Quyết định số 595/QĐ-CT của Cục Thuế về triển khai Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” đang tạo ra một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý thuế. Nhiều chuyên gia thuế nhận định, đây là cuộc tái cấu trúc dữ liệu toàn diện.
 |
| Quyết định số 595/QĐ-CT của Cục Thuế tạo ra một bước ngoặt lớn trong việc số hóa công tác quản lý thuế. Ảnh: Đức Mỹ |
Nhận diện những đối tượng “rủi ro”
Phân tích về những trường hợp chịu tác động từ Chiến dịch này, chuyên gia thuế Lê Văn Sơn, Trưởng ban Đào tạo của Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP. Hồ chí Minh (HTCAA) cho biết, Quyết định số 595/QĐ-CT đã chỉ rõ những đối tượng trọng tâm gồm: Người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03); người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06) và các cá nhân bị lấy cắp, giả mạo thông tin để thành lập pháp nhân không phục vụ sản xuất kinh doanh thực tế.
Thông qua việc phân loại này, ngành Thuế cũng kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt, nâng cao hiệu quả quản lý. Đồng thời, hỗ trợ hoàn thiện các hồ sơ tồn đọng đối với những trường hợp còn nhu cầu kinh doanh thực tế.
Chia sẻ thêm, bà On Anh Đài, CEO kiêm Kế toán trưởng Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Minh Anh cho biết, Quyết định số 595/QĐ-CT hướng đến nhóm có dấu hiệu rủi ro cao về thuế và nhóm có dữ liệu pháp lý, dữ liệu vận hành không đồng bộ hoặc không phản ánh đúng thực tế hoạt động.
Cơ quan Thuế hiện đã và đang tăng cường xử lý các đối tượng vi phạm, đồng thời chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình cảnh báo rủi ro sớm. Theo đó, có 5 trường hợp điển hình có khả năng thuộc diện rà soát chuyên sâu, gồm: Doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, doanh nghiệp dấu hiệu “ngủ đông”, doanh nghiệp có giao dịch hóa đơn bất thường, người đại diện pháp luật có yếu tố rủi ro và các doanh nghiệp có dữ liệu không đồng bộ.
Bà On Anh Đài nhấn mạnh, Quyết định này thực chất là cuộc “tái cấu trúc dữ liệu người nộp thuế” trên phạm vi toàn quốc. Bước đi này rất quan trọng trong tiến trình chuyển đổi từ mô hình quản lý thuế truyền thống sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu số và liên thông dữ liệu quốc gia giữa cơ quan Thuế, ngân hàng, bảo hiểm xã hội, hải quan và hệ thống dân cư.
Doanh nghiệp sẽ không còn được đánh giá riêng lẻ theo từng bộ hồ sơ, mà toàn bộ “dấu vết vận hành” sẽ được phân tích đồng bộ. Theo đó, thị trường sẽ được thanh lọc mạnh mẽ, đặc biệt loại bỏ nhóm “doanh nghiệp tồn tại trên giấy” chuyên mượn pháp nhân, mua bán hóa đơn hoặc sử dụng địa chỉ ảo nhằm ngăn chặn tình trạng thất thu thuế và cạnh tranh không lành mạnh.
Trường hợp bị đánh dấu rủi ro hoặc khóa mã số thuế, doanh nghiệp sẽ bị đình trệ toàn bộ hoạt động cốt lõi như mở tài khoản ngân hàng, phát hành hóa đơn điện tử, đấu thầu, vay vốn và xuất nhập khẩu.
 | | Chuyên gia thuế Lê Văn Sơn, Trưởng ban Đào tạo của Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP. Hồ chí Minh. | |
Đánh giá về những tác động trực tiếp đối với hoạt động kinh doanh hiện nay, ông Lê Văn Sơn cho rằng, Quyết định số 595/QĐ-CT sẽ làm giảm thiểu tình trạng “chết mà không chôn được” đối với các doanh nghiệp muốn giải thể.
Chiến dịch cũng đặt mục tiêu xử lý tối thiểu 35% số hồ sơ trạng thái 3 trước ngày 31/12/2026, đồng thời cam kết rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ giải thể phát sinh mới từ quý 2/2026 xuống còn không quá 4 tháng. Sự quyết tâm này tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có thiện chí hoàn tất nghĩa vụ hoặc tái khởi động kinh doanh hợp pháp.
