Hải quan thống nhất phân loại hàng hóa, trị giá và kiểm tra sau thông quan

Cục Hải quan đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thống nhất phân loại hàng hóa, xác định trị giá hải quan và kiểm tra sau thông quan trên toàn quốc. Ảnh: Cục Hải quan

Thống nhất phân loại hàng hóa

Về phân loại hàng hóa, Cục Hải quan dẫn quy định tại Luật Hải quan năm 2014, theo đó người khai hải quan có trách nhiệm khai hải quan, cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin để cơ quan Hải quan thực hiện xác định trước mã số, xuất xứ, trị giá hải quan và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nội dung khai báo, chứng từ đã nộp, xuất trình.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 26 Luật Hải quan năm 2014 quy định, việc phân loại hàng hóa để xác định mã số làm cơ sở tính thuế và thực hiện chính sách quản lý hàng hóa phải căn cứ hồ sơ hải quan, tài liệu kỹ thuật và các thông tin khác có liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu để xác định tên gọi, mã số theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Đồng thời, khoản 1 Điều 4 Thông tư số 14/2015/TT-BTC quy định một mặt hàng chỉ có một mã số duy nhất theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Theo đó, doanh nghiệp thực hiện khai báo mã số HS khi làm thủ tục hải quan và chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung đã khai. Việc phân loại phải dựa trên đầy đủ hồ sơ, tài liệu kỹ thuật và các thông tin liên quan đến hàng hóa.

Liên quan đến việc áp dụng quy định về phân loại mã HS, xác định trị giá hải quan và công tác kiểm tra sau thông quan, đối với phản ánh của Hiệp hội Doanh nghiệp Anh quốc tại Việt Nam (BritCham) liên quan đến áp dụng, diễn giải quy định chưa thống nhất giữa các đơn vị hải quan, Cục Hải quan cho rằng một trong những nguyên nhân có thể xuất phát từ việc doanh nghiệp khai báo chưa đầy đủ hoặc thông tin khai báo chưa thống nhất.

Tuy nhiên, cơ quan Hải quan cũng ghi nhận phản ánh về việc tại một số đơn vị địa phương, việc phân loại hàng hóa chưa được thực hiện thống nhất. Cục Hải quan cho biết đang triển khai một số giải pháp để khắc phục tình trạng này.

Trong đó, ngành Hải quan đang áp dụng thí điểm thông quan tập trung và dự kiến triển khai mở rộng trong năm 2027. Đáng chú ý, cơ quan Hải quan xây dựng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ về thủ tục hải quan, xác định mã số hàng hóa. Đồng thời tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ hải quan và cộng đồng doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực trong lĩnh vực phân loại hàng hóa.

Chuẩn hóa trị giá, quản lý rủi ro

Đối với trị giá hải quan, theo phản ánh của BritCham, việc áp dụng quy định về xác định trị giá hải quan chưa thống nhất giữa các đơn vị theo Thông tư số 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC. Để giải quyết vấn đề này, Cục Hải quan cho biết sẽ rà soát, chuẩn hóa tiêu chí và trình tự tham vấn giá, xác định trị giá hải quan để áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Cơ quan Hải quan đồng thời sẽ chỉ đạo thống nhất việc thực hiện tham vấn giá theo đúng trình tự, thời hạn quy định, tránh kéo dài thời gian thông quan không cần thiết đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Trường hợp phát sinh vướng mắc cụ thể khi xác định trị giá hải quan tại từng chi cục hải quan khu vực, Cục Hải quan đề nghị BritCham cung cấp thông tin cụ thể về số tờ khai, mặt hàng và đơn vị hải quan xử lý để có cơ sở rà soát, xử lý, đồng thời hoàn thiện hướng dẫn áp dụng thống nhất trong toàn Ngành.

Hải quan thống nhất việc thực hiện tham vấn giá theo đúng trình tự, thời hạn quy định. Ảnh: Cục Hải quan

Về kiểm tra sau thông quan, Cục Hải quan khẳng định công tác này đang được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro theo các quy định của pháp luật. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 78 Luật Hải quan năm 2014 quy định đối với các trường hợp không thuộc khoản 1 Điều này, việc kiểm tra sau thông quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro.

Đặc biệt, tại khoản 1 Điều 100 Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/1/2015 của Chính phủ được sửa đổi, bổ sung tại khoản 54 Điều 1 Nghị định số 167/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025, quy định kiểm tra sau thông quan thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro để lựa chọn đối tượng, phạm vi, nội dung, phương pháp kiểm tra và trong quá trình kiểm tra.

Ngoài ra, theo khoản 1 Điều 23 Thông tư số 81/2019/TT-BTC quy định, việc lựa chọn kiểm tra sau thông quan dựa trên mức độ rủi ro. Đối tượng có rủi ro cao, rủi ro trung bình được lựa chọn thực hiện kiểm tra sau thông quan; trường hợp rủi ro thấp chưa thực hiện kiểm tra sau thông quan và tiếp tục được đánh giá tuân thủ pháp luật, phân loại mức độ rủi ro cho kỳ đánh giá tiếp theo.

Mới đây nhất, tại Quyết định số 2123/QĐ-CHQ ngày 30/12/2025 của Cục trưởng Cục Hải quan ban hành Quy trình kiểm tra sau thông quan và quản lý chế độ ưu tiên cũng quy định cơ quan Hải quan áp dụng quản lý rủi ro để lựa chọn đối tượng, phạm vi, nội dung kiểm tra và trong quá trình thực hiện kiểm tra sau thông quan.

Trên cơ sở các quy định này, Cục Hải quan cho biết, công tác kiểm tra sau thông quan được tổ chức thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Cơ quan Hải quan thu thập, phân tích thông tin, dữ liệu từ nhiều nguồn để xây dựng và lựa chọn đối tượng kiểm tra, qua đó góp phần tạo thuận lợi thương mại, tránh kiểm tra tràn lan.

Đối với kiến nghị tiếp tục mở rộng quản lý rủi ro đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, Cục Hải quan cho biết ngành Hải quan đã bổ sung nội dung quản lý tuân thủ tại Điều 17a của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Hải quan số 11/2026/QH16 vừa được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và sẽ có hiệu lực kể từ ngày 1/3/2027.

Theo định hướng này, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật được cơ quan Hải quan xem xét ưu tiên thực hiện thủ tục hải quan, miễn, giảm mức độ kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan và các hoạt động nghiệp vụ khác.