Chuẩn hóa phân loại hàng hóa, sẵn sàng triển khai thống nhất

Yêu cầu đặt ra không chỉ là phân loại đúng mà còn phải phân loại thống nhất. Ảnh: Cục Hải quan

Một mặt hàng, một mã số

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, mã số hàng hóa liên quan trực tiếp đến thuế suất, chính sách quản lý và nghĩa vụ của doanh nghiệp. Cùng một mặt hàng nhưng được phân loại khác nhau có thể dẫn đến chênh lệch về số thuế phải nộp, cách áp dụng chính sách và chi phí của doanh nghiệp. Vì vậy, yêu cầu quan trọng trong triển khai quy định mới là bảo đảm việc xác định mã số được thực hiện thống nhất theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Theo Thông tư số 85/2026/TT-BTC, việc phân loại hàng hóa được thực hiện trên cơ sở Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam; Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu; 6 Quy tắc tổng quát giải thích việc phân loại hàng hóa theo Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa (HS); Chú giải chi tiết HS của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO); Chú giải bổ sung Danh mục AHTN và các hướng dẫn tại Thông tư.

Việc xác lập một hệ thống căn cứ thống nhất là cơ sở để hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình xử lý, nhất là đối với những mặt hàng có đặc điểm tương đồng hoặc cấu tạo phức tạp.

Theo Chi cục Kiểm định hải quan (Cục Hải quan), yêu cầu này ngày càng quan trọng khi hàng hóa xuất nhập khẩu đa dạng hơn, nhiều sản phẩm tích hợp nhiều chức năng, sử dụng công nghệ mới hoặc có cấu tạo phức tạp. Trong những trường hợp này, tên gọi thương mại không phải là căn cứ duy nhất để xác định mã số mà cần đánh giá đầy đủ cấu tạo, thành phần, nguyên lý hoạt động, đặc tính và công dụng của hàng hóa.

Do đó, để bảo đảm kết quả phân loại chính xác và thống nhất, công chức hải quan phải nắm chắc đặc điểm hàng hóa, đồng thời vận dụng đúng hệ thống căn cứ phân loại. Đối với thiết bị tích hợp nhiều chức năng trong cùng một sản phẩm, việc xác định công dụng chính, nguyên lý hoạt động, cấu tạo và đặc tính kỹ thuật cần được xem xét đầy đủ trước khi đối chiếu với Danh mục HS và các tài liệu hướng dẫn.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc có kết quả phân loại ổn định, thống nhất cũng có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Một doanh nghiệp có thể nhập khẩu cùng một loại hàng hóa qua nhiều cửa khẩu khác nhau do yêu cầu logistics, vì vậy sự thống nhất trong xác định mã số giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tính toán chi phí, thuế và xây dựng kế hoạch kinh doanh.

Bà Nguyễn Thị Dung, đại diện Công ty TNHH Hiếu Hòa cho rằng, nếu cùng một mặt hàng nhưng cách xác định mã số HS khác nhau, kế hoạch chi phí, thuế và sản xuất của doanh nghiệp đều có thể bị ảnh hưởng. Do vậy, việc thống nhất phương pháp phân loại sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng dự báo, chủ động hơn trong hoạt động nhập khẩu và hạn chế rủi ro tuân thủ.

Theo Cục Hải quan, yêu cầu đặt ra không chỉ là phân loại đúng mà còn phải phân loại thống nhất. Khi các đơn vị cùng áp dụng một hệ thống căn cứ và phương pháp, kết quả phân loại sẽ có tính ổn định cao hơn, qua đó tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đồng bộ dữ liệu phân loại

Cùng với việc thống nhất nguyên tắc và căn cứ, chất lượng hồ sơ và thông tin về hàng hóa là yếu tố quan trọng để bảo đảm kết quả phân loại. Theo quy định, người khai hải quan phải căn cứ hồ sơ kỹ thuật, catalogue, tài liệu chuyên ngành và các thông tin liên quan để xác định bản chất, thành phần, tính chất, công dụng của hàng hóa, từ đó đề xuất mã số phù hợp và chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp pháp của thông tin cung cấp.

Với những mặt hàng phức tạp, kiểm tra, phân tích và kiểm định vẫn là khâu quan trọng nhằm làm rõ thành phần, cấu tạo, tính chất hoặc đặc điểm kỹ thuật phục vụ công tác phân loại. Ảnh: Cục Hải quan

Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa hồ sơ kỹ thuật, nhất là đối với máy móc, thiết bị, nguyên liệu và những sản phẩm có cấu tạo phức tạp. Theo bà Nguyễn Thị Dung, việc chuẩn bị catalogue, tài liệu kỹ thuật và thông tin đầy đủ về hàng hóa ngay từ khi ký hợp đồng sẽ giúp doanh nghiệp giảm thời gian trao đổi với cơ quan Hải quan khi phát sinh yêu cầu làm rõ.

Đối với cơ quan Hải quan, hồ sơ đầy đủ, rõ ràng là cơ sở để đánh giá chính xác bản chất hàng hóa, rút ngắn thời gian kiểm tra và hạn chế việc lấy mẫu, phân tích trong những trường hợp không cần thiết. Tuy nhiên, với những mặt hàng phức tạp, kiểm tra, phân tích và kiểm định vẫn là khâu quan trọng nhằm làm rõ thành phần, cấu tạo, tính chất hoặc đặc điểm kỹ thuật phục vụ công tác phân loại.

Theo đại diện Chi cục Kiểm định hải quan, việc chuẩn hóa thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất sẽ hỗ trợ trực tiếp cho công tác kiểm tra, phân tích và phân loại. Khi thông tin về hàng hóa, kết quả kiểm tra, phân tích và phân loại được cập nhật đầy đủ, chính xác, các đơn vị hải quan sẽ có thêm cơ sở để tra cứu, đối chiếu và xử lý những trường hợp tương tự, qua đó hạn chế sự khác biệt trong áp dụng mã số.

Thông tư số 85/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ ngày 15/9/2026. Đây là thời điểm các quy định mới được đưa vào thực tế, đồng thời đặt ra yêu cầu các đơn vị hải quan và doanh nghiệp sẵn sàng về cả nghiệp vụ, hồ sơ và dữ liệu. Việc chuẩn bị kỹ từ trước sẽ tạo điều kiện để quy định được triển khai thống nhất, hạn chế những vướng mắc phát sinh trong giai đoạn đầu áp dụng.

Khi thông tin về hàng hóa, mã số và kết quả phân loại được cập nhật đầy đủ, đồng bộ, cơ quan Hải quan sẽ thuận lợi hơn trong tra cứu, đối chiếu và xử lý các trường hợp tương tự. Đây là cơ sở để từng bước giảm khác biệt trong xác định mã số giữa các đơn vị, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng dự báo cho doanh nghiệp.

Với sự chuẩn bị đồng bộ về nghiệp vụ, hồ sơ và dữ liệu, việc triển khai Thông tư số 85/2026/TT-BTC được kỳ vọng sẽ nâng cao tính thống nhất trong phân loại hàng hóa, giảm khác biệt trong thực thi và hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp. Đồng thời, quá trình này cũng góp phần hoàn thiện dữ liệu nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và tạo nền tảng cho tiến trình xây dựng Hải quan số.