![]() |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Dữ liệu giao dịch trở thành căn cứ nhận diện vi phạm
Từ gian hàng trực tuyến, mạng xã hội đến dịch vụ chuyển phát, hàng giả đang tìm được nhiều cách tiếp cận người mua mà không cần hiện diện tại các địa điểm kinh doanh cố định. Tài khoản ảo, đơn hàng nhỏ lẻ, kho trung chuyển và nhiều tầng phân phối khiến việc xác minh người bán, nguồn hàng và trách nhiệm liên quan trở nên phức tạp.
|
Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam dự báo đạt 37,2-37,8 tỷ USD. Thị trường số cũng duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm, theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.
Quy mô thị trường mở rộng kéo theo áp lực kiểm soát hàng hóa lưu thông trên môi trường mạng. Theo Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong quý III/2026, lực lượng chức năng xử lý gần 40.000 vụ vi phạm, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, vi phạm liên quan đến hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng trên 180%.
Các đối tượng lợi dụng Facebook, TikTok, Shopee, Telegram, dịch vụ chuyển phát nhanh và tài khoản ảo để kinh doanh hàng gian, hàng giả với quy mô lớn. Đặc điểm của phương thức này là khả năng thay đổi tài khoản, địa điểm tập kết và cách thức giao hàng nhanh chóng, gây khó khăn cho việc truy tìm nguồn cung.
Với doanh nghiệp sở hữu thương hiệu, thiệt hại không chỉ nằm ở doanh thu bị chia sẻ cho hàng giả. Khi sản phẩm kém chất lượng mang tên, hình ảnh hoặc dấu hiệu nhận diện của hàng chính hãng, uy tín nhà sản xuất cũng bị ảnh hưởng. Người mua khó phân biệt thật, giả có thể mất niềm tin ngay cả với sản phẩm hợp pháp.
Một vấn đề đáng chú ý được các chuyên gia đặt ra là trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo vệ thông tin và minh bạch giao dịch. Thống kê của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho thấy, đến ngày 10/11/2026, cơ quan này đã ban hành khoảng 35 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền phạt trên 15 tỷ đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến thu thập, sử dụng thông tin người tiêu dùng và điều kiện giao dịch.
Lãnh đạo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, phạm vi thông tin được bảo vệ theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 không chỉ bao gồm thông tin cá nhân mà còn cả thông tin về quá trình mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và các thông tin khác liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh.
Từ góc độ phòng, chống hàng giả, dữ liệu giao dịch không đơn thuần phục vụ hoạt động bán hàng. Thông tin về người bán, sản phẩm, đơn hàng và quá trình giao nhận còn là căn cứ để xác minh nguồn cung, nhận diện chủ thể liên quan và truy xuất đường đi của hàng hóa khi phát hiện vi phạm. Nếu thông tin bị thiếu hụt hoặc không được lưu trữ đầy đủ, việc xác định trách nhiệm giữa các bên sẽ gặp nhiều trở ngại.
Thực tiễn tại Đà Nẵng cho thấy, đến tháng 6/2026, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Thành phố đã tiếp nhận và xử lý dứt điểm 15 vụ khiếu nại. Tuy nhiên, các phản ánh liên quan đến thương mại điện tử vẫn gặp khó khăn do thông tin người bán chưa rõ ràng, trách nhiệm giữa người bán, sàn giao dịch và đơn vị vận chuyển đôi khi chưa được xác định cụ thể.
Điều này cho thấy doanh nghiệp không nên bỏ qua việc kiểm soát các mắt xích phân phối. Việc xác minh đối tác, phân định trách nhiệm với đại lý, nhà bán hàng và đơn vị vận chuyển cần được thực hiện đồng bộ, đi kèm lưu trữ dữ liệu giao dịch để phục vụ truy xuất khi cần thiết.
