Chủ động và quy tắc phản ứng nhanh
Trước khi Thông tư số 06/2026/TT-BTC ra đời, cơ quan Hải quan thường ở thế bị động, chỉ hành động khi nhận được đơn đề nghị kèm theo các khoản bảo đảm từ phía doanh nghiệp. Báo cáo tổng kết thi hành cho thấy, hàng nghìn lô hàng giả mạo tinh vi đã thông quan trót lọt trước khi chủ sở hữu quyền kịp phát hiện hoặc hoàn thiện hồ sơ yêu cầu tạm dừng.
Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã thay đổi hoàn toàn cục diện này bằng cách trao quyền trực tiếp cho đội trưởng hải quan nơi đăng ký tờ khai. Khi phát hiện các lô hàng có nghi ngờ giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu, đội trưởng hải quan có quyền ra quyết định tạm dừng ngay lập tức tại hiện trường.
 |
| Công chức hải quan kiểm tra hàng hóa nhập khẩu. Ảnh: H.Nụ |
Thẩm quyền này cho phép ngăn chặn hàng vi phạm ngay tại “vòng ngoài”, bảo vệ thị trường nội địa khỏi sự xâm lấn của hàng kém chất lượng và bảo vệ uy tín của các thương hiệu làm ăn chân chính.
Để đảm bảo quyền hạn này không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa hợp pháp, Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã thiết lập một quy trình phản ứng siêu tốc. Theo đó, trong vòng không quá 8 giờ làm việc kể từ khi ban hành quyết định tạm dừng chủ động, cơ quan Hải quan phải thông báo chính thức cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ qua kênh điện tử.
Quy định này đặt ra một áp lực lớn về tính chuyên nghiệp đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Chủ thể quyền phải luôn trong tư thế sẵn sàng phối hợp, cung cấp thông tin giám định hoặc nộp đơn yêu cầu chính thức đúng thời hạn quy định.
Nếu doanh nghiệp không phản hồi hoặc không thực hiện các nghĩa vụ tiếp theo trong thời hạn quy định, cơ quan Hải quan buộc phải tiếp tục làm thủ tục thông quan cho lô hàng để tránh gây thiệt hại cho hoạt động thương mại. Sự phối hợp nhịp nhàng, tốc độ cao giữa hai bên chính là chìa khóa để cơ chế này vận hành hiệu quả, biến các cửa khẩu thành bộ lọc thông minh loại bỏ hàng giả.
Tiêu chuẩn hóa hoạt động giám định chuyên môn
Điểm nhấn tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC là việc thiết lập một chốt chặn chống lạm quyền thông qua trách nhiệm bồi thường tại Điều 10a. Quy định nêu rõ, trường hợp cơ quan Hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục sai, gây thiệt hại về kinh tế và uy tín cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị hải quan đó phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại và thanh toán các chi phí phát sinh liên quan đến lưu kho, bảo quản hàng hóa trong vòng 10 ngày làm việc.
Quy định này tạo ra một áp lực tích cực, buộc công chức hải quan phải nâng cao trình độ chuyên môn, sử dụng thành thạo các công cụ quản lý rủi ro và chỉ ra quyết định khi có đầy đủ cơ sở pháp lý vững chắc. Nó đảm bảo môi trường kinh doanh tại cửa khẩu luôn công bằng, nơi mà quyền lợi của cả chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ và chủ hàng đều được đặt lên bàn cân công lý một cách sòng phẳng.
Bên cạnh đó, Thông tư số 06/2026/TT-BTC cũng chi tiết hóa quy trình xử lý khi nảy sinh các tranh chấp phức tạp về tính chất hàng hóa. Cơ quan Hải quan không còn “đơn độc” ra phán quyết về các vấn đề kỹ thuật sâu liên quan đến sở hữu trí tuệ. Việc cho phép trưng cầu giám định từ các tổ chức chuyên nghiệp, lấy mẫu đối chứng hoặc tham vấn ý kiến chuyên môn từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giúp các quyết định xử lý trở nên khách quan, khoa học và đúng pháp luật.
Sự phối hợp này không chỉ giúp xử lý triệt để các vụ hàng giả tinh vi mà còn giúp tháo gỡ các vướng mắc trong việc nhận diện hàng tương tự gây nhầm lẫn, vốn là một trong những điểm khó khăn nhất trong thực thi sở hữu trí tuệ bấy lâu nay. Với Thông tư số 06/2026/TT-BTC, Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống thực thi sở hữu trí tuệ tại biên giới không chỉ mạnh mẽ về quyền năng mà còn chặt chẽ về quy trình bảo vệ quyền con người và quyền doanh nghiệp.
