 |
| Hoạt động phân tích phân loại thành phần hàng hóa tại Chi cục Kiểm định hải quan. Ảnh: H.Nụ |
Hợp nhất quy định, xử lý bất cập kéo dài
Theo đánh giá từ Cục Hải quan, hiện nay hệ thống pháp luật hiện hành còn tồn tại một số hạn chế như các quy định đang phân tán tại nhiều thông tư gây khó khăn trong quá trình thực hiện.
Hay một số nội dung chưa phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và mô hình hải quan hiện đại; thủ tục hành chính còn phức tạp, chưa đồng bộ giữa các khâu; hồ sơ giấy vẫn còn sử dụng chưa đáp ứng yêu cầu số hóa.
Để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành và trước yêu cầu đổi mới của cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính và chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và các bất cập còn tồn tại trong quá trình thực thi Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC là cần thiết để sửa đổi các tồn tại, đơn giản hóa thủ tục hành chính và hợp nhất chung một văn bản để dễ theo dõi, thực hiện.
Theo đó, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC nhằm hợp nhất quy định, đẩy mạnh số hóa và tháo gỡ những bất cập kéo dài trong công tác phân loại hàng hóa, tạo bước chuyển về minh bạch cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh, trong tiến trình hiện đại hóa quản lý nhà nước, đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo tính tương thích với bối cảnh nhiều luật, nghị định liên quan đến lĩnh vực tài chính và hải quan đã được sửa đổi, bổ sung mạnh mẽ trong thời gian qua.
Do đó, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, dễ thực hiện và tuyệt đối không làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ không cần thiết.
Mục tiêu cốt lõi không chỉ là quản lý chặt chẽ mà còn là nuôi dưỡng nguồn thu thông qua việc tạo thuận lợi tối đa cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Đẩy mạnh số hóa, giảm chi phí cho doanh nghiệp
Một trong những định hướng mang tính đột phá nhất trong dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC lần này là ưu tiên đẩy mạnh số hóa toàn diện quy trình nghiệp vụ.
Theo đó, các quy trình từ tiếp nhận hồ sơ, lấy mẫu, giao nhận mẫu cho đến thời hạn xử lý và ban hành kết quả phân loại sẽ được chuẩn hóa trên môi trường điện tử.
Sự thay đổi từ hồ sơ giấy sang dữ liệu số không chỉ giúp rút ngắn thời gian thông quan mà còn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát tiến độ, từ đó tối ưu hóa kế hoạch sản xuất và chuỗi cung ứng.
Điểm mới đặc biệt quan trọng, được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao, chính là cơ chế cho phép người khai hải quan chủ động sử dụng kết quả giám định của các tổ chức hợp pháp hoặc các nguồn dữ liệu kỹ thuật sẵn có để phục vụ phân loại hàng hóa. Đây là bước chuyển từ tư duy cầm tay chỉ việc sang tư duy hậu kiểm và đề cao trách nhiệm tự khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp.
 |
| Người khai hải quan có nghĩa vụ chủ động cung cấp đầy đủ thông tin. Ảnh: H.Nụ |
Quy định này giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào sự can thiệp trực tiếp của cơ quan Hải quan ở khâu tiền kiểm, từ đó nâng cao tính linh hoạt và giảm thiểu rủi ro chậm trễ hàng hóa tại biên giới.
Song song với cải cách thủ tục, việc xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu tập trung về Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam được đặt ở vị trí trung tâm của dự thảo.
Cơ sở dữ liệu này đóng vai trò là trí tuệ tập thể, tích hợp đầy đủ từ danh mục mã số HS, các kết quả phân tích điển hình đến các quyết định phân loại đã có hiệu lực. Ngoại trừ các nội dung thuộc danh mục nhạy cảm hoặc bảo mật, thông tin phân loại sẽ được công khai hóa.
Việc này giúp hình thành một hệ thống dữ liệu thống nhất trên toàn quốc, giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, đối chiếu và áp dụng mã số chính xác ngay từ đầu, qua đó giảm thiểu tối đa các tranh chấp, khiếu nại về mã thuế không đáng có.
Bên cạnh các thuận lợi về kỹ thuật, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC cũng quy định chặt chẽ về trách nhiệm và nghĩa vụ.
Theo đó, người khai hải quan có nghĩa vụ chủ động cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu kỹ thuật xác thực; ngược lại, cơ quan Hải quan đóng vai trò kiểm tra, phân tích dựa trên quản lý rủi ro.
Các cơ chế giải quyết khi có sự khác biệt trong kết quả phân loại, cũng như quy trình khiếu nại, giám định lại được thiết kế rõ ràng, minh bạch hơn để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên.
Với những cải cách sâu rộng và thực chất này, Thông tư thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC được kỳ vọng sẽ không chỉ tháo gỡ các “nút thắt” mà còn góp phần giảm chi phí logisitcs, tạo môi trường kinh doanh ổn định, hấp dẫn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics và đại lý hải quan.
Theo lộ trình dự kiến, Thông tư mới sẽ được chính thức ban hành trong tháng 6/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026.
Đây được xem là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành Hải quan, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Bộ Tài chính trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp hội nhập và phát triển bền vững.