Doanh nghiệp cần bảo vệ thương hiệu từ nguồn cung
Ngày 13/11/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
| Ngày 13/11/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Những điều chỉnh đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh số. Đáng chú ý, Luật Cạnh tranh đã bổ sung các yếu tố dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, rào cản chuyển đổi và mức độ tích hợp trong hệ sinh thái để đánh giá sức mạnh thị trường của doanh nghiệp. Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quy định mới làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thiết lập phương thức để khách hàng lựa chọn, thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với từng mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin.
|
Đáng chú ý, Luật Cạnh tranh đã bổ sung các yếu tố dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, rào cản chuyển đổi và mức độ tích hợp trong hệ sinh thái để đánh giá sức mạnh thị trường của doanh nghiệp. Luật cũng bổ sung các hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến việc sử dụng dấu hiệu, thông tin gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại; thiết kế giao diện điện tử làm sai lệch, hạn chế hoặc cản trở quyết định tự nguyện của khách hàng.
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quy định mới làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thiết lập phương thức để khách hàng lựa chọn, thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với từng mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin.
Những điều chỉnh này đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh số. Theo ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, doanh nghiệp cần chú trọng từ thông tin sản phẩm, dữ liệu khách hàng đến điều kiện giao dịch.
Về giải pháp, trước hết, doanh nghiệp cần hoàn thiện hồ sơ pháp lý, hóa đơn, chứng từ nhập khẩu, hợp đồng mua bán và tài liệu chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Việc đăng ký, bảo vệ nhãn hiệu và quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được thực hiện phù hợp với thị trường phân phối.
Cùng với đó, ứng dụng mã QR, tem xác thực và hệ thống truy xuất theo lô hàng có thể hỗ trợ nhận diện sản phẩm chính hãng. Theo ông Sinh, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát các kênh phân phối, phát hiện tài khoản sử dụng trái phép hình ảnh, nhãn hiệu và thông tin sản phẩm; lưu giữ chứng cứ để phối hợp với nền tảng và cơ quan chức năng xử lý.
Theo ông Sinh, đây là những nội dung doanh nghiệp cần chú trọng duy trì thường xuyên thay vì chỉ triển khai khi phát hiện hàng giả. Bởi nếu không kiểm soát được nguồn cung và hệ thống phân phối, doanh nghiệp sẽ khó xác định hàng hóa bị giả mạo xuất hiện từ khâu nào, cũng như khó có đủ căn cứ để yêu cầu xử lý.
Ở phía người tiêu dùng, thông qua chương trình “CHECK 360 - Tập huấn kỹ năng tiêu dùng an toàn” do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khuyến nghị người tiêu dùng kiểm tra sáu yếu tố trước khi mua sắm: người bán, sản phẩm, giá, điều kiện giao dịch, thông tin và thanh toán. Những tiêu chí này cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp trong việc công khai thông tin chính xác, xây dựng kênh bán hàng chính thức và tạo điều kiện để khách hàng xác thực sản phẩm.
Theo Quyết định số 186/QĐ-BCĐ ngày 12/11/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả triển khai đợt cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027, từ ngày 12/11/2026 đến 28/02/2027. Hoạt động kiểm tra bao gồm kinh doanh trên môi trường mạng, hàng hóa lưu thông, kho bãi và điểm tập kết.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn cung, giữ đầy đủ dấu vết lưu thông, minh bạch thông tin và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng. “Khi hàng giả chiếm dụng thương hiệu, thiệt hại không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng hóa chính hãng”, ông Nguyễn Đăng Sinh nhấn mạnh.
Bảo vệ thương hiệu, vì vậy, không chỉ là cuộc chiến xử lý những sản phẩm giả mạo đã xuất hiện trên thị trường. Đó còn là quá trình kiểm soát từ nguồn cung, phân phối đến giao dịch cuối cùng, để hàng chính hãng có đủ căn cứ nhận diện và người tiêu dùng có cơ sở lựa chọn.