![]() |
| Hoạt động khai thác khoáng sản. Ảnh minh họa: Internet |
Trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan đối với khoáng sản xuất khẩu, Bộ Tài chính phản ánh vướng mắc về việc áp dụng các quy định sau khi Chính phủ ban hành chính sách cắt giảm điều kiện kinh doanh. Trọng tâm là xác định trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm nguồn gốc hợp pháp, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và cung cấp chứng từ chứng minh điều kiện xuất khẩu. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đã có ý kiến làm rõ các quy định quản lý đối với mặt hàng này.
Theo Bộ Tài chính, hiện chính sách quản lý khoáng sản xuất khẩu được quy định tại Điều 9 Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15; Nghị định số 193/2025/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 21/2026/NĐ-CP; Thông tư số 23/2021/TT-BCT được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 45/2023/TT-BCT; Thông tư số 11/2026/TT-BXD và các quy định liên quan đến xuất khẩu than.
Các quy định này yêu cầu khoáng sản xuất khẩu phải bảo đảm nguồn gốc hợp pháp, đáp ứng danh mục chủng loại, chỉ tiêu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng do Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng ban hành. Tuy nhiên, chưa quy định doanh nghiệp phải nộp chứng từ cho cơ quan Hải quan để chứng minh khoáng sản xuất khẩu đáp ứng các điều kiện trên.
Trong khi đó, ngày 18/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, trong đó quy định không thực hiện điều kiện kinh doanh khoáng sản tại Điều 14 Nghị định số 17/2020/NĐ-CP. Đồng thời, theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026, khoáng sản thuộc Danh mục hàng hóa xuất khẩu có điều kiện.
Từ những quy định trên, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương làm rõ khoáng sản xuất khẩu, bao gồm cả than, có phải đáp ứng điều kiện về nguồn gốc hợp pháp và danh mục chủng loại, chỉ tiêu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng hay không; trường hợp phải đáp ứng thì doanh nghiệp có phải nộp chứng từ chứng minh cho cơ quan Hải quan và cụ thể là những chứng từ gì.
Phúc đáp vấn đề này, Bộ Công Thương khẳng định, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh khoáng sản theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP không làm thay đổi yêu cầu về nguồn gốc hợp pháp và các quy định quản lý đối với khoáng sản xuất khẩu.
Cụ thể, khoản 6 Điều 9 Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 quy định kinh doanh khoáng sản không có nguồn gốc hợp pháp là hành vi bị nghiêm cấm; điểm c khoản 1 Điều 78 của Luật quy định khoáng sản đưa vào chế biến phải có nguồn gốc hợp pháp.
Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 4, khoản 1 Điều 8 và Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP, khoáng sản thuộc Danh mục hàng hóa xuất khẩu có điều kiện; thương nhân xuất khẩu phải đáp ứng các quy định pháp luật chuyên ngành tương ứng.
Đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng, Thông tư số 11/2026/TT-BXD quy định danh mục, quy cách và chỉ tiêu kỹ thuật khoáng sản được phép xuất khẩu. Riêng đối với than, Quyết định số 363/QĐ-BCT ngày 28/2/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định định hướng xuất khẩu than trong từng giai đoạn. Việc quản lý chủng loại, tiêu chuẩn chất lượng than xuất khẩu được thực hiện theo các quy định pháp luật chuyên ngành còn hiệu lực.
Về hồ sơ, chứng từ chứng minh đáp ứng điều kiện xuất khẩu, Bộ Công Thương dẫn Điều 24 Luật Hải quan số 54/2014/QH13, quy định hồ sơ hải quan gồm tờ khai hải quan hoặc chứng từ thay thế tờ khai hải quan và các chứng từ có liên quan. Tùy từng trường hợp, người khai hải quan phải nộp, xuất trình chứng từ theo quy định của pháp luật.
Đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng, khoản 4 Điều 3 Thông tư số 11/2026/TT-BXD quy định doanh nghiệp xuất khẩu chịu trách nhiệm về nguồn gốc hợp pháp, danh mục, quy cách, chỉ tiêu kỹ thuật của khoáng sản xuất khẩu; đồng thời lưu giữ, cung cấp hồ sơ chứng minh khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Theo Bộ Công Thương, thương nhân khi thực hiện xuất khẩu có trách nhiệm bảo đảm khoáng sản đáp ứng các quy định pháp luật có liên quan; lưu giữ, cung cấp hồ sơ, tài liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát theo quy định. Việc nộp, xuất trình chứng từ khi thực hiện thủ tục hải quan phải căn cứ quy định của pháp luật về hải quan và pháp luật chuyên ngành.
Trên cơ sở các quy định hiện hành, Bộ Công Thương đề nghị Bộ Tài chính căn cứ quy định pháp luật có liên quan, hướng dẫn việc nộp, xuất trình chứng từ đối với khoáng sản xuất khẩu theo thẩm quyền, bảo đảm thống nhất trong thực hiện, không phát sinh thêm thành phần hồ sơ, thủ tục ngoài quy định của pháp luật.