất khẩu. Ngoài Trung Quốc, các sản phẩm sầu riêng đông lạnh và chế biến sẽ tiếp tục mở rộng thị phần tại Ấn Độ, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông.

Việt Nam có lợi thế chiến lược độc nhất là khả năng thu hoạch rải vụ quanh năm và vị trí địa lý liền kề thị trường Trung Quốc, qua đó giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao vị thế, ngành sầu riêng Việt Nam phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị của toàn bộ chuỗi.

“Nếu kiểm soát tốt bài toán an toàn thực phẩm và chuẩn hóa mã số vùng trồng, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam hoàn toàn có thể ổn định ở mức 4,5-5 tỷ USD mỗi năm, chính thức đưa Việt Nam cạnh tranh ngang ngửa vị trí quốc gia xuất khẩu sầu riêng số một thế giới. Ngược lại, nếu buông lỏng kiểm định chất lượng, nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ sẽ diễn ra rất nhanh”, ông Đặng Phúc Nguyên nhận định.

Mã số vùng trồng là “tấm hộ chiếu” của hàng xuất khẩu

Theo ông Lê Ngọc Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đắk Lắk, trong số các mã vùng trồng và mã đóng gói được Tổng cục Hải quan Trung Quốc vừa phê duyệt, tỉnh Đắk Lắk được cấp 140 mã số vùng trồng và 31 mã đóng gói. Đây là bước đột phá lớn cho ngành hàng xuất khẩu tỷ đô của địa phương.

“Chúng tôi mong muốn sầu riêng Việt Nam nói chung và sầu riêng Đắk Lắk phát triển bền vững hơn trong 3 – 5 năm tới, là ngành hàng tỷ đô. Để thực hiện được điều đó, chúng ta phải làm từ vùng trồng. Chúng ta phải chuẩn hoá tất cả vùng trồng, nâng cao chất lượng sầu riêng, từ đó mới vươn xa, mở rộng hơn thị trường xuất khẩu", ông Lê Ngọc Hải chia sẻ.

Sầu riêng đông lạnh xuất khẩu luôn được tạo thuận lợi thông quan nhanh chóng. Ảnh: Thu Hòa

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group, cho rằng về mã số vùng trồng, cần nhìn lại câu chuyện liệu quá trình này đã thực sự được đơn giản hóa hay chưa. Mã số vùng trồng là yêu cầu gắn với xuất khẩu, trong đó thị trường nhập khẩu có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và phê duyệt. Đồng thời, khi thực hiện số hóa mã số vùng trồng cần tính đến đặc điểm sản xuất hiện nay, bởi số lượng hộ dân đủ sản lượng để tự cung cấp một container xuất khẩu là rất ít.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, việc tăng thêm vai trò quản lý của địa phương là cần thiết, nhưng cũng cần chuẩn bị kỹ về năng lực thực hiện. Nếu quy trình quản lý phát sinh thêm nhiều yêu cầu, thủ tục mà địa phương và người dân chưa sẵn sàng thì sẽ tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp.

“Mã số vùng trồng chính là ‘tấm hộ chiếu’ để hàng hóa xuất khẩu. Vì vậy, việc quản lý cần chặt chẽ, nhưng đồng thời phải rõ ràng, thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân có thể thực hiện hiệu quả”, ông Nguyễn Đình Tùng nhấn mạnh.

Tương tự, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, chất lượng, năng lực kiểm nghiệm, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thủ tục thông quan đang là những điểm nghẽn lớn của ngành sầu riêng. Nếu không sớm tháo gỡ, doanh nghiệp và người trồng sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro khi xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, cần đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm định, đồng thời hướng dẫn rõ việc truy xuất nguồn gốc quốc gia đối với sầu riêng đã triển khai từ ngày 1/7. Người dân, doanh nghiệp cần được hỗ trợ để biến quy định này thành công cụ quản lý thực chất, thay vì thêm một thủ tục hành chính.