Thiết lập kỷ luật tốc độ
Một trong những rào cản lớn nhất khiến công tác kiểm soát sở hữu trí tuệ (SHTT) tại biên giới trở nên thụ động và gây phiền hà cho doanh nghiệp trong nhiều thập kỷ qua chính là sự chậm trễ trong việc giám định, xác minh. Khoản 10 Điều 1 Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã luật hóa một quy trình phản ứng nhanh mang tính đột phá, yêu cầu cơ quan Hải quan phải thông báo cho chủ thể quyền SHTT trong thời hạn tối đa 8 giờ làm việc kể từ khi ra quyết định tạm dừng làm thủ tục. Đây là sự vận dụng triệt để các tiêu chuẩn của Chính phủ điện tử để thực thi Điều 216 Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT.
Nhìn lại vụ việc thực tế mang tính điển hình, năm 2023, Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất (nay là Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất) đã tạm giữ lô hàng mỹ phẩm cực lớn nghi xâm phạm nhãn hiệu Chanel và Dior. Tại thời điểm đó, do chưa có cơ chế tương tác điện tử bắt buộc, việc liên hệ với đại diện hãng tại Việt Nam phải thực hiện qua văn bản hành chính và cử người đến kho giám định trực tiếp, mất tổng cộng 52 giờ. Trong khi đó, hàng bưu chính hàng không có đặc thù xoay vòng kho bãi cực nhanh, việc chậm trễ này đã gây áp lực khủng khiếp lên hạ tầng cảng và rủi ro pháp lý cho cán bộ thực thi.
 |
| Theo Thông tư số 06/2026/TT-BTC, quy trình này được số hóa 100%. Ảnh: H.Nụ |
Theo đó, quy định tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC, quy trình này được số hóa 100%. Ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn (như sai lệch phông chữ nhãn mác, mã vạch không tồn tại trên hệ thống dữ liệu số), công chức hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu sử dụng thiết bị chuyên dụng chụp ảnh thực tế độ phân giải cao và đẩy ngay lên Hệ thống dữ liệu điện tử quốc gia. Chủ thể quyền sẽ nhận thông báo tức thì qua ứng dụng định danh và có nghĩa vụ phản hồi xác nhận bằng văn bản điện tử có ký số.
Phản hồi xác nhận vi phạm từ doanh nghiệp chính là “lá chắn” bảo vệ cơ quan Hải quan khỏi rủi ro bồi thường thiệt hại trong vòng 10 ngày. Nếu sau 8 giờ doanh nghiệp không phản hồi, cơ quan Hải quan có quyền giải phóng hàng ngay để bảo vệ lưu thông thương mại, tạo ra một môi trường hành pháp sòng phẳng và minh bạch.
Trách nhiệm “trực chiến” của doanh nghiệp
Sự đổi mới tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC đặt doanh nghiệp chủ thể quyền vào vị thế của một đối tác chiến lược trong dây chuyền thực thi pháp luật, thay vì chỉ là đối tượng thụ động chờ đợi được bảo vệ. Theo Điều 9 Thông tư số 06/2026/TT-BTC, doanh nghiệp có trách nhiệm cập nhật thông tin hàng hóa ngay khi có sự thay đổi nhỏ nhất về mẫu mã, bao bì, công nghệ chống giả hay danh mục các nhà nhập khẩu được ủy quyền thông qua “Đơn cập nhật thông tin” điện tử. Đây là yêu cầu bắt buộc để duy trì “độ sống” của kho tài nguyên số của ngành Hải quan.
Điển hình từ vụ án phụ tùng xe máy giả mạo nhãn hiệu Honda và Yamaha diễn ra tại các kho hàng ở Hải Phòng và Bình Dương vào tháng 6/2023 đã chỉ rõ: Các đối tượng làm giả vô cùng tinh vi, sao chép chính xác đến 99% bao bì mẫu cũ của hãng để đánh lừa mắt thường của công chức thực thi.
Trong bối cảnh đó, nếu doanh nghiệp chủ thể quyền đã đổi mẫu tem chống giả mới nhưng lại lơ là, không sử dụng cơ chế cập nhật dữ liệu điện tử theo Thông tư số 06/2026/TT-BTC, công chức hải quan tại cửa khẩu sẽ mất đi công cụ quan trọng nhất để đưa ra căn cứ rõ ràng nhằm thực hiện quyền tạm dừng làm thủ tục. Khi đó, hàng giả sẽ dễ dàng thông quan dưới mác hàng chính hãng mẫu cũ.
Do đó, Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã thiết lập một quy luật cộng sinh số, yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu (hình ảnh 3D sản phẩm, danh sách đại lý phân phối chính thức) và cơ quan Hải quan cung cấp quyền thực thi pháp luật.
Theo thống kê của Cục Hải quan, cơ chế tương tác 8 giờ kết hợp với kho dữ liệu cập nhật sẽ giúp tăng tốc độ xử lý các vụ việc vi phạm SHTT lên 220%, đồng thời giảm tỷ lệ hàng hóa bị dừng nhầm xuống dưới mức 1,5%.
Đây chính là hạ tầng mềm quan trọng nhất để thu hút các doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ cao lơn từ EU và Mỹ. Bởi đối với họ, một quốc gia có hệ thống thực thi quyền trí tuệ minh bạch, phản ứng nhanh bằng công nghệ số là ưu tiên hàng đầu khi quyết định đặt trung tâm sản xuất hoặc nghiên cứu phát triển. Cục Hải quan nhấn mạnh, việc thực thi nghiêm túc Thông tư số 06/2026/TT-BTC không chỉ bảo vệ túi tiền của người tiêu dùng mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, biến SHTT từ một rào cản trở thành động lực tăng trưởng GDP mạnh mẽ hướng tới tầm nhìn 2030.
