![]() |
| Chuẩn hóa vùng trồng giúp nông sản Việt Nam tăng thị phần tại Trung Quốc. Ảnh: S.T |
Yêu cầu ngày càng cao từ thị trường xuất khẩu
Chia sẻ tại Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh ngày 24/6, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, những năm qua ngành rau quả Việt Nam phát triển mạnh cả về quy mô sản xuất và xuất khẩu, trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh nhất của lĩnh vực trồng trọt, đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị gia tăng cho nông nghiệp.
Theo ông Mạnh, công tác mở cửa thị trường đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt với Trung Quốc - thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Hai nước đã ký nhiều nghị định thư cho các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên đang tiếp tục đàm phán, hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.
Trong cơ cấu xuất khẩu hiện nay, sầu riêng là ngành hàng tăng trưởng nổi bật nhất. Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh. Hiện có 28 quốc gia nhập khẩu sầu riêng tươi và hơn 20 quốc gia nhập khẩu sầu riêng đông lạnh của Việt Nam, trong đó Trung Quốc chiếm trên 95% khối lượng xuất khẩu.
Cùng với đó, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3,2 triệu tấn mít tới các quốc gia, trong đó khoảng 99% sản lượng xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Những con số này cho thấy tiềm năng rất lớn của ngành rau quả Việt Nam tại thị trường đông dân nhất thế giới.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, các thị trường nhập khẩu hiện nay đang đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe hơn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo vệ môi trường và giảm phát thải carbon.
Riêng Trung Quốc đang siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các yêu cầu về kiểm dịch thực vật. Theo ông Mạnh, đây là thời điểm ngành rau quả phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, giá trị và phát triển bền vững.
Đối với thị trường Trung Quốc, định hướng không chỉ dừng ở xuất khẩu sản phẩm tươi mà cần đẩy mạnh chế biến, chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hệ thống logistics.
“Ngành rau quả Việt Nam cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Từ xuất khẩu những gì chúng ta có sang sản xuất những gì thị trường cần. Chỉ khi đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững, rau quả Việt Nam mới có thể nâng cao giá trị và mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế”, ông Nguyễn Quốc Mạnh nhấn mạnh.
Mã số vùng trồng là chìa khóa mở rộng thị phầnÔng Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025 xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD.
Theo ông Phú, bên cạnh các kênh thương mại truyền thống, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử Trung Quốc đang tạo ra những thay đổi lớn trong hoạt động phân phối. Các nền tảng bán lẻ trực tuyến và hệ thống phân phối hiện đại ngày càng thay thế vai trò của các chợ đầu mối truyền thống.
Cùng với đó, các tuyến vận tải mới và hệ thống cửa khẩu thông minh góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí và nâng cao năng lực thông quan. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với áp lực khi Trung Quốc liên tục hoàn thiện các quy định quản lý nhập khẩu, yêu cầu khắt khe hơn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.
Theo ông Phú, thành công của sầu riêng cho thấy tiềm năng rất lớn của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc, nhưng không thể mặc nhiên lặp lại đối với các mặt hàng khác. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và cạnh tranh bằng giá, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng thu hẹp.
![]() |
| Sơ chế dừa tươi xuất khẩu tại Vina T&T Group. Ảnh: T.Hòa |
Vì vậy, trọng tâm trong giai đoạn tới không chỉ là mở cửa thị trường mà là xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu bền vững. Điều này bao gồm phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư chế biến sâu, nâng cao năng lực logistics và chuỗi lạnh, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho rằng, một quả sầu riêng, trái bưởi hay trái dừa khi xuất khẩu sang Trung Quốc không chỉ cần chất lượng ngon nhất mà còn phải mang theo một “cuốn hộ chiếu” minh bạch về quá trình chăm sóc và đóng gói.
Thị trường Trung Quốc ngày càng đề cao tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc, việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, hoàn thiện mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là điều kiện để duy trì thị trường mà còn là nền tảng giúp rau quả Việt Nam nâng cao giá trị, mở rộng thị phần và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Theo ông Tùng, thực tế hiện nay đang đặt ra một thách thức lớn liên quan đến việc phê duyệt và cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Việc sở hữu các mã số này chính là “chìa khóa” mở cửa thị trường, nhưng tốc độ thẩm định và phê duyệt hiện nay vẫn chưa thực sự theo kịp nhu cầu phát triển của doanh nghiệp. Sự chậm trễ này không chỉ làm lỡ nhịp giao thương mà còn làm gia tăng chi phí cơ hội cho cả người nông dân Việt Nam và các nhà nhập khẩu Trung Quốc.
Để tạo bước đột phá trong quá trình chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói, ông Nguyễn Đình Tùng đề nghị phía Trung Quốc, đặc biệt là Tổng cục Hải quan Trung Quốc và các cơ quan hữu quan, xem xét hỗ trợ triển khai 3 giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, đẩy nhanh tiến độ thẩm định và phê duyệt mã số thông qua việc tăng cường tần suất kiểm tra trực tuyến đối với các vùng trồng, cơ sở đóng gói đã nộp hồ sơ hoặc xem xét cơ chế phối hợp, ủy quyền một phần việc đánh giá rủi ro sơ bộ cho các tổ chức giám định uy tín trực tiếp tại Việt Nam.
Thứ hai, thiết lập “luồng xanh” ưu tiên thông quan đối với các doanh nghiệp, vùng trồng đã được cấp mã số chuẩn, có lịch sử tuân thủ tốt và áp dụng thành công các mô hình chuyển đổi xanh nhằm bảo đảm chất lượng và độ tươi ngon của nông sản.
Thứ ba, thúc đẩy liên thông dữ liệu số hóa giữa các cơ quan kiểm dịch của hai nước để cập nhật trạng thái mã số vùng trồng theo thời gian thực, hỗ trợ doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, đồng thời ngăn chặn tình trạng gian lận, mạo danh mã số gây ảnh hưởng đến uy tín chung.