Bên cạnh đó, việc làm sạch nhóm doanh nghiệp ở trạng thái 06 cũng đóng vai trò then chốt giúp các đơn vị đối tác giảm rủi ro pháp lý, tránh mất nhiều thời gian giải trình giao dịch thực tế để được khấu trừ thuế Giá trị gia tăng (GTGT) và chi phí đầu vào.
Ngoài ra, Chiến dịch còn là “lá chắn” bảo vệ quyền lợi cá nhân tránh rủi ro bị kẻ gian đánh cắp thông tin để thành lập các doanh nghiệp, hộ kinh doanh trái phép thông qua hệ thống rà soát chuẩn hóa liên thông với Bộ Công an và cơ chế thông báo tự động qua nền tảng eTax Mobile.
Chủ động thay đổi trong quản lý và quản trị rủi ro
Đứng trước sự thay đổi mạnh mẽ về số hóa trong công tác quản lý thuế, ông Lê Văn Sơn lưu ý, người nộp thuế cần chủ động xác định doanh nghiệp của mình đang thuộc nhóm đối tượng nào bằng cách tra cứu trạng thái mã số thuế qua website: tracuunnt.gdt.gov.vn.
Đối với các doanh nghiệp đang hoạt động bình thường, việc cần làm là duy trì phòng kiểm tra thông tin đăng ký, tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ kê khai và cẩn trọng khi lựa chọn đối tác mua bán.
Nếu phát hiện doanh nghiệp đang nằm ở trạng thái 03, chủ doanh nghiệp nên ưu tiên liên hệ cơ quan Thuế để được hướng dẫn xử lý hồ sơ, chuẩn bị sẵn sàng sổ sách chứng từ và hoàn thiện dứt điểm các khoản nợ thuế tồn đọng.
Với các doanh nghiệp đang ở trạng thái 06, giải pháp cấp bách là cập nhật lại địa chỉ đăng ký kinh doanh nếu đã di dời, hoặc phải thực hiện ngay thủ tục tạm ngừng kinh doanh, giải thể đúng pháp luật nếu không còn nhu cầu tiếp tục hoạt động.
Song song đó, người dân và cá nhân đại diện pháp luật cũng cần cẩn trọng bảo mật thông tin cá nhân, định kỳ kiểm tra ứng dụng eTax Mobile để ngăn chặn kịp thời tình trạng bị đánh cắp thông tin trục lợi.
Theo bà On Anh Đài, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy từ xử lý khi có thanh tra sang quản trị rủi ro thuế chủ động. Trong môi trường dữ liệu số hóa toàn diện, 1 sai sót nhỏ nhất về mặt pháp lý cũng có thể khiến doanh nghiệp bị ngừng sử dụng hóa đơn hay đưa vào diện thanh kiểm tra chuyên sâu.
Để hạn chế rủi ro, bà On Anh Đài khuyến nghị, các doanh nghiệp cần thực hiện 5 lớp kiểm soát chặt chẽ, gồm: Lớp thứ nhất là kiểm soát tính pháp lý tồn tại thực tế, đảm bảo công ty có địa điểm hoạt động rõ ràng, có hợp đồng thuê nhà và sẵn sàng tiếp đoàn kiểm tra.
Lớp thứ hai, tập trung vào việc rà soát định kỳ toàn bộ dữ liệu đăng ký như địa chỉ, ngành nghề, căn cước công dân của người đại diện và chữ ký số để tránh rủi ro sai lệch trên hệ thống tự động.
Lớp thứ ba, kiểm soát rủi ro hóa đơn, yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm tra kỹ đối tác, rà soát tình trạng mã số thuế và lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh tính thực tế của mọi giao dịch.
Lớp thứ tư, đòi hỏi sự tương thích trong quản trị tài chính, nơi dòng tiền vận hành phải phản ánh logic với doanh thu, quy mô lao động và năng lực thực tế.
Lớp cuối cùng, chính là thực hiện kiểm toán nội bộ thuế định kỳ, đánh giá mức độ rủi ro liên tục vì chi phí phòng ngừa luôn thấp hơn rất nhiều so với những thiệt hại khi bị cơ quan quản lý áp dụng biện pháp cưỡng chế.
